Məlumdur ki, Azərbaycanın tarixi qələbəsi ilə başa çatan Vətən müharibəsindən sonra regionda yeni əməkdaşlıq platformasının yaradılması təklifi irəli sürülüb. Bu platforma Cənubi Qafqazın 3 ölkəsi olan Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistanla Türkiyə, Rusiya və İrandan ibarət altılıq və yaxud da “3+3” formatını özündə ehtiva edir. Sözügedən platformanın ideya müəllifi qardaş Türkiyə olub və Azərbaycan bu formatda əməkdaşlıq ideyasını ən yüksək səviyyədə dəstəkləyib. Prezident İlham Əliyev İspaniyanın EFE informasiya agentliyinə müsahibəsində bir daha bunu təsdiq edib: “Biz “3+3” regional əməkdaşlıq platformasına dair Türkiyə Prezidentinin təklifini dəstəklədik... Bu, nəinki müharibədən sonrakı məsələlərə, eləcə də, ümumiyyətlə bizim bölgədə regional inkişafa xidmət edəcək. Çünki əgər biz regionun altı ölkəsi arasında bu cür əməkdaşlıq formatını yaratmağa müvəffəq olsaq, bu, hər hansı yeni düşmənçilik hərəkətlərinə qarşı əsas zəmanət olacaq. Bu, regional əməkdaşlığın mühüm amilinə çevriləcək və çox fayda gətirəcək”.
Qonşu Gürcüstan lap əvvəldən “3+3” regional əməkdaşlıq platformasına qatılmaqdan imtina edib. Rəsmi Tiflis belə hesab edir ki, onun Moskva ilə mövcud münasibətləri, Cənubi Osetiya və Abxaziya kimi məsələlərin həllini tapmaması Gürcüstanın Rusiya ilə eyni əməkdaşlıq platformasında təmsil olunmasına imkan vermir. Bu səbəbdən Gürcüstan “3+3” platformasında indiki şərtlər daxilində iştirakını mümkünsüz hesab edir. Cənub qonşumuz İranın yeni administasiyası da “3+3” əməkdaşlıq platformasına əvvəlcə müsbət yanaşmırdı. Amma indi İranın da yanaşmasında fərqlilik müşahidə edilir. Elə Ermənistan da mövqeyini dəyişib. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan qeyd edir ki, ölkəsi "3+3" formatında keçiriləcək ilk görüşdə iştirak edəcək: “Biz bu məsələni həmkarlarımızla, xüsusən də Rusiya ilə müzakirə etdik və onların da bu fikri bölüşdüyünə dair siqnallar var. Dekabrın 10-da bu işçi qrupun ilkin iclası "3+3" formatında və ya ola bilsin ki, "3+2" formatında (Gürcüstan olmadan) keçiriləcək. Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini səviyyəsində iştirak edəcək, çünki bu görüş məhz bu səviyyədə nəzərdə tutulub". Bir daha xatırladaq ki, "3+3" formatı Bakı və Ankaranın təklifidir. Bu format Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan və Rusiya, Türkiyə və İranın iştirakı ilə danışıqlar masasıdır. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi də belə bir vaxtda məlumat yayıb ki, 10 dekabr tarixində Moskvada “altılıq formatı”nın ilk iclası keçiriləcək: "Cənubi Qafqazda davamlı sülh və sabitliyin bərqərar olması üçün Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev tərəfindən irəli sürülən “3+3” formatında regional əməkdaşlıq platformasının ilk iclası 2021-ci il dekabrın 10-da Moskvada keçiriləcək. Azərbaycan, Ermənistan, Rusiya və İranın xarici işlər nazirlərinin müavinlərinin qatılacağı iclasda ölkəmizi xarici işlər nazirinin müavini, səfir Sedat Önalın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti təmsil edəcək". Bu açıqlamadan da bəlli olur ki, görüşdə gürcü tərəfi iştirak etməyəcək. Amma digər iştirakçılar prosesə qatılır və bununla regionda Bakı ilə Ankaranın istədiyi əməkdaşlıq platforması qurulur.
Azərbaycanın yanaşması bundan ibarətdir ki, qeyd edilən əməkdaşlıq platformasının yaradılması regional əməkdaşlığa, sülhün bərqərar olmasına mühüm töhfələr verə bilər. Ermənistanın qeyd edilən formata qoşulmaqdan başqa yolu yoxdur. Çünki Ermənistanın gələcək rifahı Azərbaycan, Türkiyə və Rusiya ilə əməkdaşlıqdan asılıdır. Bunu artıq Ermənistan hakimiyyəti də qəbul edir, bu xüsusda müəyyən etiraflar səsləndirir. Azərbaycanın yanaşmasına əsasən, regionda İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra yeni dövr başlayıb və bunu müsbət istiqamətə yönləndirmək lazımdır. Bu kontekstdə Azərbaycan Ermənistanla əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulması, düşmənçilik siyasətinin sona çatmasında maraqlı tərəf qismində çıxış edir. İndiki halda Azərbaycanın təklif etdiyi formata Ermənistanın qoşulması bu ölkənin təhlükəsiz və stabil şəkildə inkişafının əsas şərtlərindən biridir. Azərbaycan isə bu formatın müəllifi kimi onu yeni regional əməkdaşlığın qurulmasının ən məqbul platforması hesab edir. Hesab edilir ki, Ermənistanın “3+3” formatında iştirakı postmünaqişə dövrünü qəbul etməsi və Azərbaycanla sülh sazişini imzalaması imkanlarını artıra bilər. Paşinyan indi daxili rəyə vəd xarakterli mesajlar ötürsə də, bu formatda iştirak əlaqələrin qurulmasını zəruri edir. İrəvanın hədəfi iqtisadi gəlirlər əldə etmək, xüsusilə Türkiyə ilə sərhədlərin açılmasıdır. Bunun da yolu məhz sülh sazişindən keçir.
Onu da qeyd edək ki, Moskva şəhərində "3+3” formatında keçiriləcək regional platformanın ilk iclasında Azərbaycanı xarici işlər nazirinin müavini Xələf Xələfov təmsil edəcək. Bakı hesab edir ki, münaqişə sonrası regional əməkdaşlığı nəzərdə tutan və bölgənin bütün böyük dövlətləri tərəfindən dəstəklənən “3+3” ölkələr üçün faydalı əməkdaşlıq mexanizmi olacaq.
Ramil QULİYEV
