Ermənistanda sosial-iqtisadi müstəvidə vəziyyətin getdikcə daha da pisləşməsi müşahidə edilir. Bu fonda miqrasiya sürətlənir, əhalinin rifah halı sürətlə pisləşir. Son məlumatlara əsasən, indi Ermənistan əhalisinin təxminən yarısı, 47,6 faizi yoxsulluq içində yaşayır. Ümumiyyətlə, bu ölkədə yoxsulların 51,1 faizini kənd, 48,9 faizini isə şəhər sakinləri təşkil edir. Qeyd edilən rəqəmlər Ermənistan Statistika Komitəsinin ev təsərrüfatlarının yaşayış şəraiti ilə bağlı apardığı araşdırmalar nəticəsində meydana çıxıb.
Qurumun Məişət Statistikası Departamentinin rəhbəri Lusine Markosyan “Past” nəşrinə bildirir ki, əhalinin 0,7 faizi bütün gəlirlərini yalnız ərzaq almağa yönəldir. Qeyd olunur ki, ölkədə yemək üçün pulu olmayan əhalinin əsas hissəsi kəndlərdə yaşayır ki, bu da bir neçə amillə izah olunur: ya insanlar torpağı becərməyiblər və ya ilin məhsulu pis olub. Bu hal hər il təkrar olunursa, deməli bu, hökumətin ölkədə apardığı uğursuz aqrar siyasətin göstəricisi kimi qəbul edilməlidir. Qafqaz Araşdırmaları Resurs Mərkəzinin məlumatına görə, 2021-ci ilin avqustunda keçirilən sorğuda respondentlərin 51 faizi son bir ildə ərzaq almaq üçün pul çatışmazlığından qorxduqlarını, 10 faizi isə bütün gün ac qalmalı olduqlarını bildirir. “Desoğutyun” analitik mərkəzinin eksperti Lilya Amirxanyan belə vəziyyətin yaranmasına səbəb kimi, xüsusən son iki ildə baş verən yüksək inflyasiyanı göstərir. Qiymətlərin xüsusən ərzaq və həyati əhəmiyyətli mallarda artdığını bildirən Amirxanyan bildirir: “Koronavirus açıq şəkildə göstərdi ki, Ermənistan iqtisadiyyatının böhranla mübarizə üçün immuniteti yoxdur. Bu da öz növbəsində 2019-cu ildə iqtisadi inqilab və misli görünməmiş iqtisadi artımla bağlı bəyanatların əsassızlığını ortaya qoydu”. O, ilin sonunda yoxsulluq səviyyəsinin 2020-ci ildəkindən xeyli yüksək olacağını proqnozlaşdırır və bunda hökumətin vətəndaşlarına etdiyi “sürprizlər”in rol oynayacağını bildirir: “Əhalinin gəlirlərində heç bir müsbət dəyişiklik yoxdur”. Bütün bunlar 44 günlük müharibədən sarsıdıcı məğlubiyyətlə çıxmış ölkənin reallıqlarıdır. Vəziyyətin ağır olduğunu Ermənistanın revanşist qüvvələri də etiraf edir. Məsələn, keçmiş prezident Serj Sarkisyan Ermənistanın hər beş vətəndaşından birinin ölkəni tərk etdiyini vurğulayıb: “Hazırda insanlar gözyaşları ilə öz ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qalırlar. Ölkə demoqrafik böhran yaşayır”.Onun sözlərinə görə, Ermənistan əhalinin ölkəni tərk etməsi ilə bağlı tarixi rekordla üzləşib: “Ölkədə hər üç vətəndaşdan biri səfalət içində yaşayır. Bu vəziyyət son iki ildə daha da ağırlaşıb. Ümumdünya Bankının dəyərləndirməsinə görə, Ermənistan əhalisinin 47,6 faizi kasıblıq həddində yaşayır. 