Ermənilər Qarabağdakı kilsələrdən əl çəkmək istəmirlər. Bu kilsələrə iddiaları bir yana, hətta fürsət tapıb “ziyarətə” də gedirlər. Torpaqlarımız işğalda olduğu dövrlərdə bütün alban monastırlarını erməniləşdirməyə cəhdlər edən ermənilər işğal başa çatandan sonra da həmin kilsələrə gedirlər.
Son günlər yayılan məlumatlara görə, Qarabağdakı ermənilərin yenidən Kəlbəcərdəki Xudavəng məbədini “ziyarət etməsi” barədə xəbərlər yayılıb. Erməni apostol kilsəsinin “Artsax” “yeparxiyasının nümayəndəsi” “Kavkazskiy uzel” nəşrinin müxbirinə bu barədə bildirib. “Qarabağın 10-dan çox kilsəsində, o cümlədən 30 nəfərin sülhməramlıların müşayiəti ilə getdiyi Dadivank(Xudavəng) monastırında Pasxa mərasimləri keçirilib. Dadivankı ziyarət etmək və Pasxa mərasimində iştirak etmək istəyənlər çox idi. Amma bizə cəmi 30 nəfəri aparmağa icazə verdilər. Rusiya sülhməramlıları zəvvarları Stepanakertdən Dadivanka və geriyə doğru müşayiət etdilər. Dadivanka səfər insidentsiz keçdi, rus sülhməramlıları zəvvarları müşayiət etdilər. Ümid edirik ki, Dadivank ziyarəti vaxtaşırı təşkil olunacaq, çünki bu müqəddəs yeri ziyarət etmək istəyən çoxlu dindarlar var”- deyə o vurğulayıb. Qeyd edilənə görə, Rusiyanın Azərbaycan torpaqlarındakı “sülhməramlı” hərbi kontingentinin komandanlığı ermənilərin Xudavəng məbədinə ziyarətini təşkil etməsi haqda heç bir məlumat yaymayıb. Xatırladaq ki, Moderator.az hələ aprelin 12-də erməni “Apostol kilsəsinin” “Qarabağ yeparxiyasının” aprelin 17-də - ermənilərin Pasxa bayramı qeyd etdiyi bazar günü Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunda yerləşən Xudavəng monastırına ziyarət təşkil etməyə hazırlaşması haqda xəbərdarlıq etmişdi... Bildirilənə görə, 10 noyabr 2020-ci il razılaşmasına əsasən Xudavəng məbədinin girişində Rusiya hərbçilərinin postu yerləşdirilib. 2020-ci ilin dekabrında Azərbaycan tərəfindən Alban-udin xristian provaslav icmasının sədr müavini Rafiq Danakari Xudavəng monastırına vaiz təyin olunsa da və həmin icma nümayəndələri məbədimizi bir neçə dəfə ziyarət etsə də, erməni keşişləri daim orada qalmaqda davam edir. Lakin 2021-ci ilin mayından Azərbaycan ordusu erməni zəvvarların işğal dövründə erməniləşdirdikləri bu qədim məbədimizə ziyarətinə qadağa qoyub. Həmin vaxta qədər ermənilər Rusiya "sülhməramlı"larının müşayiəti ilə məbədi ziyarət ediblər. Öncəki yazılarımızda da qeyd etdiyimiz kimi, Qarabağdakı "qədim erməni abidəsi" adlandırılan bütün digər tarixi abidələr sırasında Xudavəng məbədi də qədim Azərbaycan abidəsidir. İkincisi də məbədin olduğu ərazi tam şəkildə Azərbaycan dövləti və ordusunun nəzarəti və yurisdiksiyasındadır. Belə olduğu halda erməni keşişləri birdəfəlik oradan qovulmalı və əvəzində Azərbaycan tərəfindən təyin olunmuş dini icma daimi olaraq məbəddə yerləşdirilməlidir... Bu qeydlər də mətbuatda yer alıb. Nəhayət aydınlaşmalıdır ki, Xudavəng “erməni məbədidir”, yoxsa alban xristian? Bu məsələ dəqiqləməlidir ki, ermənin əl-ayağını oradan kəsək. Azərbaycan ərazisindəki qədim alban abidələrinə ermənilərin gəlişinin birdəfəlik qadağan olunması mümkün ola bilərmi? Ermənilər nə vaxta qədər bizim kilsələrdə at oynadacaqlar? Alban abidəsidirsə erməni orada nə gəzir? Ermənilərin ayağını birdəfəlik oradan kəsmək üçün nə etməliyik? Ekspertlər deyirlər ki, onlar “ziyarət” adı ilə gəlib təxribatla məşğul olurlar. Ekspertlərin sözlərinə görə, Qarabağdakı abidələrin ermənilərə heç bir aidiyyatı yoxdur, amma ermənilər hər dəqiqə Xudavəngə gəlirlər.
