Rusiyada miqrant əməyindən istifadə tələbi getdikcə artır. Amma buna paralel olaraq miqrantlar üçün Rusiyada fəaliyyət imkanları da getdikcə çətinləşir. Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, Rusiya Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatlarına görə, pandemiyadan əvvəl Rusiyada 11 milyon miqrant var idisə, 2020-ci ilin sonuna qədər onların sayı 6 milyon nəfərə düşüb. Cari il ərzində miqrantaların sayında cüzi artım olub.
Statistik məlumatlara görə, əmək fəaliyyəti üçün patenti (Rusiya ərazisinə daxil olmaq üçün viza tələb olunmayan şəxslər üçün sənəd) 1,5 milyon əcnəbi əldə edib. 100 minə yaxın insaniş icazəsi alıb (Rusiyanın viza rejimi qüvvədə olan ölkələrin vətəndaşları üçün). Daha 600 min miqrant isə Avrasiya İqtisadi Əməkdaşlıq təşkilatına üzv ölkələrin vətəndaşları olub ki, onlar da Rusiyada bu səbəbdən əmək və ya mülki-hüquqi müqavilələr əsasında olublar. Yerdə qalanlar isə qeydiyyatda deyil. Lakin onların da heç də hamısı qanunsuz miqrant deyil – statistik məlumatların toplanması zamanı yaşamaq icazəsini və hər hansı digər sənədləri rəsmiləşdirməklə məşğul olduqları üçün onlar hesabata daxil edilməyib. Buna baxmayaraq, qanunsuz miqrantların sayı yenə də kifayət qədər böyükdür. Bu şəraitdə Rusiya prezidenti vladimir Putinin əcnəbilərin ölkədə yaşaması şərtləri və qaydalarına dair moratoriumun tətbiqi barədə fərmanı bir çox miqrantları vəziyyətdən çıxarıb. Rusiya Miqrasiya Baş İdarəsinin rəis müavini Dmitri Demidonkonun sözlərinə görə, moratoriumun tətbiqinə rəğmən miqrantlar yenə də ən son anda uçota durur: "Miqrantların böyük əksəriyyəti iri şəhərlərdə yaşayırlar və hazırda Moskva, Moskvayanı və Sankt-Peterburq əcnəbilərin kütləvi şəkildə miqrasiya xidmətlərinə axını ilə qarşılaşır. Qeyri-leqal statusuna, əsasən ölkəyə ilk dəfə gələnlər və hələ normal uyğunlaşmağa macal tapmayanlar düşür”. Onu da xatırladaq ki, koronavirus pandemiyası ilə bağlı 2020-ci ilin yazında Rusiyada qeyri-leqal miqrantların deportasiyasına qoyulan moratoriumun müddəti bu il oktyabrın 1-də rəsmən başa çatıb. Amma sonra bəlli olub ki, bu müddət qeyri-leqallar üçün deyil, miqrasiya xidmətində qeydiyyata düşənlər üçün dekabrın 31-dək uzadılıb.
Hazırda baş verənlər isə iş üçün Rusiyaya gedənlərlə bağlı tələblərin daha da sərtləşməkdə olduğunu göstərir. Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafı və İnsan Haqları Şurasının iclasında səsləndirdiyi fikirlər də bunu təsdiq edir. O qeyd edir ki, əmək miqrantları rus dili və ölkə qanunlarını bilərək ölkəyə səfər etməldirlər: “Bizə işləmək üçün gəlmək istəyən insanlar, ölkəmizə bu səfərə hazırlaşanlar dili, qanunvericiliyimizi öz vətənlərində öyrənsinlər. Onlar hüquqlarını bilsinlər, bilsinlər ki, ictimai təşkilatlarımız və dövlət orqanlarımız Rusiya Federasiyasının qanunlarına və qaydalarına, adət-ənənələrimizə riayət etmək onları nəyə yönəldir". Putin deyib ki, artıq bu məsələni Özbəkistanın prezidenti ilə müzakirə edib, Qazaxıstan, Tacikistan və Qırğızıstan prezidentləri ilə də bu istiqamətdə birgə iş aparılır. Bu fonda əmək miqrantlarının Rusiyada yaşaması və işləməsi getdikcə çətinləşir. Bu, Rusiyada fəaliyyət göstərən azərbaycanlı miqrantlara da təsir edir. Ölkə medaisının məlumatına görə, Rusiyaya giriş qaydaları tezliklə dəyişəcək. Belə ki, 2021-ci il dekabrın 29-dan etibarən üç aydan artıq müddətə ölkəyə gələn əcnəbilərin barmaq izi alınmalı, həmçinin narkotiklərə aludəçilik və infeksiyaların, o cümlədən QİÇS-ə yoluxma hallarının olmadığı təsdiqlənməlidir. Ötən ay isə Rusiya İstintaq Komitəsinin rəhbəri Aleksandr Bastrıkin “qonşu ölkələrdən” gələn əmək miqrantları üçün məcburi genomik qeydiyyat, barmaq izlərinin götürülməsi və digər qeydiyyat prosedurlarının tətbiq olunmasını təklif edib. İstintaq Komitəsinin rəsmi nümayəndəsi Svetlana Petrenkonun sözlərinə görə, miqrantların genom qeydiyyatı barədə qərar son vaxtlar ölkədə kriminal vəziyyətin ağırlaşması ilə bağlıdır. Statistikaya görə, 2021-ci ilin ilk yarımilində Rusiyada əcnəbilərin törətdikləri 19 minə yaxın cinayət araşdırılıb. Dövlət genom qeydiyyatı insanın bioloji materiallarının yığılması, istifadə olunması, saxlanması və məhv edilməsini nəzərdə tutur.
Bununla belə, Beynəlxalq Miqrasiya Xidmətinin Moskva bürosunun direktoru Abdusattor Esoyev hesab edir ki, istənilən insan üçün cəmiyyətin bir parçası olmaq zəruridir: “Nə üçün müxtəlif ölkələrdə miqrantlar anklavlar yaradır? Onlar üçün özlərini rahat hiss edəcəkləri yerlər lazımdır. Özbəkistan, Qırğızıstan və Tacikistandan olan miqrantlar üçün bir qədər asandır. Çünki onlar əsasən rus dilini bilirlər. Lakin bəzi insanlar üçün dil baryeri var, bu isə qeyri-leqal statusuna təhrik edən amildir. Odur ki yerli əhalini bu işə cəlb etmək lazımdır ki, miqrantlar cəmiyyətə qoşulsunlar. Bu işdə də həmyerli təşkilatları birləşdirici halqaya çevrilir – onlar miqrantlara bəzi məlumatları izah edirlər". Bununla eyni vaxtda Rusiyada əmək miqrantlarının çatışmazlığı hiss olunur. Məsələn, inşaat sahəsində bu rəqəm artıq 40-50%-ə çatıb. Cəzaların İcrası Federal Agentliyinin rəhbəri Aleksandr Kalaşnikov, hətta miqrantların əvəzinə məhkumların əməyindən istifadə etməyi təklif edib.
Tahir TAĞIYEV
