Ermənistanın “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasının deputatı Arman Yeqoyan jurnalistlərə açıqlamasında deyib ki, onlar sərhədlərin delimitasiyasında Ermənistan SSR və Azərbaycan SSR tərəfindən təsdiq edilmiş 1926-cı il xəritəsinə əsaslanır.
Deputat qeyd edib ki, təkcə Rusiya Federasiyasının Baş Qərargahında olan bir çox xəritə var. Yeqonyan Ermənistana təklif olunan xəritə barəsində bunları deyib:
“Hazırda vəziyyəti sabitləşdirmək üçün bizə Baş Qərargah tərəfindən təsdiq edilmiş 1974-cü il tarixli sonuncu xəritə təklif olunub. Bundan sonra təsdiq olunmayan dəyişikliklər oldu. Dəyişikliklər zamanla baş verdi, ancaq hər yerdə yox. Məsələn, Tavuşda da dəyişikliklər olub, ancaq kolxozlar səviyyəsində”.
Arman Yeqonyan delimitasiya və demarkasiya prosesinin bir çox şeyi dəyişə biləcəyinə əmin olduğunu vurğulayıb.
Bundan əvvəl Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan bildirmişdi ki, Bakı və İrəvan arasında sərhədin delimitasiya və demarkasiya prosesinin hansı xəritəyə əsasən aparılması ilə bağlı razılıq yoxdur. Lakin qeyd edib ki, Üçtərəfli İşçi Qrupu xəritənin müəyyənləşməsi istiqamətində müzakirə aparır. Həmçinin Qriqoryan bildirib ki, 1920-ci illərin xəritələrinin tamamilə Ermənistanın maraqlarına zidd olduğu fikri ilə razı deyil.
Ermənistan xəritə müzakirəsini ortaya atmaqla nəyə nail olmaq istəyir?
Politoloq Qabil Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Ermənistan tərəfi qədim xəritələr, xüsusilə 1920-1923-cü illər arasındakı xəritələrin Zəngəzurun tamamilə Azərbaycanın ərazisi olmasını ortaya qoyduğunu çox yaxşı bilir:
“ Rusiya prezidenti Vladimir Putin Valday Beynəlxalq Diskussiya Klubunun plenar iclasında çıxışında Ermənistan-Azərbaycan sərhədlərinin delimitasiyası və demarkasiyasının Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahındakı xəritələr əsasında aparılmalı olduğunu bildirmişdi.
Kreml rəhbərinin bu çıxışından sonra Rusiya arxivlərindəki mövcud xəritələrlə bağlı müxtəlif fikirlər yayılmağa başladı. Azərbaycanda və Ermənistanda sərhədlərin delimitasiyasının 20-30-cu illərin, ya da 70-80-ci illərin xəritələri əsasında aparılmasının vacibliyi haqqında fikirlər gündəmi zəbt etdi.
Bəs söhbət hansı xəritələrdən gedir? Ümumiyyətlə, Rusiya arxivlərindəki xəritələr və Sovet sosialist respublikalarının sərhəd və inzibati ərazi bölgüsünə dair arxiv sənədləri nədən xəbər verir? Zəngəzur 1923-cü ildə Azərbaycanın əlindən alınaraq tolerant beynəlmiləlçilik adı altında ermənilərə verilib. Təxminən 25 min kvadrat kilometrə qədər olan torpaq SSRİ dövründə Azərbaycandan alınaraq Ermənistana verilib. Üstəlik, sərhədlərin Ermənistanın içərisinə doğru xeyli geri çəkilməsi həqiqətlərini ortaya çıxarır.
Xatırladım ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin qeyd etmişdi ki, ən dəqiq xəritələr SSRİ Müdafiə Nazirliyinin, indiki Rusiya Müdafiə Nazirliyinin Baş Qərargahlarında saxlanılır. Ruslar da bilirlər ki, Zəngəzur 1923-cü ildə Azərbaycanın əlindən alınaraq toleratnt beynəlmiləlçilik adı altında ermənilərə verilib. 1934-cü ildə orada qalan kiçik Mehri rayonu da Ermənistana verildi. Dərələyiz, Göyçə mahalı ərazilərindən kəsilərək yenə Ermənistana verilib.
Buna görə də indi Ermənistan məsələnin müzakirəsinə əngəllər yaratmaq və sərhədlərin ən son dövrün, yəni 1980-ci illərin əvvələrinə aid xəritələrlə müəyyənləşməsinin tərəfdarı kimi çıxış edir. Üstəlik də Paşinyan parlamentdə çıxışında bir respublikadan digər respublikaya “pay” verilməz, “pay” nə deməkdir kimi ifadə işlətdi. “Pay” sözü həmin dövr kütləvi informasiya vasitələrində istifadə edilən bir termindir. Bu söz Azərbaycan torpaqlarının alınıb Ermənistana verilməsini əks etdirir. Görünür, Paşinyan da bunu başa düşür”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
