“Türkiyə ilə Ermənistan arasında əlaqələrin normallaşması üçün qarşılıqlı xüsusi nümayəndələr təyin olunacaq”. Belə bir açıqlama ilə qardaş Türkiyənin Xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu Türkiyə Böyük Millət Məclisində 2022-ci ilin plan və büdcə komissiyasının müzakirələri zamanı çıxışında bildirib.
Nazir vurğulayıb ki, Azərbaycanla aparılan məsləhətləşmələr və razılıq əsasında Ermənistanın paytaxtı İrəvanla İstanbul arasında çarter reysləri açılacaq: “Can Azərbaycanla birgə Qafqazda daimi sülhün bərpası üçün sıx diplomatik əlaqələr içərisindəyik”. Qeyd edək ki, daha əvvəl Türkiyənin Ermənistanda səfirlik açacağına dair məlumatlar da gündəmə gəlmişdi. Lakin Mövlud Çavuşoğlu bunu təkzib edib: “Türkiyənin Ermənistanda səfirlik açacağı haqqında yanlış anlaşılma olub. Mən son çıxışımda belə bir fikir səsləndirmədim”. Onun sözlərinə görə, Türkiyə ilə Ermənistan arasında birbaşa dialoq üçün hər iki ölkə xüsusi nümayəndə təyin etməlidir: “Hətta Ermənistan xüsusi nümayəndəsini təyin edib, biz də yaxın günlərdə lazım olan rəsmi sənədləşmələrlə təyinatımızı aparacağıq. Bir daha bildirirəm ki, xüsusi nümayəndə təyin edəcəyik, səfirlik açmırıq”. Bu mövzuda Azərbaycanla sıx danışıqlar aparıldığını vurğulayan nazir bildirib ki, Ermənistan son yaşananlardan dərs alıb düzgün nəticə çıxararaq Qafqazda sülhün, rifahın bərqərar olmasını tərcih edərsə, Türkiyə ilə əlaqələrinin normallaşması mümkündür: “Bu halda səfirlik də açılar. Amma bu məsələdə də yenə Azərbaycanla məsləhətləşmələr aparılıb, sonra qərar veriləcək”. Bu açıqlama əslində normallaşma prosesində Ankaranın İrəvan qarşısında şərt kimi Bakının gündəliyini qoyması deməkdir. Bakının gündəliyi isə bəllidir - Ermənistan ərazi iddialarından əl çəkməli, Azərbaycanla sülh sazişini imzalamalıdır.Türkiyə bu şərtləri əvvəldən gündəmdə saxlayır. İndi qarşılıqlı olaraq xüsusi nümayəndələrin təyin edilməsinə hazırlıq İrəvanın şərtləri qəbul etməsinin mümkünlüyündən xəbər verir. Proses hələ başlanğıc nöqtəsindədir, lakin Ermənistan üçün Türkiyə ilə sərhədlərin açılmasının prioritet olduğunu nəzərə alsaq, yekunda Bakının tələblərini qəbul etməli olacağını hesab etmək olar.
