İşğaldan azad edilən rayon və şəhərlərimizdə Zəfər muzeyinin, İşğal muzeyinin və digər profilli muzeylərin tikintisi ilə bağlı artıq proses başlanmaqdadır. İtaliyanın "C Group" şirkətinin əməkdaşları bu məqsədlə Füzulidə olublar. “Trend-in məlumatına görə, bu barədə Qarabağ iqtisadi rayonuna daxil olan işğaldan azad edilmiş ərazilərdə (Şuşa rayonu istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Emin Hüseynov “Twitter” hesabında paylaşım edib.
O qeyd edib ki, İtaliyanın “C Group” şirkətinin əməkdaşları Füzulidə yerləşəcək Zəfər muzeyi, İşğal muzeyi, Memorial Park və Bayraq meydanının layihələndirilməsi məqsədilə müvafiq obyektlərin yerləşəcəyi yerlərə baxış keçirib.
Maraqlıdır ki, Azərbaycanın özündə saysız memarlar olduğu və həmin memarlar dünyanın ən önəmli memarlıq layihələrini uğurla icra etdiyi halda, azad edilmiş ərazilərimizdə inşa ediləcək muzeylərin tikintisi yerli memarlara həvalə edilmir. Baxmayaraq ki, xalqımızın çox qədim memarlıq ənənələri var, amma bu proseslərə memarlarımız cəlb edilmir. Azərbaycan memarları yalnız Azərbaycanda deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrində böyük memarlıq tikililəri inşa ediblər.
Füzulidə yerləşəcək Zəfər muzeyi, İşğal muzeyi, Memorial Park və Bayraq meydanının layihələndirilməsi işi niyə Azərbaycan memarlarına deyil, əcnəbi memarlara etibar edilir? Maraqlıdır, Azərbaycanda böyük və peşəkar memarlar ordusu var, amma hökumət təmsilçiləri Füzulidə muzeylər tikməsi üçün xaricdən şirkət dəvət edirlər. Bu nə dərəcədə doğrudur ki, yerli kadrlar dura-dura bu işi xaricilərə tapşırıb külli miqdarda pul xərcləyirlər? Niyə öz memarlarımızdan istifadə edilmir?
Ekspertlər deyir ki, Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində yeni muzeylərin, tikililərin inşası üçün yetərli dərəcədə kadrlarımız var, amma görünür ki, bu bəzi məmurlara sərf etmədiyindən, bu işi görmək üçün xaricdən memarlıq şirkətləri dəvət edirlər.
“Çox geniş şəkildə nöqsanlara yol verilir”
Azərbaycan Memarlar İttifaqının idarə heyətinin üzvü, AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, xaricdən memar dəvət etmək ənənəsinin hardan qaynaqlandığı məlum deyil, amma xaricdən gələn memarlar bizim milli memarlıq xüsusiyyətlərini bilmədikləri üçün, xüsusən də bərpa işində ciddi nöqsanlara yol verirlər. Azərbaycanda kifayət qədər peşəkar memarın olduğunu deyən F.İsmayılovun sözlərinə görə, onların imkanlarından istifadə olunması daha doğru olardı. “Bu ənənəni kim yaradıb, bilmirəm. Xaricdən dəvət edilən memarlar bu işləri çox baha qiymətə görür, onlar ucuz qiymətə iş görmürlər. Onları baha qiymətə gətirirlər. Halbuki, özümüzünkülərə bu qiyməti vermirlər. İkinci bir tərəfdən, yeni inşa edilən muzeylərin tikintisində nöqsanlara yol verilir. Mən Zəfər muzeyinin tikintisində yol verilən nöqsanlar haqda tənqidi yazı da yazmışam.
