İran, Azərbaycan və Gürcüstan Fars körfəzini Qara dənizlə birləşdirən tranzit marşrutu işə salırlar. Bu barədə İranın Avtomobil Yolları və Nəqliyyat Təşkilatının rəhbəri Cavad Hedayati ISNA agentliyinə bildirib.
Onun sözlərinə görə, bu məsələ ilə bağlı üçtərəfli saziş əldə olunub. Təşəbbüs İrana məxsusdur və onun məqsədi Fars körfəzini Qara dənizlə birləşdirməkdir. Razılaşmaya əsasən, İran Astarasından Azərbaycana və daha sonra Gürcüstan limanlarına, oradan isə Bolqarıstana və Şərqi Avropanın digər ölkələrinə sınaq tranzit həyata keçiriləcək. Bu marşrut Şərqi və Cənubi Asiya ölkələrini Şərqi Avropa ilə birləşdirərək onlara böyük fayda gətirəcək.
C.Hedayati qeyd edib ki, bu, İran üçün də vacibdir, çünki Avropa İran neft-kimya məhsullarının ixrac məntəqələrindən biridir.
Bu layihənin reallaşması Avropa ilə ticarət etmək üçün İranın Ermənistan ərazisilə Gürcüstana yeni yol çəkməsilə bağlı İrəvanın gözləntilərinin üzərindən birdəfəlik xətt çəkəcəkmi?
“... böyük sərmayə hesabına Ermənistan üzərindən həmin yol çəkilsə belə, rentabelliyi olmayacaq”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Azər Allahverənovun fikrincə, Ermənistan üzərindən Gürcüstana yeni yol çəkilməsi arxa plana keçir: “Neçə müddət idi müəyyən dairələr İrandan Ermənistan üzərindən keçməklə Gürcüstana yeni yolun çəkilməsini gündəmə gətirirdilər. Bəlli beynəlxalq dairələr bundan Azərbaycana qarşı bir təzyiq vasitəsi kimi də istifadə etmək niyyətində idilər. Sonra elə oldu ki, bəlli dairələr daha çox spekulyativ məqsədlər naminə bunu gündəmə gətirirdilər. Yəni sözdən işə keçid baş vermirdi. Ona görə ki, Ermənistan üzərindən yol çəkilməsi böyük vəsait tələb etdiyi üçün heç bir tərəf bu yükün altına girmək istəmirdi. Ermənistanın onsuz da təkbaşına bunu reallaşdıra biləcək belə bir imkanı yoxdur. Zəngəzur dəhlizi işə düşəndən sonra ümumiyyətlə buna maraq olmayacaq. Çünki həmin dəhliz Naxçıvanı Azərbaycanın materik hissəsi ilə əlaqələndirəcək. Nəzərə almaq lazımdır ki, 10 noyabrda, 11 yanvarda imzalanmış sənədlərdə kommunikasiyaların açılması konkret olaraq göstərilib. Burada təkcə Zəngəzur dəhlizindən söhbət getmir. Eyni zamanda Azərbaycanın qərb rayonları ilə əlaqəli olan yolların açılmasından söhbət gedir. Çünki SSRİ dönəmində Bakı-İcevan-İrəvan dəmir yolu şəbəkəsi mövcud idi. Bütün bu kommunikasiya xətlərinin açılmasından sonra İran da bu imkanlardan yararlana bilər. O zaman əlavə xərc çəkib yeni bir yolun tikilməsinə ehtiyac qalmayacaq. Tutaq ki, böyük sərmayə hesabına Ermənistan üzərindən həmin yol çəkilsə belə, bunun rentabelliyi olmayacaq. Ona görə də bu kimi reallıqlar nəzərə alınmalıdır. İran minimum xərc çəkməklə öz yüklərini Azərbaycan üzərindən daşıyacaq. Adi bir riyazi hesablama aparmaqla bunun İran üçün sərfəli olduğunu görə bilərik”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, ən sərfəli variant Azərbaycan üzərindən yüklərin daşınmasıdır.
Vidadi ORDAHALLI
