Prezident İlham Əliyev Brüsseldə İspaniyanın “El Pais" qəzetinə müsahibəsində qaz ixracında Azərbaycanı Rusiyaya rəqib kimi təqdim etməyin doğru olmadığını bildirdi. Ölkə başçısı bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırdı.
Prezidentin sözlərinə görə, bu rəqabət məsələsi böyük mənada şişirdilib: “Bizim təchiz etdiyimiz qazın həcmi Rusiyanın təchizatı ilə müqayisə edilə bilməz. Rusiyanın Avropaya ixracı 100 milyardlarla kubmetr təşkil edir və bu rəqəm artmaqdadır. Bizim Avropaya ixracımız, dediyim kimi, rəqabət təşkil etmir və biz heç vaxt buna rəqabət kimi baxmamışıq. Bizim üçün bu bir kommersiya layihəsi idi. Bu gün bütün boru kəmərləri və infrastruktur hazır olduğu üçün Avropa və digər ölkələrə qaz təchizatının əsas mənbəyi olan “Şahdəniz” yatağının daxili gəlirlilik dərəcəsi artıb. Yəni o, kommersiya baxımından çox cəlbedici olub. Biz nəhəng qaz ehtiyatlarına malikik və bizim bazara ehtiyacımız var idi. Bizim üçün bazar hara ola bilərdi? Bu, Rusiya ola bilməzdi, çünki Rusiya özü ixracatçıdır. Bu, Gürcüstan da ola bilməzdi, çünki onun qaza olan ehtiyacı nisbətən azdır. Bu, Türkiyə ola bilərdi və oradan isə Avropa. Biz məhz belə də etdik. Türkiyəyə ixrac 2006-cı ildə başlandı. Həcm getdikcə artırdı və daha sonra Avropaya ixrac başlandı. Yəni bizim üçün bu bir kommersiya layihəsi idi, lakin onu siyasiləşdirdilər. Təəssüf ki, böyük mənada bunun heç bir mənası yox idi”.
Prezident onu da əlavə edib ki, bu il artıq biz Avropa İttifaqına 7 milyard kubmetrdən çox təbii qaz ixrac etmişik. Gələn il biz 9 milyard kubmetr, 2023-cü ildə isə 11 milyard kubmetr qaz ixrac etməyi planlaşdırırıq.
Görünən odur ki, qaz ixracına görə Azərbaycanı Rusiyaya rəqib kimi təqdim etməyin heç bir əsası yox imiş. Bunu gündəmə gətirənlər iki ölkə münasibətlərini süni şəkildə gərginləşdirmək məqsədi güdüblər.
“Rusiya Avropanın qaza olan tələbatının 40 faizini ödəyir, Azərbaycanın payı isə heç 2 faiz deyil”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən ekspert Rəsul Cahangirli hesab edir ki, Azərbaycanı qaz ixracına görə Rusiyaya rəqib kimi təqdim etməyin iqtisadi əsası yoxdur: “Bu, sadəcə olaraq, süni şəkildə münasibətləri gərginləşdirmək cəhdidir. Məsələ ondadır ki, Azərbaycanın qaz ehtiyatları Rusiyanın ehtiyatları qədər böyük deyil. Rusiya Avropanın qaza olan tələbatının 40 faizini ödəyir, Azərbaycanın payı isə heç 2 faiz deyil. Belə olan halda biz necə rəqib ola bilərik? Nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiyanın “Şimal Axını-2” kəməri istismara verilsə də, tam gücü ilə hələ işləmir. Sanksiyalar və Qərblə olan gərgin münasibətlər səbəbindən tam gücü ilə qaz ötürə bilmir. Əgər həmin kəmər tam gücü ilə işə düşsə, o zaman Rusiyanın Avropanın qaz təchizatında payı daha da artacaq. Düzdür, Avropa İttifaqı Rusiyadan qaz asılılığını azaltmaq istəyir. Ancaq Rusiyanı əvəz edəcək alternativ mənbə hələ bazara daxil olmayıb. Türkmənistan qazı qismən bu boşluğu doldura bilər. Ancaq Türkmənistan qazını Avropa bazarına çıxaracaq kəmər yoxdur. Türkmənistan özü də “TransXəzər” qaz kəmərinin çəkilməsi ilə bağlı ciddi səy göstərmir. Müəyyən qədər Rusiyadan çəkinir. Məsələnin bu tərəfi də var. Bu baxımdan yaxın perspektivdə Avropanın qaz bazarında Rusiyaya ciddi bir alternativin olacağı real görünmür. Çünki ortada konkret layihələr yoxdur”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, Avropa hələ bir müddət Rusiyadan asılı olacaq.
Vidadi ORDAHALLI