Tural İrfan: “Bununla bağlı Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi öz təkliflərini irəli sürməlidir”
İlahiyyatçı Tural İrfan bizimlə söhbətində bildirdi ki, Xudavəng monastırı qədim alban kilsəsinə daxil olan məbədlərdən biridir. “Nə Xudavəng monastırının, nə də Qarabağdakı başqa xristian məbədlərinin ermənilərə aidiyyəti var. Necə deyərlər, ermənilər özlərini alban məbədlərinə yamaq ediblər. Şübhəsiz ki, ermənilərin kəlbəcərdəki monastrına gedib-gəlməsi heç də “ziyarət” məqsədi daşımır. Çünki onlar torpaq iddiaları irəli sürdükləri yerlərin hamısında ilk olaraq bu cür məkrlərlə addımlayıblar, məsələlərə bu cür müdaxilə ediblər. Yəni o adla onlar yavaş-yavaş orada qalmaq, “izlərini” orada saxlamaq niyyətləri var. Altdan-altdan da dünyaya çatırmaq istəyirlər “bizim kilsəmiz buradadır, bura da bizim torpağımız olub” və sair. Bilmək lazımdır ki, istər hüquqi, istərsə də siyasi, istər ərazi, istərsə də mədəni irs baxımdan Xudavəngin ermənilərə heç bir aidiyyatı yoxdur. Ermənistanın da imzaladığı 10 noyabr bəyannaməsinə əsasən ermənilərdən boşaldılaraq Azərbaycana qayarıldı. O sənəddə heç bir bənd göstərilmədi ki, orada filan məbəd var və ora ermənilər “gəlib getməlidir”. Bu gün Qarabağın Əsəgəran, Xocavənd, Xankəndi, Xocalı kimi ermənilər yaşayan yerləri var. Orada indi ermənilər yaşayır və orada onlar təzədən kilsə də tikə bilərlər. Çünki keçmiş dövrdə orada erməni kilsəsi olmayıb. O ərazilərdə yaşayan orada bizim vətəndaşlar kimi yaşayacaqlarsa yenə də onlara güzəşt etmək olar. Amma Kəlbəcər birmənalı olaraq ermənilərin yaşmadığı, burada heç bir mədəni, dini irsi olmadığı bir ərazidir. Sovet dövründə də, ondan əvvəl də belə olub. Hesab edirəm ki, birincisi, hüquqi və siyasi cəhətdən onların orada saxlanılması ümumiyyətlə yolverilməz idi, onlara buna icazə verilməsu düzgün deyildi. Məsələyə, başqa bir tərəfdən də, hələ sülh müqaviləsi imzalanmayıb. Hələ bizim azərbaycanlılar öz ata-baba yurdlarına-Qərbi Azərbaycana, İrəvana gedə bilmir və İrəvan cümə məscidində namaz qılmaq imkanı əldə etməyib. Bizim qədim ərazilərimizdə ibadət etmək imkanımız yoxdursa, Göyçədə aşıq Ələsgərin məzarını ziyarət edə bilmiriksə, onda nə üçün ermənilər Kəlbəcərə gəlir və onlara aidiyyatı olmayan alban məbədini “ziyarət” edirlər və orada təxribatlar yaratmağa cəhdlər edirlər. Ermənilərin bu gün Xudavəngdən əl çəkməməsi, müxtəlif bəhanələrlə “ziyarətə gəlməsi” həddən artıq güzəştə yol verməyimizin nəticəsdir. Kəlbəcər qaytarıldıqdan dərhal sonra birmənalı şəkildə ermənilərin ayağı oradan kəsilməli idi. Dini tolerantlıq baxımından da, dünyanın qəbul etdiyi beynəlxalq qanunlara da baxanda ermənilərin ora gəlməsi yolverilməsidir. Burada ilk növbədə hüquq öz işini görməlidir. Kəlbəcər, Laçın, Ağdam rayonları siyasi yolla qaytarıldı, məlum səndələrdə də ermənilərin o monastrda