“Dələduzların, reketlərin, saxtakarların dövrü başa çatacaq”
“Media haqqında” qanun layihəsi birmənalı olaraq medianın bütün spektlərinin inkişaf etməsi üçün olduqca mühüm bir sənəddir. Amma çox təəssüflər olsun ki, bəziləri “Media haqqında” qanun layihəsini əsassız olaraq tənqid edir. Maraqlıdır ki, nüfuzlu media qurumları, media mütəxəssisləri yeni layihəni müsbət qarşılasa da, media sahəsinə yamaq olanlar layihə haqqında əsassız tənqidi fikirlər səsləndirirlər.
Diqqət çəkən məqam odur ki, “Media haqqında” qanun layihəsini əsassız olaraq tənqid edənlərin əksəriyyəti reket medianın təmsilçiləridir. Görsənən odur ki, onlar bu qanunun mövcudluğunu özləri üçün təhlükə hesab edirlər. “Media haqqında” qanun layihəsini haqsız olaraq hədəfə alanların bunu hansı məsqədlə etdiklərinin səbəbləri ilə bağlı suallarımızı “Səs” Media Qrupunun rəhbəri Bəhruz Quliyev cavablandırıb.
- Bəhruz müəllim, “Media haqqında” qanun layihəsini ciddi və peşəkar media təmsilçiləri çox təqdir edir və bu qanun layihəsinin qəbul edilməsini medianın inkişafı üçün vacib hesab edirlər. Amma eyni zamanda “Media haqqında” qanun layihəsini tənqid edənlərə də rast gəlirik. Müşahidələr göstərir ki, layihəni tənqid edənlər əsasən reket jurnalistika ilə məşğul olanlardır. Onlar bu layihəni niyə tənqid edirlər ki?
- Bilirsinizmi, həmişə nədənsə narazı olanlar da olur, bu normaldır. Lakin narazılıq ciddi əsaslandırılmalı, faktlarla və arqumentlərlə çıxış edilməlidir. Bu şəxslərin isə ciddi bir arqumenti yoxdur. Sadəcə iddialardır ki, belə olacaq, elə olacaq. Lakin qanun layihəsi tamam başqadır. Orada hər şey açıq yazılıb və mənfi nəsə görmədim. Bu barədə bu günlərdə mətbuatda geniş yazı ilə çıxış edib əsas məqamları şərh etmişəm. Əlbəttə, qanun layihəsi qəbul olunsa media sahəsində yaranmış anarxiyanı ləğv edə bilər, saxta jurnalistləri, reket mətbuatı sıradan çıxara bilər, bəziləri bundan yaman narahatdır. Lakin kütləvi informasiya vasitəsinin fəaliyyəti üçün müəyyən prinsiplər, qaydalar olmalıdır, qanunlara zidd olmamalıdır. Bütün dünyada belədir, yeni qanun layihəsində də hər şey beynəlxalq standartlara, dövrün tələblərinə, inkişaf etmiş ölkələrin media qanunvericiliyi təcrübəsinə uyğundur.
- Yeni qanun qəbul ediləndən sonra onlar öz “işləri” ilə məşğul ola biləcəklər, ya bilməyəcəklər?
- Əlbəttə, meydanları daralacaq, tədricən sıradan çıxacaqlar. Belələrinin nüfuzdan saldıqları medinın nüfuzu bərpa ediləcək. Cəmiyyət həqiqi media ilə saxta medianın, həqiqi jurnalistlə saxta jurnalistin fərqini görəcək. Və artıq media, jurnalist adı ilə təxribatlar törətməyə, şər, böhtan, şantajla məşğul olmağa, dezinformasiya yaymağa, aldadıcı xəbərlərlə cəmiyyətdə hər hansı bir məsələ ilə bağlı səhv rəy yaratmağa imkanları qalmayacaq. O zaman mediaya doluşmuş diletantlar, saxtakarlar özlərini bildikləri sahələrdə sınamalı olacaqlar. Mediada işləmək üçün müəyyən tələblər olmalıdır - savadlı olmalı, ana dilini təmiz bilməli, peşəkarlıq vərdişlərinə yiyələnməli, peşə etikasını bilməli, qanunları bilməli, cəmiyyətin və ölkənin əsas məsələlərindən yaxşı məlumatlı olmalısan. Yoxsa sənin üz tutuduğun oxucu, tamaşaçı səndən daha çox məlumatlı, daha savadlı, daha çox dünyagörüşə malikdirsə, sən ona nə verə bilərsən, səni niyə oxumalı, izləməlidir ki? Bax diletantla, saxtakarla peşəkar jurnalistin fərqi buradan bilinir.
- Onlar nə üçün yeni qanun layihəsini öz gələcək fəaliyyətləri üçün “təhlükə” hesab edir?
- Təbii ki, fəaliyyətləri qanunsuz, cəmiyyətə zərərli, merkantil maraqlara və xarici dairələrə xidmət etdikləri üçün. Qısaca belə ifadə edə bilərəm. Düzgün jurnalist normal bir qanundan niyə narahat olsun ki? Həyatda elə bir sahə varmı ki, o sahə qanunlarla, qaydalarla tənzimlənməsin? Yoxdur. Mediada da olmalıdır, həmişə olub, yenə də olacaq. Sadəcə, yeni qanun yeni dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılıb.