Abidələrin bərpasında da çox kortəbii şəkildə nöqsanlara yol verilir. Xaricdən mütəxəssislərin dəvətinə gəlincə, bir mütəxəssis kimi deyə bilərəm ki, onların texologiyalarından istifadə etmək olar. Amma italyan, fransız, ingilis memarları Azərbaycanın milli memarlıq üslubunu olduğu kimi qiymətləndirib ondan o muzeylərin inşası zamanı qüsursuz istifadə edə bilməz. Çox geniş şəkildə nöqsanlara yol verilir. Belə olmaz. Tikinti sahəsində Azərbaycanın korifey memarları var. Bakının gözəlləşməsi Azərbaycan memarlarının əməyidir. Müasir memarlığın əsasında klassizm durur və klassik memarlıq ənənələrindən istifadə edib memarlığın o müasir formada təqdimatı yenə də Azərbaycan mədəni irsini bilməyə gətirib çıxarıb. Azərbaycan memarlığını bilmədən bu eynilikləri etmək mümkün deyil. İtaliyada, Kubada və başqa ölkələrdə tikilən binalar üslubunda binalar tikməklə Azərbaycanı diqqət mərkəzinə salmaq olmaz. Bu gün inşa edilən tikililərdə milli memarlıq üslubu əks olunmasa biz çox şey itirərik. Mən eyni zamanda Azərbaycan Memarlar İttifaqının idarə heyətinin üzvüyəm. Memarlar İttifaqına da müraciətlər yox dərəcəsindədir. Müraciətlər edilmir, niyə edilmir, bu işləri kimlər görür, kim edir bizə məlum deyil. Yeni muzeylərin layihələşdirilməsində, inşasında bizim memarlarımız yaxından iştirak etməlidir. Bu işin birbaşa fəhləsi Azərbaycan memarları olmalıdır. Sanki bu işlərdə bizim memarlara etibar olunmur”.
“Bəzən belə iddialar da olur ki, Azərbaycan memarlıq şirkətləri daha çox maliyyə yeyintisinə yol verir, bu səbəbdən də muzeylərin, Bayraq meydanının inşası xarici şirkətlərə verilir. Sizcə, bu iddia nə dərəcədə doğru olar?” Sualımıza cavab olaraq F.İsmayılov qeyd etdi ki, əksinə, xaricdən mütəxəssis dəvət edildikdə maliyyə yeyintisi daha çox olur: “Xaricdən memarların dəvət edilməsi, onların burada işə cəlb edilməsinin özü maliyyə yeyintisinə yol açır. Bu halda daha çox pul yeyintisi olur. Mən inanmıram ki, bu işlərə ayrılan vəsaitin hamısı həmin xarici şirkətlərə gedib çıxır. Muzeylərin tikintisini Azərbaycan memarlarına versinlər, inanmırlarsa, prosesə də ictimai nəzarəti gücləndirsinlər. Əgər pul yeyintisi, dağıntısı ola bilərsə onlara ictimai nəzarət olunsun ki, pul yeyilməsin, dağıdılmasın. Bəs bizim memarlar nə vaxt bizim öz işimizə yarayacaqlar? Bizim azad olunmuş ərazilərimizdə muzey tikintisi və digər istiqamətdə tikinti işləri aparmaq üçün çox güclü memar kadrlarımız var. Onlardan istifadə edilməlidir”- deyə F.İsmayılov vurğuladı.
F.İsmayılov söhbətinin sonunda bildirdi ki, memar sarıdan korluğumuz yoxdur, əsas problem bərpaçılarla bağlıdır, çünki Azərbaycanda heç bir ali məktəb, heç bir kollec peşəkar bərpaçı kadrlar yetişdirmir: “Siz Azərbaycanda axtarsanız, bərpaçı yetişdirən nə bir institut, universitet fakültəsi, nə bir kollec taparsız, biz bərpaçı yetişdirmirik. Bizim bərpaçı problemimiz də burdan yaranır. Bərpaçılar yetişdirilməlidir. Hər kəs yaxşı bir memar ola bilər, amma yaxşı bərpaçı ola bilməz. Bərpa sənəti tamam başqa bir sahədir. Buna görə də, bərpaçı-memarları xaricdən dəvət edirlər”.
İradə SARIYEVA
