Bugünlərdə Rusiya prezidenti Vladimir Putin ordunu nüfuzdan salan feyklərə və ölkəyə qarşı sanksiyalara çağırışlara görə cinayət cəzası və böyük cərimələri nəzərdə tutan qanun layihəsini imzalayıb. Bu barədə Kremlin mətbuat xidməti məlumat yayıb. Qeyd edək ki, qanun layihəsi Dumanın martın 5-də keçirilən plenar iclasında qəbul olunub.
Qanuna əsasən, RF-nin Cinayət və Cinayət Prosessual məcəllələrinə dəyişikliklər edilir.
Sənəddə qeyd edilir ki, belə bir cinayətə görə azadlıqdan məhrum etmə müddəti 15 ilə qədər ola bilər, əgər feyklər ağır nəticələrə səbəb olarsa.
Rusiya Silahlı Qüvvələri ilə bağlı qəsdən yalan məlumatların yayılmasına görə isə aşağıdakı cəzalar nəzərdə tutulub:
- 700.000-dən 1,5 milyon rubla qədər və ya 18 aya qədər müddətə məhkumun əmək haqqı və ya digər gəliri miqdarında cərimə;
- bir ilədək islah işləri;
- üç ilədək müddətə məcburi əmək;
- Eyni müddətə azadlıqdan məhrum etmə.
Qanun layihəsində Rusiyaya qarşı sanksiya çağırışlarına görə də cəza nəzərdə tutulur:
500.000 rubla qədər cərimə və ya üç ilədək müddətə məhkumun əmək haqqı və ya maaşı və ya digər gəliri miqdarında;
- üç ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması;
- altı ayadək müddətə həbs;
- iki yüz min rubla qədər miqdarda cərimə və ya məhkumun əmək haqqı və ya əmək haqqı və ya hər hansı digər gəliri miqdarında cərimə olunmaqla və ya edilməməklə üç ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə.
Rusiya ordusunu diskreditə - nüfuzdan salmağa çağırışlara görə maksimum cəza 15 il azadlıqdan məhrum etmə olacaq.
Diqqət çəkən məqam budur ki, sən demə, hətta Avropanın bəzi ölkələrində də saxta xəbərlərlə mübarizə sahəsində ciddi addımlar atılıb və sərt qanunlar qəbul edilib.
Avropanın bəzi ölkələrində, məsələn Polşanın özündə buna bənzər qanunlar var
Media eksperti Müşfiq Ələsgərli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirib ki, Rusiya dezinformasiyaya qarşı qanunu uzun illərdi hazırlayır: “Təxminən 2018 və 2019-cu illərdən buna start verilib. İlk ortalığa çıxan gündən bu qanuna qarşı sərt reaksiyalar olub. Açığını deyim ki, Avropanın bəzi ölkələrində, məsələn Polşanın özündə buna bənzər qanunlar var. Amma həmin ölkələrdəki qanunlara ciddi reaksiya yoxdur. Daha çox Rusiyadakı qanuna təpki göstərilir. Çünki Rusiyadakı qanun o qədər sərt formada hazırlanıb ki, onun qəbul edilməsi azad medianın fəaliyyətinə tam son qoymuş olur. Adından da görünür ki, qanun daha çox sosial şəbəkələrdə yayılan saxta məlumatlara yönəlib. Ancaq mahiyyət etibarı ilə qanun həm də KİV-i əhatə edir və meduanın azad fəaliyyətini məhdudlaşdırır. Problem bundadır ki, insanların yalan məlumatı sosial şəbəkədə yaymalarına görə 6 min dollar civarında cərimələnməsi nəzərdə tutulurdu. Bunu mən qanun layihə formasında olanda görmüşdüm. Hüquqi şəxslər üçün isə bu cərimələrin məbləği daha üstündür. Hiss edilir ki, qanunda nəzərdə tutulan cəzalar insanların real durumuna adekvat deyil. Qanun insanların qorxudulması üçün nəzərdə tutulub. Görünür, bu sərt qanunu imzalamaq üçün Putinin əlinə yaxşı imkan düşüb. Onsuz da Qərb təşkilatları ilə üz-üzədirlər. Fürsəti əldən verməyib, bu qanunu qəbul etdirdilər. Rusiya onsuz da media sahəsində ciddi problemləri olan ölkə idi. Jurnalistlərin ən çox öldürüldüyü və həbsə salındığı ölkədə medianın vəziyyəti daha da kritikləşəcək. Hökümətə daha əlavə əsaslar verəcək ki, azad medianın üstünə yeriyə bilsin”.
Saxta xəbərlərin qarşısını almaq üçün müəyyən mexanizmlərin hazırlanmasına şərait yaradılacaq
Göründüyü kimi, media eksperti, hətta Avropa ölkələrində bənzər sərt qanunların qəbul edildiyini deyir. Azərbaycan isə bu cür neqativliklərlə mübarizənin yolunu heç də qanunların sərtləşməsində görməyib. Əksinə, daha mütərəqqi və müasir qanun qəbul etməklə prosesə nəzarəti təmin etmiş olacaq.
İndi informasiya axını o qədər sürətlidir ki, istənilən anda saxta xəbərin axınını təmin edən insanları və yaxud platformaları anlamaq olmur. Amma biz bilirik ki, peşəkar jurnalistikada dəqiqlik hər zaman operativlikdən öndədir. Bu dəqiqliyi, doğruluğu heç vaxt operativliyə güzəştə getmək olmaz. Ona görə peşəkar media, müstəqil media bəzən geri qalır. Hesab etmək olar ki, yeni media qanunu bu sahədə də səliqə-sahman yaradacaq. Bilirsiniz ki , 2021-ci il yanvarın 12-də Prezident İlham Əliyevin sərəncamı olub. Media islahatlarının dərinləşdirilməsi və media qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi üçün Azərbaycanda Media İnkişaf Agentliyi qanun layihəsini hazırlayıb. Həmin layihədə media və informasiya yayımının yeni standartları hazırlanıb. Oradakı standartlar tətbiq olunarsa, ümid etmək olar ki, bu sahədə müəyyən səliqə-sahman yaratmış olacaq. O cümlədən, saxta xəbərlərin qarşısını almaq üçün müəyyən mexanizmlərin hazırlanmasına şərait yaradılacaq.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