44 günlük savaşdan sonra əhali gələcəyə ümidini itirib. İnsanlar çıxış yolunu ölkəni kütləvi şəkildə tərk etməkdə görür. Müharibədən sonra evlənmə azalıb, boşanma halları çoxalıb. Minlərlə uşaq doğulmayıb. Ermənistanda əsl demoqrafik fəlakət yaşanır”. Hakimiyyətə yaxın mediaorqanları isə yazır ki, sarkisyanın hakimiyyətdə olduğu 10 il ərzində Ermənistanı 373 min nəfər tərk edib və geri dönməyib. Bu hər il orta hesabla ölkəni 37 min nəfərin tərk etməsi anlamına gəlir. Respublikaçılar Partiyasının 17-ci qurultayında Sarkisyan özü də bunu etiraf edib: “Mən qətiyyən başqalarını bütün problem, günah və səhvlərdə ittiham etmək istəmirəm. İlk dəfə deyil ki, etiraf edirəm: bizim hakimiyyətimiz zamanı müxtəlif səhvlər və boşluqlar oldu. Bəli, çoxsaylı problemlərin həllində ciddi ləngimələr oldu, halbuki, vətəndaşlar bizdən daha çox şey gözləyirdi. Ölkədə ədalətsizlik və korrupsiya çoxaldı, mən bizim adımız altında gizlənib böyük sərvətlər toplayanlara qarşı yumşaq davrandım, xalqla lazımı qədər açıq və səmimi olmadım, onların anladığı dildə danışmadım. Etiraf edirəm ki, kütləvi hərəkatlarda yeni texnologiyanın rolunu qiymətləndirməyi bacarmadım, təhlükəsizliyə başım qarışdı, daxili problemlərə diqqət etmədim, çoxsaylı məsələləri layiq olmayan insanlara etibar etdim. Bu siyahını daha çox uzatmaq mümkündür”.
Beləliklə, Ermənistan siyasi dairələrində də artıq etiraf olunduğu kimi, bu ölkə sürətlə və kütləvi şəkildə boşalır. Yerdə qalan əhalinin də böyük əksəriyyətinin ölkəni tərk etməyə hazırlaşması demoqrafik baxımdan Ermənistanı yeni fəlakətə sürükləyir. Hazırda Ermənistanı tərk edənlərin mütləq əksəriyyəti əmək qabiliyyətli kişilər, nəsilartırma yaşına çatan gənclərdir. Ümumiyyətlə, ölkəni tərk edən kişilərin 80 faizi reproduktiv yaşdadır. Bu da ölkədə demoqrafik durumu pisləşdirən əsas səbəblər sırasında yer alır. Miqrasiya axını artıq təbii artımı üstələyib. Xatırladaq ki, sovet dövründə Ermənistanda ildə 75-80 min uşaq dünyaya gəlirdisə, indi bu göstərici 30 mindən də aşağı düşüb və yeni miqrasiya dalğası fonunda daha da azalacağı gözlənir. Bu şəraitdə əhalinin demoqrafik qocalması daha sürətli xarakter alacaq. Hazırda Ermənistanda demoqrafik qocalma əmsalı 13 faizdir. Bu da dünyada ən yüksək rəqəmlərdən biri hesab edilir. BMT-nin Əhali Fondunun proqnozlarına görə, 2050-ci ildə Ermənistan əhalisinin hər 5 nəfərindən biri 65 yaşdan yuxarı, 3 nəfərindən biri isə 63 yaşdan yuxarı əhali təşkil edəcək ki, bu da ümumi əhalinin 22 faizi deməkdir. Lakin miqrasiya axınının davamlı proses olması və əsasən gənc nəslin ölkəni tərk etməsi fonunda qeyd edilən rəqəmlərin daha yüksək hədlə ifadə olunması proqnozlaşdırılır. Ermənistanın VETO təşkilatının rəhbəri Narek Malyan bildirib ki, gələn il ərzində erməni vətəndaşlarının Rusiyaya və digər xarici ölkələrə ən böyük miqrasiyası gözlənilir: “Əminliklə deyə bilərəm ki, gələn il misli görünməmiş bir köç olacaq. Ermənistan vətəndaşları böyük qruplar və ailələr halında Rusiya və digər ölkələrə köç edəcək. Xüsusən də köç edənlər Rusiyanın xidmət sektorundakı işləri tutacaq”.
Nahid SALAYEV