qalması barədə bir söz belə yoxdur. Ermənilərin Xudavəngdən ayağı qəti şəkildə kəsilməlidir, buna beynəlxalq hüquq da, siyasi qaydalar da yol verir. Biz dəqiq bilirik ki, ermənilər heç də ora “ibadət” etmək niyyəti ilə gəlmirlər. Hətta keçən il altdan hərbi geyim geymiş keşiş barədə də müzakirələr aparılmışdı. Silahlı ermənilər keşiş libasında ora təxribat törətmək məqsədilə gəlir. Bunu da ən çox dünyaya göstərmək üçün edirlər ki, bizi şantaj etsinlər. Bu gün erməni keçişlər Xudavəngdən qovulmalıdır. Bu gün müəyyən siyasi proseslər gedir, sülh danışıqlarına hazırlıq gedir”. T.İrfanın sözlərinə görə, Kəlbəcər ərazisində o dinə mənsub insanların olmadığını nəzərə almaq və Xudavəng monastırı dini ibadət məkanı kimi qapadılıb muzey kimi istifadə olunmalıdır: “Orada bu dinə mənsub əhali yaşamadığı üçün bu abidə dini məbəd kimi qapadılıb muzey kimi fəaliyyət göstərsə daha yaxşı olar. Burada Mədəniyyət Nazirliyinin, yaxud Dövlət Turizm Agentliyinin nəzdində bir muzey olaraq dünya turizminə böyük töhfə verə bilər. Necə ki, Ayasofya məscidi uzun illər muzey olaraq fəaliyyət göstərib. Dünyada analoji faktlar az deyil. Xudavəngin muzeyə çevirilməsi üçün kifayət qədər əsaslar da var. Nə qədər ki, ora mədəd kimi fəaliyyət göstərir, ermənilər bir o qədər təxribat törədəcəklər. Ora muzey olduqdan sonra ermənilərin oranı ziyarət etməsi isə sülh müqaviləsi bağlanandan sonrakı prosesə aid olan məsələdir. Mənim təklifim belədir. Ermənilərin Azərbaycan ərazisinə buraxılmasının əleyhinəyəm. Ermənilərin Azərbaycan ərazisində yerləşən Xudavəng monastrına gəlməsinin qarşısının alınması üçün yollar çoxdur və bu yollar müzakirə olunmalıdır. Yaxşı olardı ki, bununla bağlı Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi öz təkliflərini irəli sürməlidirlər. Eyni zamanda xristian icmaları da daxil olmaqla ölkədəki bütün dini icmalar birgə müzakirələr keçirib qəti qərar qəbul edilməlidir. Dünya kilsələrinə müraciətlər etməlidirlər, bu məsələ ətrafında qəti mövqe olmalıdır”- deyə T.İrfan qeyd etdi.
Robert Mobili: “Azərbaycanda alban kilsəsinin statusu bərpa edilməlidir və ermənilərin oğurladığı alban irsi qaytarılmalıdır”
Alban – Udi İcmasının sədri Robert Mobili isə ermənilərin ayağının birdəfəlik Xudavəngdən kəsilməsi üçün Azərbaycanda Alban-Xristian kilsəsinin statusunun bərpa edilməli olduğunu deyir:”Qarabağadakı xristian monastrlarının ermənilərə heç bir aidiyyatı yoxdur. Onlar alban kilsələrinə əsassız olaraq iddia irəli sürürlər. Xudavəng də, başqa kilsələr də qədim alban-xristian məbədləridir. Bunlar Azərbaycanın ərazisində yerləşir və Azərbaycanın tarixi dini irsidir. Hesab edirəm ki, Azərbaycanda alban kiləsinin statusu bərpa edilməlidir və ermənilərin oğurladığı alban irsi qaytarılmalıdır. Bu ermənilərin birdəfəlik səsini kəsmək üçün ən uyğun vasitədir”. İradə SARIYEVA
