Türkiyə Ermənistanla münasibətlərinin normallaşdırılması prosesində yalnız bir dövlətin - Azərbaycanın mövqeyini nəzərə alır və ön planda tutur. Bu səbəbdən də, Türkiyənin rəsmi dairələri bu prosesdə şəffaflığı qorumaqla yanaşı, konkret mövqe tutmaqla da diqqəti çəkir. Son rəsmi açıqlamaya görə, Türkiyə yalnız Ermənistanla münasibətlərin normallaşmasına deyil, həm də ümumiyyətlə Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin edilməsinə çalışır. Və həm Ermənistanla, həm də regionla bağlı bütün addımlarını rəsmi Bakı ilə koordinasiya edir.
Təbii ki, bütün bunlar həm də onu göstərir ki, Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması prosesi heç də rəsmi İrəvanın iddia etdiyi kimi məzmun daşımır. Yəni rəsmi İrəvanın "münasibətlərin normallaşması prosesi ilkin şərtlər olmadan aparılır" iddiası tamamilə əsassızdır.
İrəvan ilk dəfə Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılmasında maraqlı olduğunu bəyan etdikdə buna verilən cavab şərtlərlə bağlı olmuşdu. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan vurğulamışdı ki, Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılmasına qarşı deyil. Ancaq bunun baş verməsi üçün rəsmi İrəvan bir sıra şərtlərə əməl etməlidir. Və Azərbaycanla da problemlərin həllinə çalışmalıdır.
Bütün bunları nəzərə aldıqda, rəsmi İrəvanın Türkiyə ilə münasibətlərin nizamlanması prosesinə ilkin şərtlər olmadan başlandığını iddia etməsi qətiyyən inandırıcı görünmür. Böyük ehtimalla, Paşinyan hakimiyyətinin belə qeyri-real iddialarla yüklənmiş bəyanatları daha çox ölkədaxili auditoriya üçün nəzərdə tutulub. Ola biləcək daxili siyasi təzyiqlərin yumşaldılmasına hesablanıb. Çox maraqlıdır ki, dünyanın bəzi nüfuzlu media qurumları da bu məslədə çaşdırıcı mövqe sərgiləyir. Bloomberq agentliyi yazır ki, Türkiyə Ermənistanla yumşalmaya, sərhədlərin açılmasına ABŞ-la münasibətlərini yaxşılaşdırmaq üçün gedir. Bu versiyanı nə dərəcədə əsaslı saymaq olar?
Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının sədri Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Türkiyənin Ermənistanla danışıqları aparmaq üçün xüsusi nümayəndəsinin təyin olunması heç də həmin istiqamətdə real addımların atılacağı anlamına gəlmir: “Hesab edirəm ki, bu yöndə olan danışıqlar bir qədər uzun çəkəcək. Zəngəzur dəhlizi tələblərdən biri kimi qalır. Bunun açılacağına da mən şübhə etmirəm. ABŞ-ın prosesə təsiri var. Türkiyə tarixinin ən ağır böhranlarından birini keçirir. İqtisadi vəziyyət çox acınacaqlıdır. 2023-cü ildə prezident seçkiləri olmalıdır. Proseslər elə gedir ki, seçkinin vaxtı ilə bağlı manevrlər etmək mümkün deyil. Çünki əlverişli vaxtın nə vaxt olacağı bəlli olmur. Türkiyə hakimiyyəti çalışır ki, mümkün imkanlardan istifadə edib, iqtisadi vəziyyəti düzəldə bilsin. Əks halda indiki Türkiyə hakimiyyətini məğlubiyyət gözləyir. ABŞ-ın prosesə təsiri var. Türkiyə Azərbaycandan gizlin isə nəsə etməz. Mən buna inanmıram. Bir dəfə 2009-cu ildə bunu etdi, Sürix protokollarını imzaladı və son nəticədə heç nəyə nail ola bilmədi. Düşünmürəm ki, Türkiyə yenidən həmin dövrə qayıtmaq yolunu tutsun. Bizim münasibətlərimiz həddən artıq yüksək səviyyədədir. Hər iki dövlət üçün bu, sərvət sayılmalıdır. Bütün bu proseslərlə bağlı Azərbaycanla məsləhtləşilmiş şəkildə addımlar atılacaq. Düşünürəm ki, bu dəfə Rusiya da gedişata mane olmayacaq. Ermənistanla münasibətlərin normallaşması ilkin şərtlərsiz mümkün deyil. Hətta istisna etmirəm ki, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı qeyri-rəsmi razılaşma mövcuddur. Mən buna şübhə etmirəm. Bütün hallarda bizim əlimiz güclüdür. Zəngəzura dəhlz statusu verilməsə, Ermənistan Laçın dəhlizindən istifadə edə bilməyəcək. Hesab edirəm ki, bu məsələdə Türkiyə ABŞ-dan daha çox Azərbaycanın maraqlarını nəzərə almağa çalışır. Çünki Türkiyənin uzun illər boyunca sərhədləri qapalı saxlamasının səbəbi məhz ermənilərin işğalçılığı ilə bağlı olub”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
