Azərbaycan Ermənistan tərəfindən də ərazi bütövlüyünün tanınması istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətlə bağlı yeni möhtəşəm uğura imza atıb. Bu məsələ “Şərq Tərəfdaşlığı” proqramının dekabrın 15-də Brüsseldə keçirilən sammitində proqrama üzv 5 ölkə - Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan, Moldova və Ukrayna, eləcə də Avropa İttifaqı və onun bir neçə mühüm qurumunun birgə bəyanatında öz əksini tapıb.
Bəyanatda deyilir ki, “Şərq Tərəfdaşlığı” ümumi təməl dəyərlərə, qarşılıqlı maraq və ortaq sahibliyə, iştirakçılığa, çeşidliliyə və qarşılıqlı hesabatlığa əsaslanmaqda davam edir. Sənəddə qeyd olunur ki, Avropa Qonşuluq Siysətinin bir qolu kimi “Şərq Tərəfdaşlığı” Avropa İttifaqına onun Şərqi Avropa partnyorları ilə daha sıx yanaşma imkanı yaradır. Xatırladılır ki, tərəfdaşlığın məqsədləri sabitlik, firavanlıq və qarşılıqlı əməkdaşlığın bərqərar edilməsidir. Bəyanata imza atan tərəflər öz cəmiyyətlərində qanunun aliliyinin və demokratiyanın gücləndirilməsinə sadiq olduqlarını bildirirlər. Bu da vurğulanır ki, “Şərq Tərəfdaşlığı”na daxil ölkələr insan haqları və təməl azadlıqların müdafiəsinə, gender bərabərliyinə, beynəlxalq qanunun normalarına əməl edəcəklərinə dair öhdəlik götürürlər. Sənəddə deyilir ki, Avropa İttifaqı BMT Nizamnaməsinə, 1975-ci il Helsinki Yekun Aktına və 1990-cı il Paris Xariyasına uyğun olaraq özünün şərq partnyorlarının beynəlxalq aləmdə tanınmış sərhədlər daxilində ərazi bütövlüyünü, müstəqlliyini və suverenliyini dəstəkləyir.
Bir daha qeyd edək ki, bəyanata imza atan tərəflərdən biri də Ermənistandır. Bu da o deməkdir ki, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir. Bu, Azərbaycanın növbəti mühüm uğuru hesab edilir. Bəyanatda “Şərq Tərəfdaşlığı” regionunda davam edən sabitsizlikdən, bir çox yerlərdə beynəlxalq qanunun normalarının pozulmasından, sülhə, sabitliyə və təhlükəsizliyə olan hədələrdən narahatlıq ifadə olunur, “Şərq Tərəfdaşlığı” bölgəsində bütün həll olunmamış münaqişələrin dinc yolla və beynəlxalq hüquqa uyğun çözümünə çağırış edilir. Bəyanatda Avropa İttifaqının münaqişələrin qarşısının alınmasında, mövcud və razılaşdırılmış formatlarda tənzimlənməsində, etimadyaratma proseslərindəki fəaliyyəti alqışlanır. Bu da xatıladılır ki, Şərq tərəfdaşları ilə əməkdaşlığın genişliyi və dərinliyi onlarla Avropa İttifaqı arasında imzalanmış müvafiq sazişlərlə müəyyən edilir və burada başlıca prinsip “çoxa çox” və “aza az” olaraq qalır. Sənəddə deyilir ki, “Şərq Tərədaşlığı”na üzv olan ölkələr Avropa İttifaqı ilə münasibətlərin ambisiya və məqsəd səviyyəsinin seçilməsində suveren hüquqa malikdirlər. Belə görünür ki, bəyanatın bu hissəsində “Şərq Tərəfdaşlığı” ölkələrinin İttifaqla münasibətlərinin fərqli səviyyələrdə olduğu nəzərə alınıb. Bəyanatda Gürcüstan, Moldova və Ukrayna ilə Assosiasiya Sazişlərinin imzalanması və tam qüvvəyə minməsi alqışlanır. Bir sıra üzvlərin Avropa İttifaqı ambisiyaları ilə bağlı bildirilir ki, Assosiasiya və Dərin və Hərtərəfli Azad Ticarət Zonalarına dair sazişlər Avropa İttifaqı ilə daha sıx yanaşmaya və tədricən Avropa İttifaqının Daxili Bazarına inteqrasiyaya imkan verir. Bəyanatda Avropa İtttifaqı və Ermənistan arasında Assosiasiya Sazişinin 2021-ci ilin martından qüvvəyə minməsi təqdir olunur. Bu da qeyd olunur ki, Avropa İttifaqı və maraqlı partnyorlar qurum ilə Azərbaycan arasında yeni sazişin imzalanması üçün davam edən danışıqlarda əldə olunmuş irəliləyişi alqışlayırlar.