Qanun yeni dövrün tələblərinə, texnologiyanın sürətli inkişafına uyğun olaraq dəyişən reallıqları da nəzərə alıb və internet mediasının fəaliyyət prnsiplərini də müəyyən edib. Əvvəllər internet saytları media hesab edilmirdi. İndi dövlət onlara da inkişafları üçün yardımlar edəcək, sadəcə, bunun üçün müəyyən edilmiş tələblərə cavab verməlisən.
Qanun jurnalistlərin əmək hüquqlarının və sosial hüquqlarının təmin edilməsində inqilabi dəyişikliyə səbəb olacaq. Bu isə öz növbəsində jurnalsitlərin daha səmərəli işləməsinə, medianın daha peşəkar fəaliyyət göstərməsinə səbəb olacaq.
Qanunda maraqlı bir məqam da var. Müəllif hüquqları daha güclü qorunacaq. Kimsə kiminsə əməyini mənimsəyib ondan çox faydalana bilməyəcək. Hərə öz əməyinin nəticələrini görəcək. Bundan böyük ədalət nə ola bilər ki?
- Yeni qanundan sonra cəmiyyətin, ictimaiyyətin reket jurnalistlərə, reket mediaya münasibəti necə dəyişəcək?
- İndi cəmiyyətdə çoxları ayırd edə bilmir. Bir yalan məlumatı danışır, soruşanda deyir ki, saytda yazmışdılar, sosial şəbəkə səhifəsində oxudum, internetdə rast gəldim. O bilmir ki, məlumatı yayan həqiqi mediadır, yoxsa saxta. Hansı maraqlara xidmət edir, nə məqsəd güdür? Yazıda hansı faktları göstərib, hansı mənbədən əldə edib. 150 illik ənənə əsasında elə düşünürlər ki, bir şey mediada yayılıbsa deməli doğrudur. İndi isə cəmiyyət kimin həqiqi jurnalist, həqiqi media olduğunu, kiminsə saxtakar olduğunu ayırd edə biləcək. Və dələduzların, reketlərin, saxtakarların dövrü başa çatacaq. Həqiqi media inkişaf edəcək, oxucular həqiqi mediadan alacaqlar məlumatları. Bu halda cəmiyyət baş verənlər haqda doğru məlumat alacaq, ictimai rəyi qəsdən azdırmaq olmayacaq. Bu isə, əlbəttə, saxtakar və dəduduzları narahat edir. Onlar bu qanunu tənqid etməklə əslində özlərini ələ verirlər, kim olduqlarını cəmiyyətə göstərirlər.
- Maraqlıdır ki, “Media haqqında” qanun layihəsini tənqid edənlər reketlər və media mühitində xaosun tərəfdarı olan adamlardır. Onların sərgilədiyi davranışlara münasibətiniz necədir?
- Bu adamlar ölkəmizdə mövcud olan ifrat media azadlığından öz şəxsi məqsədləri və ya idarə olunduqları mərkəzlərin məsqədləri üçün necə lazımdı istifadə edib, bəhrələniblər. Təsəvvür edin, heç fakta, sənədə söykənmədən istədikləri adam və ya proses haqda istədikləri məlumatı yayırlar və bundan bəhrələnirlər. Və ya peşəkar medianın vaxt sərf edib, əziyyət və xərc çəkib hazırladığı araşdırmaları, məqalələri, xəbərləri bir nəfər götürüb sosial şəbəkələrdə yayır və bu materialın sahiblərindən daha çox kütlə, buna müvafiq olaraq da reklam və gəlir əldə edir. Burada ədalət hardadır? Ya da son vaxtlar geniş yayılmış ləkələmə, şantaj əməllərini götürək. Heç kimin tanımadığı bir sayt pul qoparmaq məqsədilə hər hansı bir şirkəti, biznesmeni, məmuru, ictimai şəxsi şantaj edir, o da biabır olmamaq üçün buna pul veməyə məcbur olur. Əlbəttə, deyə bilərsiniz ki, günahı yoxdursa niyə pul verir? Bilirsinizmi, sizin haqqınızda bir saxta məlumat yayıldı, yüz minlərlə adam oxudu, sonra sən qapı-qapı düşüb 100 dənə sübut gətirib bunun səhv olduğunu sübut edə bilmirsən, buna nə vaxtın çatır, nə enerjin. Bu konkret quldurluqdur, cinayətdir, insan hüquqlarının pozuntusudur. Ya da cəmiyyətə zərərli olan məlumatlar yayılır, əxlaqsızlıq təbliğ olunur, uşaq və yeniyetmələrin əxlaqını pozmağa yönəlmiş materiallar yazılır. Axı media bunun üçün deyil, medianın 3 məşhur funksiyası var və bunlarla fəaliyyət göstərməlidir. Qanun məhz belə məsələləri tənzimləmək üçündür. Ola bilər ki, qanun layihəsi tam mükəmməl deyil, çatışmazlıq ola bilər, lakin o hələ qəbul edilməyib. İstənilən vaxt təkmilləşdirmək olar. İstənilən halda hazırlı qanun layihəsini cəmiyyətimiz, ölkəmiz üçün çox vacib və faydalı hesab edirəm...
İradə SARIYEVA
