Azərbaycan - Ermənistan münasibətləri kontekstində yaranmış vəziyyətə möhkəm dəyişdirici təsir göstərmək gücündə olan növbəti faktı da gördük. Prezident İlham Əliyev Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı kompromissiz, birmənalı və biristiqamətli bəyanat səsləndirdi.
Bəyanatın məzmunu budur ki, Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı tarix verməlidir, yəni dəhlizin nə vaxt açılacağı barədə konkret mövqe bildirməlidir. Əks halda Prezident şəraitə uyğun təsirli addımların atılacağını da açıq dedi. Elə bir tonda deyildi ki, həmin addımların atılacağına Ermənistanda hər hansı bir şübhə olmayacaq. Hətta mümkündür ki, Ermənistan rəhbərliyi "Azərbaycan bizi yenidən güc tətbiqi ilə hədələməyə başlayıb" kimi isteriyanın yeni dalğasına təkan verəcək. Hay-küy salacaq ki, Azərbaycan Prezidentini öz bəyanatının arxasınca gərəkli addımları ortaya qoymaqdan çəkindirsin, dünyanı inandırsın ki, Ermənistan Azərbaycanın guya hələ də təcavüzünə məruz qalmaqda davam edir. Doğrudan da Ermənistanın isteriyasını görmək üçün çox da gözləməli olmadıq. XİN-i bəyanat yayaraq özünü təmizə çıxarmağa çalışdı, onun tək bu reaksiyası qəti təsdiqlədi ki, Ermənistanın indiyə qədərki çabalarının əsas məqsədlərindən biri məhz Zəngəzur dəhlizinin açılmasına imkan verməmək olub. 10 noyabr, 11 yanvar və 26 noyabr sənədlərinin bütün müddəalarını pozan özüdür, Azərbaycanı ittiham edir.
Ermənistanın dərin isteriyasının birinci səbəbi Əliyevin "tarix göstərin" çağırışının yetərincə qətiyyətli səslənməsidir. Ermənistana əl yeri qoymadı. İkinci səbəb, Ermənistanın təklənməsidir. Əliyev bu xəbərdarlığın da zamanını yaxşı seçdi. Az əvvəl Ermənistanın sağa-sola burcutmaq şanslarını kəsən Soçi sənədi imzalandı. Putin "dəhlizlər açılmalıdır" dedi, "həm də tək avtomobil yox, dəmiryolları açılsın"ı da əlavə etdi. Paşinyan öz qulaqları ilə bunları duydu və eşitdi. İndi Ermənistan XİN deyir ki "dəhliz" sözü yoxdur. Paşinyanın ağzına baxan kimdir? Çox ümid etdiyi Brüssel görüşündən əvvəl Soçi görüşünü təşkil edən oğlanlar onun "çənəsini çəkdilər", daha nəfəsi alınmış durumdadır .
Paşinyanı titrətməyə salan başqa amillər də var. O da yaxşı başa düşür ki, Zəngəzur dəhlizi tək Azərbaycanın deyil, təklikdə heç Rusiyanın da deyil, Zəngəzur artıq beynəlxalq məsələdir. Hansı dövlət, siyasi güc ona mane olmağa çalışsa, dərhal beynəlxalq təpkiyə hədəf olacaq.
Paşinyanın yuxusunu qaçıran daha bir amil Əliyevin "tarix verin" məsələsində də dediyinin üstündə sonadək durmasıdır. Artıq nümunələr var. Düz bir il əvvəl Paşinyan onun-bunun əl-ayağına düşərək "Azərbaycanı durdurun" deyəndə Əliyevdən sadə və zabitəli bir cavab eşitdi - tarix verin, Ağdam, Kəlbəcər və Laçından dincliklə çıxacağınız günü göstərin, qrafik verin. Onu başa saldılar ki, qrafik verməsə Azərbaycan ordusu Ermənistanın ortasından Naxçıvana dəhliz açacaq. Paşinyan bu gün çox emosional formada biruzə verdiyi "dəhliz xofunu" bəlkə də ilk dəfə məhz o zaman yaşadı. Xofdan çıxa bilmədiyi görünür.
Azərbaycan Kəlbəcər, Laçın və Ağdamdan dinc çıxış qrafikini istədiyi o dövr prinsipial fərqli idi. Tək bunu deyək - o zaman Ermənistanı nəyəsə təhkim edən hələ heç bir sənəd ortada yox idi, vəziyyət heç də sona qədər aydın deyildi. İndi aydın olmayan şey yoxdur, erməni işğalında torpaq qalmayıb, tək sülhməramlıların məsuliyyət zonası qalıb, orada isə istəsələr də at oynada bilməzlər, Minsk Qrupu "intihar edib", həmsədrlik çərçivəsi qətlə yetirilib, status ölüb. Necə deyərlər, qatar gedib. Üstəlik ortada Ermənistanı divara dirəyən üç imzalanmış sənəd var, hər üçü də "Zəngəzur dəhlizinə mane olanların anası ağlar qalacaq" deyə qılınc silkələyir. Bu qədər reallıqların qabağında Paşinyanın XİN-inin kimə arxayın olaraq dəhlizə "şıllaq" atmasını başa düşmək bir az qəlizləşir. Ancaq qəlizlik Ermənistanın dövlət siyasətini ideologiyalaşdıranların başında və düşüncəsindədir.
Bax Ermənistanla həmişə belə lazımdır. Qoy baş sındırsınlar ki, Azərbaycanın dəhlizi güclə açmasının qarşısını necə alsınlar.
Ancaq həqiqətən güc tətbiqi real ola bilər. Prezident "Dəhliz ultimatumunu" yetərincə sərt və birmənalı verib...
Aydın QULİYEV