Sənəddə Belarusun “Şərq Tərəfdaşlığı”ndakı iştirakını dayandırmasından təəssüf ifadə olunur və bildirilir ki, bu ölkədə demokratik keçid zəruri şəraiti yaratdıqdan sonra Minsklə əməkdaşlıq bərpa oluna bilər. Bu da bildirilir ki, Avropa İttifaqı Belarus vətəndaşlarını, bu ölkənin vətəndaş cəmiyyətini və müstəqil mediasını dəstəkləməkdə davam edəcək. Bəyanatda vurğulanır ki, Avropa İttifaqı ilə “Şərq Tərəfdaşlığı”nın üzvləri arasında ticari və iqtisadi inteqrasiyanın dərinliyi tərəfdaş ölkələrdə islahatların həyata keçirilməsi, korrupsiyaya qarşı mübarizənin vəziyyəti, qanunun aliliyinə riayət olunması səviyyəsindən asılı olacaq. Bəyanatda Ermənistan və Ukrayna ilə vahid aviasiya zonası haqqında razılaşmanın imzalanması, Ermənistan, Gürcüstan, Moldova və Ukraynanın Avropa İttifaqı ilə daha çox elmi-tədqiqat əməkdaşlığına imkan verən 7 illik “Horizon Europe” proqramına qoşulması alqışlanır. Sənəddə, həmçinin, “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin başa çatmasından razılıq ifadə olunur, Avropa İttifaqı ilə tərəfdaş ölkələr arasında viza rejiminin liberallaşdırılması məsələsinə də toxunulur. Qeyd olunur ki, bu proseslər nizamsız və qanunsuz miqrasiyalar, əsassız sığınacaq müraciətləri və bu kimi başqa məsələlər nəzərə alınaraq davam etdirilməlidir. 22 səhifədən ibarət bəyanatda “Şərq Tərəfdaşlığı” ölkələri ilə iqlim dəyişikliyi, Avropa təsisatları ilə əlaqələr, elm, enerji və bir çox başqa sahələrdə əməkdaşlıq məsələlərindən söz açılır.
Sənəddə bütün ölkələrin peyvəndlərdən bərabər səviyyədə istifadə etməsinin vacibliyi qeyd olunur. Bununla da Avropa İttifaqı faktiki olaraq Qoşulmama Hərəkatının sədri, Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyevin “peyvənd millətçiliyi”nə qarşı mövqeyinə dəstəyini ifadə edib. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycan bəyannamənin Belarusun daxili işlərinə aid olan bəndinə qoşulmayıb. Bununla Azərbaycan bir daha nümayiş etdirdi ki, onun üçün ölkələrin suverenliyinə hörmət, daxili işlərinə müdaxilə edilməməsi əsasdır. Azərbaycan insan hüquqları, humanitar məsələlərlə bağlı siyasiləşdirilmiş yanaşmanı, ikili standartları qəbul etmir. Azərbaycan öz dostlarını heç vaxt darda qoymur. Amma ölkəmizin burada ən mühüm uğuru Ermənistanın da imza atdığı bəyanatda Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınmasıdır.
Nahid SALAYEV
