Bu həftə İran, Azərbaycan, Gürcüstan, Qara dəniz və Avropa arasında yeni dəhliz işə düşəcək. Bu barədə İranın Azərbaycandakı səfiri Seyid Abbas Musəvi özünün Tvitter səhifəsində məlumat verib. Onun sözlərinə görə, bu dəhliz Şimal-Cənub dəhlizinin (Finlandiya, Rusiya, Azərbaycan, İran, Fars körfəzi və Hindistan) sınaq istismara verilməsindən sonra Pakistan, İran və Türkiyə arasında aktivləşdiriləcək.
İran, Azərbaycan və Gürcüstandan keçməklə Fars körfəzi – Qara dəniz marşrutunun açılması gündəmdədir. Bu marşrut çərçivəsində dekabrın 22-dən etibarən üç ölkədən 144 yük maşını İranın Şərqi Azərbaycan vilayətində Təbrizdən yük daşımağa başlayacaq.
İranın Beynəlxalq Tranzit və Nəqliyyat İdarəsinin (RMTP) baş direktoru Cavad Hidayəti bundan əvvəl İran, Azərbaycan və Gürcüstan arasında Fars körfəzini Qara dənizlə birləşdirən tranzit marşrutunun işə salınması üçün üçtərəfli razılaşma əldə olunduğunu bildirib. Müqaviləyə əsasən, yaxın aylarda yüklər Astarada sərhəddən keçməklə İrandan Azərbaycana, həmçinin Gürcüstanın Qara dənizdəki limanları vasitəsilə Bolqarıstana və ya Şərqi Avropanın digər ölkələrinə daşınacaq.
Belə nəticəyə gəlmək olarmı ki, İran Avropaya çıxışı ilə bağlı layihəni Ermənistan yox, məhz Azərbaycanla həyata keçirməklə İrəvanın daha bir arzusunu ürəyində qoymuş oldu?
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, İran yeni dəhlizi aktivləşdirəcək: “Pakistanın İranla Türkiyə arasında da bir dəhlizi işə salınacaq. Sınaq müddəti ərzində fəaliyyətə başlayacaq həmin dəhlizlə bağlı qərarı bu dönəm verəcək. İran-Azərbaycan-Gürcüstan ərazisindən keçməklə dəhlizin razılaşması isə İran və Azərbaycan dövlət rəhbərləri arasında İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı səviyyəsində reallaşdı. 22 dekabrda İranın Təbriz şəhərindən 144 yük maşını yola çıxacaq. Dekabr ayı kommuikasiyalarla bağlı çox aktiv zamandır. Elə bu ayda Türkmənistan qazının Azərbaycan üzərindən keçməsinə start veriləcək. Bu həm də SVOP mübadiləsi ilə həyata keçiriləcək. Bizə bütün bunların faydası var. Türkmənistanla bağlı qaz mübadiləsi haqda razılaşma da İƏT-in toplantısında baş tutub. Bütün bu layihələr ilk növbədə Rusiyanın regiona təsirini zəiflədəcək. Azərbaycan-İran münasibətlərini daha da qaydaya salacaq. Yeni nəqliyyat dəhlizinin Ermənistan ərazisindən keçməklə Qara dənizi Fars körfəzinə bağlaması planlaşdırılırdı. Layihədə İran, Ermənistan, Gürcüstan, Bolqarıstan və Yunanıstan iştirak etməli idi. Bu dəhlizin ciddi geosiyasi əhəmiyyəti vardı və İranın, o cümlədən Ermənistanın iqtisadi blokadadan çıxması üçün əhəmiyyətli rol oynamalı idi. İran rəsmisi həmin vaxt bildirirdi ki, “Qara dəniz-Fars körfəzi” nəqliyyat dəhlizi rəqabəti yaxşılaçdırmaqla üzv ölkələr arasında nəqliyyat əlaqələrini daha da gücləndirəcək. “Qara dəniz-Fars körfəzi” nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı 2013-cü ildə təşəbbüs irəli sürülüb. Yeni dəhliz Ermənistanın İran ərazisi ilə Fars körfəzinə, Gürcüstan ərazisi ilə Qara dənizə çıxışını təmin etməli idi. Amma son proseslər İrəvanın bu arzusunun da gözündə qaldığını göstərir. İranın rəsmiləri qeyd edir ki, İran, Azərbaycan və Gürcüstan Fars körfəzini Qara dənizə birləşdirən tranzit marşrutunun yaradılması üzrə razılığa gəlib.
Bununla da Ermənistanın “Qara dəniz-Fars körfəzi” nəqliyyat dəhlizindən istifadə imkanları heçə enir. Halbuki, “Qara dəniz-Fars körfəzi” nəqliyyat dəhlizi reallaşardısa, Ermənistan məlum üçtərəfli bəyanatların əsas bəndlərindən biri olan Zəngəzur dəhlizinin açılmasına qarşı çıxa bilərdi. Amma indi vəziyyət dəyişir. “Qara dəniz-Fars körfəzi” nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı niyyətinin iflasa uğramasından sonra İrəvan Zəngəzur dəhlizinin açılmasına razılıq verməyə məcburdur. Xüsusən də Prezident İlham Əliyevin son xəbərdarlığından sonra”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
