Prezident İlham Əliyevin rusiyalı həmkarı Vladimir Putinin dəvətilə Rusiya Federasiyasına rəsmi səfəri Ermənistanda da xüsusi diqqətlə izlənilir. Burada hesab edilir ki, Azərbaycan Rusiya ilə siyasi, iqtisadi-ticari və humanitar sahələrdə ikitərəfli münasibətlərini daha da gücləndirir. Eyni zamanda, Bakı Moskvadan Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Qarabağ üzrə 10 noyabr 2020-ci il, 11 yanvar və 26 noyabr 2021-ci il tarixli razılaşmalarının reallaşmasına dəstək alır, Cənubi Qafqazda iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpasını istədiyi şəkildə reallaşdırır.
"Azərbaycan Respublikası ilə Rusiya Federasiyası arasında qarşılıqlı müttəfiqlik fəaliyyəti haqqında" Bəyannamə məsələsi də erməni tərəfini ciddi narahat edir. Ekspertlər bu sənədin Ermənistana böyük zərbə olduğunu bildirir. Erməni politoloq Stepan Danielyan bildirir ki, Bakı Moskvanı İrəvanı himayə etməkdən tamamilə geri çəkilməyə vadar edir: “İlham Əliyevin Moskvada müttəfiqlik sazişi ilə nəticələnən danışıqları Bakının fəal xarici siyasətini nümayiş etdirir. Bundan fərqli olaraq, rəsmi İrəvan bu müddət ərzində xarici arenada öhdəsinə heç nə götürə və təklif edə bilməyib. Son illər təşəbbüskar yalnız Azərbaycan olub. Bakı qarşısına vəzifələr qoyur, bunun üçün müəyyən addımlar atır, hərəkətlər edir. Siyasət yürütmək üçün qarşıya məqsəd qoymaq, fəaliyyətə başlamaq, uyğun situasiya yaratmaq və nəticə əldə etmək lazımdır. Ermənistanın indiki hakimiyyəti bu müddət ərzində heç nə etməyib və edə bilməyib. Təbii ki, bu səbəblərdən istənilən halda güzəştə getmək məcburiyyətində Ermənistan olacaq”. Erməni ekspert əlavə edib ki, bu vəziyyət Ermənistanda siyasətlə məşğul olan insanların olmamasından yaranıb: “Bu halda Putin və Əliyev siyasətin subyektləridir və Ermənistan adlı bir obyekt var ki, onun ətrafında razılığa gəlməlidirlər. Putin yalnız obyektə zəng edib, nə barədə razılaşdıqlarını bildirir. Təşəkkür etmək lazımdır ki, heç olmasa zəng edib məlumat verirlər”. Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyevin səfərindən öncə Vladimir Putinlə Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan arasında telefon danışığı baş tutub. Kremlin mətbuat xidməti bu xüsusda aşağıdakı məzmunda məlumat yayıb: “Tərəflər Qarabağ ətrafındakı vəziyyətlə bağlı fikir mübadiləsi aparıb. Hər iki tərəf Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan liderləri arasında 10 noyabr 2020-ci il, 11 yanvar və 26 noyabr 2021-ci il tarixli sazişlərin, o cümlədən Cənubi Qafqazda nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin bərpasına dair tədbirlərin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Eyni zamanda, Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin delimitasiyası prosesinin mümkün qədər tez başlanmasına yönəlmiş addımlar müzakirə edilib. Bundan əlavə, regionda sabitliyin möhkəmləndirilməsi, uzunmüddətli sülh və əməkdaşlıq münasibətlərinin qurulması səyləri ilə bağlı digər məsələlər də gündəmə gətirilib”. Bu açıqlama bir daha təsdiq edir ki, Rusiya Ermənistandan üçtərəfli bəyanatların şərtlərinin icra edilməsini istəyir. Bu da tamamilə Azərbaycanın maraqlarına uyğundur. Azərbaycan bəyanatların icrasında Rusiyanın da Ermənistana təzyiq kartlarını işə salmasına nail olur.
Bu fonda digər erməni ekspert Şahan Qandaharyan qeyd edir ki, Ermənistan ona diqtə edilənlərlə razılaşacaq: “Çünki 44 günlük müharibədən sonra erməni tərəfinin imkanları zəifləyib, bizim xarici siyasətimizin elastikliyi əvvəlki kimi deyil. Bu baxımdan mən ümumerməni gündəmlərinin işlənib hazırlanmasını çox vacib hesab edirəm. Bura diaspor cəlb olunmalıdır ki, bu da həmin boşluğu müəyyən qədər dolduracaq. Amma artıq bütün danışıqlar prosesinin prinsipləri dəyişdi. Müharibədən sonra Helsinki Yekun Aktının əsas prinsipləri də köhnəlib. Yeni vəziyyət yaranıb. Müharibədən sonra çox şey dəyişdi, biz diasporun mütləq iştirak etməli olduğu danışıqlar strategiyasının yenidən işlənməsi haqqında düşünməliyik. Məlum səbəblərdən Rusiyadan asılılıq artıb, bu boşluğu diaspor doldura bilər, xüsusən də ATƏT-in Minsk Qrupunun danışıqlar kvotasını bərpa etmək erməni tərəfinin maraqlarına uyğundur. Erməni diasporu həmin qrupa üzv olan dövlətlərdə aktiv fəaliyyət göstərə bilər. Yeri gəlmişkən qeyd edim ki, 10 noyabr bəyanatının Naxçıvanla Azərbaycanın qərb hissəsinin birləşdirilməsindən bəhs edən 9-cu bəndi müxtəlif şərhlərə yol açır. Yola nəzarət hüququ Ermənistana məxsusdur, lakin eyni məqamda yolların təhlükəsizliyinə Rusiya sərhəd qoşunları tərəfindən nəzarət ediləcəyi bildirilir. Yəni bəyanatdan belə çıxır ki, Qarabağda sülhməramlı missiyanı yerinə yetirən Rusiyanın həmçinin yeni açılan yolların təhlükəsizliyinə birgə təminat vermək öhdəliyi var. Deməli, Azərbaycan bu yoldan sərbəst və istədiyi şəkildə istifadə edəcək və bu prosesdə ona Rusiya yardım edəcək”. Moskvadakı Siyasi Araşdırmalar İnstitutunun direktoru Sergey Markov isə hesab edir ki, Azərbaycan-Rusiya yaxınlaşması Qarabağ erməniləri ilə bağlı məsələni də həll edəcək: “Üçtərəfli bəyanatlar tam icra edilmədiyi halda Rusiya sülhməramlılarının Qarabağı tərk etməsi tezləşə bilər. Azərbaycanın erməni tərəfinin qeyri-konstruktiv davranışı üzündən bu qüvvələrin müddətini növbəti dəfə uzatmayacağını Rusiya qəbul edəcək. Bu o deməkdir ki, Rusiya sülhməramlıları, sadəcə olaraq, regionu tərk etməli olacaqlar. Rusiya da günün birində İrəvana sadəcə şərtləri göstərəcək və deyəcək: “Zəhmət çəkin, bunlara əməl edin, lakin etmək istəmirsinizsə öz işinizdir, o halda Azərbaycan müqaviləni uzatmayacaq və Rusiya regionu tərk edəcək”. Təxminən belə bir söhbət olacaq”.
Samirə SƏFƏROVA
