İkinci Qarabağ müharibəsinin başa çatmasından sonra gündəmə gələn məsələlərdən biri azərbaycanlılarla ermənilərin bir yerdə yaşamasının mümkünlüyüdür. Əslində, Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra Qarabağda qalan erməni vətəndaşlarının ölkəmizin qanunlarına əməl edəcəyi halda burada qalıb yaşaya bilmələrində hər hansı problem görmür. Elə Prezident İlham Əliyev də dəfələrlə bildirib ki, Azərbaycan vətəndaşı olan dinc ermənilərin Qarabağda azərbaycanlılarla birgə yaşaması üçün heç bir problem yoxdur. Onlar da Azərbaycanın bərabərhüquqlu vətəndaşları ola bilərlər. Bu isə onların hüquq və təhlükəsizliklərinin qorunmasına ən yüksək səviyyədə təminatdır.
Düzdür, həm birinci, həm də ikinci Qarabağ müharibələrində erməni tərəfi çoxsaylı hərbi cinayətlərə, o cümlədən soyqırımlara yol verib. Lakin Azərbaycan bunlarda rolu olmayan erməni əsilli vətəndaşlarının ərazisində yaşamasına hər hansı problem görmür. Digər tərəfdən ermənilər özləri də yaxşı bilir ki, hər iki Qarabağ müharibəsində Azərbaycan hərbçiləri dinc erməni sakinlərə qəsdən xəsarət yetirməyib, mülki obyektləri və yaşayış yerlərini hədəfə almadığını dəfələrlə bəyan edib. Əksinə, Azərbaycan döyüş bölgəsindəki dinc erməni sakinlərinin ərazini tərk etməsi üçün humanitar dəhlizi daim açıq saxlayıb. Bu da o deməkdir ki, azərbaycanlılar dinc ermənilərlə heç bir təhdid yaratmır. Bundan başqa, bir müddət əvvəl belə məlumat yayılıb ki, azərbaycanlıların və ermənilərin Qarabağın dağlıq rayonlarında yenə də birlikdə dinc yaşayışını təmin etmək üçün Azərbaycan dövləti tərəfindən müvafiq dövlət proqramı hazırlanır. Belə ki, məlum 10 noyabr atəşkəs bəyanatı Azərbaycan və Ermənistan üzərinə məcburi köçkünlərin öz evlərinə qayıtması ilə bağlı öhdəlik qoyur və elə gözlənən dövlət proqramı da həmin bəyanat əsasında hazırlanır. Azərbaycan tərəfi bununla Qarabağ ermənilərinin inteqrasiyasını planlaşdırır. Proseslərin gedişi göstərir ki, təkcə Qarabağ erməniləri yox, indi Ermənistan erməniləri də Azərbaycanı xilaskar kimi görür. Hətta onların bir çoxu revanşist ermənilərlə müqayisədə azərbaycanlıları daha üstün saydıqlarını da etiraf edirlər. Bunu Ermənistanın Basarkeçər rayonunda (Vardenis) “Yerkir Daily” çəkiliş qrupunun yerli əhali arasında apardığı sorğudan da görmək olar. Həmin sorğuda, “qaynarinfo” portalının məlumatına əsasən, aşağıdakı fikirlər yer alıb: “Yaxşı olardı ki, tərbiyəsiz və əclaf, 80% türkləşmiş ermənilərdən qorxasan, nəinki türklərdən”. Bu sözləri Basarkeçər rayonunn “Yerkir Daily” çəkiliş qrupunun yerli əhali arasında apardığı sorğuda yerli sakinlərdən biri deyib. Sorğuda bu suallar qoyulub: azərbaycanlılarla sərhəd gərginliyi və qarşıdurması ilə bağlı hansı narahatlıqlar var; azərbaycanlılarla birgə yaşayacaqlarmı; hökumətin türklər və azərbaycanlılarla dostluq siyasətinə müsbət yanaşırlarmı.
Sorğuda bu söhbətlər yer alıb:
– Siz türklərdən narahat olub qorxmayın, Vardenisin əclaf, türkləşmiş sakinlərindən qorxun, – sakinlərdən biri jurnalistə deyir.
– Sizi bu saat daha çox narahat edən hansı problemlərdir: azərbaycanlıların buralara yaxınlaşması, yoxsa borclarınız?
– Odur, azərbaycanlılar rayondadır, qaçın, siz də qaçın. – Vardenis sakinləri jurnalistə deyirlər.
– Basarkeçərlilər qorxaq deyillər ki, qaçsınlar. Kimlər ki satqındır, qoy onlar qaçsın.
– Yerli əhali heç vaxt qaçmaz buralardan.
– Lap yaxşı qaçıblar, necə qaçmayıblar ki, bir binada yalnız iki ailə qalıb.
– Siz nə üçün Basarkeçər adlandırırsınız Vardenisi? Axı bu ad azərbaycancadır, – jurnalist sual verir.
– Çünki Basarkeçər əvvəl də belə adlanıb. Burda hansı kəndlərin adı azərbaycanca deyil ki? Bütün kəndlərin adı azərbaycanca olub.
– İndi azərilər Geğarkunik vilayətində, Vardenisdədilər və burdakı bütün kəndlər təhlükə altında, hədəfdədir. İndi bu sizi narahat etmirmi? Bundan qorxmursunuzmu?
– Əlbəttə ki, narahat edir. Nə edə bilərik. Paşinyanın günahı yoxdur, yuxarıdan, Moskvadan nə deyirlərsə, o da onu edir.
– Amma bu gün Paşinyan türklərlə-azərilərlə danışıqlara başlayıb, bu sizi narahat etmir?
– Bəs neyləsin, insanları qırğına göndərsin?
– Əgər bir erməni 25 yaşlı gənci evindən aşağı çağırıb, arxadan güllə ilə vurursa, onda necə sən ermənini müdafiə edirsən? Bəs bu erməni türkdən pis deyil? Bu necə ola bilər ki, erməni mənim balamı arxadan güllə ilə öldürür? Bu erməni türkdən də pisdir. Niyə qorxursuz türkdən? Bəli, erməni türkdən çox pisdir. Türkün adı çıxıb, siz bir də bizimkilərin pisliklərindən yazın.
– Bu qadının 25 yaşlı övladını blokda avtomat gülləsilə öldürüblər. Artıq üç aydır ki, heç bir tədbir görülməyib, cavabdehlik daşıyan yoxdur. Belə də şey olar?”.
Bu fikirlər bir daha göstərir ki, artıq Ermənistan ermənilərinin də azərbaycanlılara münasibəti dəyişir. Ümumiyyətlə, istər Ermənistan, istərsə də Qarabağdakı ermənilər arasında Azərbaycana qarşı neqativ münasibətin müharibədən sonra da eyni səviyyədə qalmadığını demək olar. Elə bu səbəbdəndir ki, Ermənistanda revanşist qüvvələrə cəmiyyət tərəfindən heç bir dəstək verilmir.
Nahid SALAYEV