Bu arada Ermənistanın Xarici İşlər Nazirliyi Mövlud Çavuşoğlunun rəsmi Ankara və İrəvan arasında münasibətlərin normallaşdırılacağı ilə bağlı açıqlamasına münasibət bildirib. XİN sözçüsü Vahan Unanyan deyib ki, Ermənistan Türkiyə ilə dialoqa başlamaq üçün xüsusi nümayəndə təyin edəcək: “Ermənistan həmişəki kimi Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşması prosesinə ilkin şərtlər olmadan başlamağa hazırdır. Bu, hökumətin proqramında da öz əksini tapıb. Bu mənada, Türkiyə XİN başçısının münasibətlərin normallaşması üzrə xüsusi nümayəndə təyin etməsini xoş qarşılayırıq”. Beləliklə, regionda olduqca maraqlı proseslər baş verir. Ermənistan həm Azərbaycan, həm də Türkiyə ilə münasibətlərini normal məcraya gətirməyə hazırlaşır. Proseslərin qeyd edilən səpkidə inkişafı isə Bakı və Ankaranın istəklərinə uyğundur. Çünki bu fonda Ermənistan tədricən Qarabağ istəyindən, Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı iddialarından vaz keçir. Daha bir maraqlı məsələ Zəngəzur dəhlizi ilə bağlıdır. Azərbaycan və Türkiyə ilə əməkdaşlıq şəraitində İrəvan bu dəhlizin açılmasına hər hansı əngəl yaratmayacaq. Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Adil Karaismailoğlu bunu vacib məqam hesab edir. O bildirib ki, Zəngəzur dəhlizi və Naxçıvan tranzit yolu vasitəsilə əlaqələr daha da möhkəmlənəcək. Qeyd edək ki, bu ilin sentyabrında prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan bildimişdi ki, baş nazir Nikol Paşinyan ona Gürcüstanın baş naziri vasitəsilə görüşmək istədiyini çatdırıb. Lakin Ərdoğan demişdi ki, belə bir görüşün baş tutması üçün İrəvan Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində addımlar atmalıdır. Bunun ardınca bəlli olmuşdu ki, İrəvan Ankara ilə münasibətlərinin normallaşdırılmasında Moskvadan vasitəçilik xahiş edib. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bu xüsusda bildirib: “Mən təsdiqləyə bilərəm ki, Ermənistan İrəvanla Ankara arasında münasibətlərin normallaşması üçün Moskvaya müraciət edib. Rusiya Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasında maraqlıdır və dəfələrlə bu barədə bəyan edib. Rusiya, hətta iki ölkənin münasibətlərinin normallaşması prosesinə səy göstərib. Bizim ölkə bundan sonra da yardım etməyə hazırdır. Bu prosesə başlanılması, şübhəsiz ki, bütün regionda cəmiyyətin sağlamlaşmasına və mehriban qonşuluq və etimad mühitinin formalaşmasına kömək edərdi. İndi bu xüsusilə aktualdır”. Rusiyada “3+3” formatı ilə bağlı keçirilən görüşlərdən sonra İrəvanın istəyinə çatdığı müşahidə edilir. Amma o da sirr deyil ki, bunun üçün İrəvan Bakı və Ankaranın şərtlərini yerinə yetirib. Türkoloq Suren Manukyan məsələ ilə bağlı qeyd edir: “Pərdəarxası danışıqlar baş verir, Ermənistan və Türkiyə rəhbərlərinin sinxron bəyanatları da bundan xəbər verir. Məsələnin problemli tərəfi ondadır ki, Ermənistan əsasən iqtisadi faydalar haqda danışır, halbuki, bizin üçün bu gün siyasi dialoq çox vacibdir. Türkiyə isə məsələnin siyasi tərəfini qaldırmağa üstünlük verir. Amma mən hesab edirəm ki, Türkiyə Ermənistanla münasibətlərdə, siyasi ritorikasına baxmayaraq, məhz iqtisadi faydalarda maraqlıdır, bu nə qədər qəribə səslənsə də. Ermənistan iqtisadi nöqteyi-nəzərdən çox da maraqlı deyil, amma Türkiyəni, yalnız Azərbaycanla yox (onunla İran vasitəsilə əlaqəsi var), həm də Mərkəzi və Orta Asiya ölkələri ilə bağlaya biləcək tranzit zona kimi vacibdir. Türkiyə ehtimal edir ki, Orta Asiyadan bütün enerji resursları Azərbaycan və Ermənistanın cənubundan Türkiyəyə axacaq, oradan da Avropa üzrə paylanacaq. Bu layihə Qərb üçün də sərfəlidir, çünki indi Orta Asiyadan gələn resursların bir hissəsi Rusiya vasitəsilə nəql olunur”.
Samirə SƏFƏROVA
