Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan parlamentdə çıxışında deyib ki, Ermənistan 3+3 formatında keçiriləcək ilkin görüşdə iştirak edəcək.
O əlavə edib ki, Ermənistan tərəfinin mövqeyi dəyişməz olaraq qalır: "Gündəlikdə başqa formatlarda artıq müzakirə edilən məsələlər olmasa, İrəvan 3+3 formatında maraqlı ola bilər. Biz bu məsələni həmkarlarımızla, xüsusən də Rusiya ilə müzakirə etdik və onların da bu fikri bölüşdüyünə dair siqnallar var". Paşinyanın sözlərinə görə, dekabrın 10-da işçi qrupun 3+3 və ya ola bilsin ki, 3+2 formatında ilkin görüşü baş tutacaq: “Ermənistan iclasda xarici işlər nazirinin müavini səviyyəsində iştirak edəcək, çünki bu, görüşün nəzərdə tutulduğu səviyyədir”. Xatırladaq ki, 3+3 formatı Azərbaycan və Türkiyə liderləri tərəfindən irəli sürülüb. Bu format Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya, İran, Ermənistan və Gürcüstanın iştirakını nəzərdə tutur.
Paşinyanın bu formatda iştiraka meylli olması nəyin əlaməti sayıla bilər?
Politoloq Rəşad Bayramov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Ermənistan 3+3 formatına gələcəyini deyib: “Paşinyan bildirib ki, dekabrın 10-da 3+3 formatı çərçivəsində ilk görüş keçiriləcək və İrəvan bu görüşdə iştirak edəcək. Açıqlamasında “ola bilsin 3+2” fikri, böyük ehtimalla, Gürcüstanın iştirak etməyəcəyinə işarədir.
Ermənistanın 3+3 formatında iştirakı postmünaqişə dövrünü qəbul etməsi və Azərbaycanla sülh sazişini imzalaması imkanlarını artıra bilər. Paşinyan indi daxili rəyə vəd xarakterli mesajlar ötürsə də, bu formatda iştirak əlaqələrin qurulmasını zəruri edir. İrəvanın hədəfi iqtisadi gəlirlər əldə etmək, xüsusilə Türkiyə ilə sərhədlərin açılmasıdır. Bunun da yolu məhz sülh sazişindən keçir.
Düşünürəm ki, bu görüş çərçivəsində ölkələr arasında qarşılıqlı fəaliyyətin təşkili ilə bağlı texniki məsələlər müzakirə olunacaq. Cənubi Qafqaz altılığı xarici işlər nazirinin müavini formatında müzakirə ediləcək. Şübhə etmirəm ki, bəzi ilkin texniki məsləhətləşmələr artıq aparılıb. Lakin buna baxmayaraq, belə diplomatik tədbirlərin keçirilməsi formatının işlənib hazırlanması, demək olar ki, çox vaxt nəticəsiz qalır. Hesab edirəm, regionda yeni reallıq çərçivəsində "3+3" formatında gerçəkləşəcək görüş zamanı ilk növbədə həmin ölkələrin üzərlərinə götürdükləri səlahiyyətlərin, öhdəliklərin tənzimlənməsi məsələləri müzakirə olunacaq. Bundan sonra bir sıra məsələlərə aydınlıq gələcək. Mövcud öhdəliklərlə bağlı "3+3" formatında gündəliyə hansı məsələlərin çıxarılacağı, kimin, necə və hansı ardıcıllıqla icra etmək istiqamətində addımlar atacağı barədə dəqiq nəsə demək olmur.
Ermənistan və erməni cəmiyyəti yaxşı başa düşür ki, revanşist düşüncəsi ilə yaşasalar gələcəkləri olmayacaq. Erməni siyasiləri, hətta şərhçiləri də vurğulayırlar ki, Ermənistanın gələcəyi Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasından asılıdır. Çünki Ermənistanın təhlükəsizliyini və gələcək təminatını Rusiya yox, məhz Türkiyə təmin edə bilər. Hesab edirəm ki, Azərbaycan tez bir zamanda sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyasına çalışmalıdır. Hətta buna Ermənistan razılıq verməsə belə, Azərbaycan ordusu addım-addım sərhədlərini bərpa etməlidir. Ermənistan nə qədər səs-küy salsa da, beynəlxalq aləmdə giley-güzar törətsələr də, Azərbaycan öz sərhədlərini möhkəmləndirməlidir. Paşinyanın bu razılığı təsadüfi deyil. Öz üzərində ciddi təzyiqlər hiss edir. Ermənistanda revanşist qüvvələr, Zəngəzur dəhlizinin yaradılmasına doğru addım atacağı təqdirdə, onu cəzalandıracaqlarını bildiriblər. Təbii ki, onu devirmək istəkləri Paşinyanı qorxuya salıb. Görünən odur ki, Ermənistan baş naziri də revanşist qüvvələrdən kifayət qədər çəkinir. Hətta bu məlum bəyanatların şərtlərini yerinə yetirməyə çalışsa da, bu istiqamətdə addım ata bilmir. Həm də Ermənistanın ictimai ab-havası buna imkan vermir. Ona görə də, hər vəchlə bu prosesi uzatmağa çalışırlar. Bu səbəbdən də Ermənistan müxtəlif manevrlər edir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
