Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin bağlanması istiqamətində atılan addımların daha da intensivləşməsi Qərbin və Rusiyanın Qarabağla bağlı fəallığının, eyni zamanda tərəflər arasında rəqabətin artması ilə müşahidə olunur.
Qərbin məqsədi odur ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında etibarlı sülh müqaviləsi bağlansın, iki ölkə arasında sərhədlərin delimitasiya-demarkasiya prosesi aparılsın, Cənubi Qafqazda sabitlik və təhlükəsizlik tam şəkildə bərpa olunsun. Çünki bütün bunlar bir sıra böyük iqtisadi layihələrin həyata keçməsində vacib faktordur.
Rusiyanın məqsədi isə Cənubi Qafqazda münaqişənin tam həllinə imkan verməmək və bu minvalla öz təsirini bölgədə saxlamaqdır. Həll olunsa belə, Rusiyanın təsir dairəsi çərçivəsində olmasını istəyir. Hazırda Qarabağ məsələsi konteksində Azərbaycan və Ermənistan arasında ikitərəfli normallaşma ilə bağlı indiki vəziyyətdə prosesin sabahının necə görsəndiyi maraq doğurur. Bu istiqamətdə gedən proseslər sürətlənəcək, yoxsa tormozlanacaq? Məsələ ondadır ki, faktiki olaraq ATƏT-in Minsk Qrupu və həmsədrlik formatı dağılır. Rusiya oradakı nümayəndəsinin adını və statusunu dəyişir. ABŞ da buna bənzər addımlar atır. Digər tərəfdən, Avropa İttifaqı Azərbaycan və Ermənistan arasında danışıqların təşkil olunmasında fəallaşır və müxtəlif təşəbbüslərlə çıxış edir. Bundan da Rusiya qıcıqlanır və narahat olmağa başlayır. Belə vəziyyət Vətən müharibəsindən sonra iki əsas məsələnin həllinə necə təsir göstərəcək? Söhbət Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin delimitasiyasından və iki ölkə arasında sülh sazişinin imzalanmasından gedir. Bu iki proses bundan sonra sürətlənəcək, yoxsa tormozlanacaq? Çünki bu məsələdə Avropa İttifaqı, Fransa, ABŞ bir tərəfdədir, Rusiya da başqa bir tərəfdə. Aralarında da sözügedən məsələ ilə bağlı ümumi bir mövqe yoxdur. Düzdür, üzdə bütün tərəflər bəyan edir ki, tərəflər arasında sülh sazişi imzalansın və digər məsələlər həll olunsun. Ancaq bütün tərəflər bu prosesdə öz aktiv rolunu oynamaq istəyir ki, bu da onların toqquşmasına gətirib çıxarır. O baxımdan nə gözlənilir?
“Rusiya postsovet məkanındakı separatçı qurumlardan təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir”
Məsələyə münasibət bildirən Azərbaycan Dirçəliş və Tərəqqi Partiyasının sədri Ramil Hüseynovun fikrincə, prosesin uzanması ehtimalı daha böyükdür: “Bəlkə də Ukrayna ilə əlaqədar Rusiya ilə Qərb arasında məlum kəskin qarşıdurma olmasaydı, o zaman proseslərin sürətlənməsinə ümid etmək olardı. Biz nəzərə almalıyıq ki, uzun illər bədnam Minsk Qrupunun həmsədrləri Qarabağ məsələsində eyni mövqedən çıxış ediblər. Hansı ki, Qərblə Rusiya digər məsələlərdə tamamilə əks qütbdə olublar. Qərbdə hesab edirlər ki, onların Cənubi Qafqazın inkişafında faydası daha çox ola bilər, nəinki Rusiyanın. Azərbaycan və Ermənistanda da belə düşünənlər çoxdur. O mənada ki, Qərbin sərmayə və texnoloji imkanları Rusiyadan qat-qat böyükdür. Ancaq bütün bunlara rəğmən, Rusiya Cənubi Qafqazda mövqelərini itirmək istəmir. Çünki Rusiya üçün Yaxın və Orta Şərqə çıxış cəhətdən ən optimal yol Cənubi Qafqazdan keçir. Cənubi Qafqazda Azərbaycan yeganə dövlətdir ki, bütün region dövlətləri ilə həmsərhəddir. Biz nəzərə almalıyıq ki, SSRİ dağılandan sonra Rusiya postsovet məkanındakı separatçı qurumlardan təziq vasitəsi kimi istifadə edir. Hələ də bu vasitə Kremlə yarayır. Biz nəzərə almalıyıq ki, Rusiya Ermənistanda hərbi baxımdan təmsil olunur. Ermənistanın Rusiyadan iqtisadi asılılığı böyükdür. Sərhədlərin delimitasiyası ilə bağlı xəritələr Rusiya Müdafiə Nazirliyindədir və s.”.
Bütün bunlardan çıxış edən partiya sədri hesab edir ki, proses uzana bilər.
Vidadi ORDAHALLI
