Gorus-Qafan yolunun bir hissəsinin beynəlxalq hüquq normaları əsasında Azərbaycanın nəzarətinə keçməsi Ermənistanda hələ də hakimiyyət və müxalifət arasında ciddi çəkişmə predmeti olaraq qalmaqdadır. Məhz belə bir vaxtda parlamentin “Hayastan” fraksiyasının deputatları Anna Qriqoryan və Qeqam Manukyan bir il əvvəl Zəngəzur hadisələrinin hansı sənədə əsasən baş verdiyini aydınlaşdırmaq üçün hökumətə, Milli Təhlükəsizlik Xidmətinə, Müdafiə Nazirliyinə, Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargahına və digər strukturlara sorğu göndərib.
Bu fonda Ermənistan ordusunun qalıqlarının 2020-ci ilin dekabrında Zəngəzurda Qubadlı rayonu istiqamətindəki mövqelərdən geri çəkilməsinin və Gorus-Qafan yolunun Azərbaycanın nəzarətinə keçməsinin bəzi detalları məlum olub. Anna Qriqoryan məsələ ilə bağlı qeyd edib: “Xatırladıram ki, Azərbaycan qoşunları GPS cihazları ilə erməni kəndlərinə yaxınlaşanda Nikol Paşinyan onların şifahi anlaşma əsasında irəlilədiyini bildirib. Bugünə kimi faktiki baş verənlərlə bağlı dəqiq cavab yoxdur. General Artak Davtyan tərəfindən imzalanmış məktubdan isə görünür ki, 2020-ci ilin dekabrında Ermənistan ordusunun hissələri və könüllülərdən ibarət dəstələr yazılı əmr əsasında 20 kilometr geri çəkilib. Nəticədə Gorus-Qafan yolunun 21 kilometrlik hissəsi Azərbaycanın nəzarətinə keçib”. Deputat qeyd edib ki, bir il ərzində həqiqət erməni cəmiyyətindən gizlədilib və erməni hərbi birləşmələrinin geri çəkilməsinə dair sənəddə Ermənistan müdafiə naziri ilə yanaşı Rusiya müdafiə nazirinin də imzası olub: “Ermənistanın sabiq müdafiə naziri Vaqarşak Arutunyan və Rusiyanın müdafiə naziri Serqey Şoyqu sənəd imzalayıb ki, həmin sənəd əsasında da erməni silahlı qüvvələri geri çəkilib. Bu, Zəngəzur vilayəti ilə yanaşı, bütün Ermənistan üçün təhlükə yaradır”. Həmin blokdan olan digər deputat Qeqam Manukyan isə deyib ki, yalnız 2021-ci ilin oktyabrında Nikol Paşinyan qoşunların geri çəkilməsinə dair göstəriş verdiklərini etiraf edib. Deputat əlavə edib ki, münaqişə tərəfləri arasında 10 noyabr sazişindən sonra başqa sənədlər də imzalanıb. Lakin həmin sənədlər məxfi sayıldığından Baş Qərargah onları açıqlaya bilmir: “Bu yaxınlarda gözlənilmədən Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargahından cavab aldım. Baş Qərargah rəisinin imzası ilə mənə ünvanlanmış cavab gəlib və məxfi idarə olduğundan tam mətni dərc etməyə haqqım yoxdur. Ancaq bir şey aydındır ki, Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi Artak Davtyanın imzaladığı məktubda Ermənistan silahlı qüvvələrinin 2020-ci ilin dekabrında Zəngəzurun içərisinə doğru təxminən 20 kilometr geri çəkildiyi bildirilib. Yəni Gorus-Qafan yolunun 21 kilometrlik hissəsi yazılı sənəd əsasında Azərbaycanın nəzarətinə keçib. Hakimiyyət bundan əvvəl uzun müddət bu barədə tamam başqa məlumat vermişdi. Ermənistan qoşunları onların nəzarətində olan Qubadlı və Zəngilan rayonlarından şifahi razılaşma əsasında geri çəkilib”.
Həqiqətən də baş nazir Nikol Paşinyan 2020-ci ilin dekabrında etdiyi müraciətdə, daha sonra isə bu ilin oktyabrında İctimai televizyaya müsahibəsində demişdi ki, qoşunların çəkilməsinə dair şifahi razılaşmalar olub. Amma Paşinyan bu il dekabrın 8-də parlamentdə keçirilən “hökumət saatı” zamanı öz sözlərini təkzib edərək bildirib ki, razılaşma yazılı formada olub. O, bunun nə sənəd olması və kimin tərəfindən tərtib olunması barədə məlumat verməmişdi. Məsələ ilə bağlı növbəti araşdırmasının nəticələrini təqdim edən Anna Qriqoryan iddia edib ki, əslində Sergey Şoyqu tərəfindən hansısa sənəd imzalanmayıb: “Biz Nikol Paşinyanın dəfələrlə deməsinin şahidi olmuşuq ki, qarşılıqlı şifahi razılaşma olub. O bunun ardınca deyib ki, şifahi razılaşma olmayıb. Paşinyanın sözlərinə görə, o, yazılı sənədin tərtib olunmasını istəyib, amma məlum olub ki, yazılı sənəd də yoxdur. Bu suala bugünədək dəqiq cavab verilməyib. Yazılı sənəd yoxdursa, deməli, buna Şoyqu imza atmayıb”. Keçmiş müdafiə naziri Vaqarşak Arutyunyan, iqtidar fraksiyasının deputatları isə bu məsələni şərh etməkdən boyun qaçırıblar. Elə bu səbəbdən Şoyqu müəmması davam edir.
Ermənistanda Gorus-Qafan yolu ilə bağlı ziddiyyətlər davam edərkən Azərbaycan bu istiqamətdə mövqelərini gücləndirir. Belə ki, dekabrın 20-də Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) Gorus-Qafan yolundakı yanacaqdoldurma məntəqəsinin açılışı olub. Məntəqə Qubadlı rayonunun Eyvazlı kəndində fəaliyyət göstərir. Açılış mərasimində SOCAR-ın prezidenti Rövnəq Abdullayev iştirak edib. Bundan başqa, Dövlət Sərhəd Xidmətinin Qubadlı rayonu ərazisində yerləşən "Eyvazlı" sərhəd nəzarət postunun yeni inzibati binasının da açılışı olub. "Eyvazlı" sərhəd nəzarət postunun yeni inzibati binasında sərhədçi və gömrükçülərin işləməsi üçün şərait yaradılıb. Burada dövlət sərhədindən keçən şəxslərin, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin qeydiyyata alınması, mərkəzləşdirilmiş elektron sistemə daxil edilməsi və digər sərhəd nəzarəti həyata keçirilir. Bu ərazinin mühafizəsi sərhəd döyüş məntəqələri tərəfindən perimetr boyunca təşkil olunur.
Nahid SALAYEV
