Nüvə nəhəngləri hesab edilən ABŞ və Rusiya arasında Ukraynaya görə qarşıdurma səviyyəsi getdikcə yüksəlir. Bu məsələ dekabrın 7-də ABŞ prezidenti Co Baydenin rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə videobağlantı vasitəsilə danışığında əsas müzakirə predmeti olacaq. Söhbət Ukrayna ətrafında vəziyyətin kəskin şəkildə gərginləşməsi fonunda baş tutacaq.
Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov və ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken arasında artıq buna görə gərgin mübahisə olub. “Bloomberg” agentliyi öz mənbələrinə istinadən bu xüsusda qeyd edir: “Sergey Lavrov və Entoni Blinken Stokholmda görüşüblər. Bir-birinə xəbərdarlıq etdilər. Rusiyalı nazir Ukraynanın “ABŞ-ın geosiyasi oyunlarına” cəlb edilməsinin “ən ciddi nəticələri” barədə xəbərdarlıq edib. Dövlət katibi bildirib ki, eskalasiya zamanı Vaşinqton Moskvanı “böyük bədəl ödəməyə” məcbur etmək niyyətindədir”. Pentaqonun yüksək vəzifəli nümayəndəsi isə “Fox News” telekanalına bildirib ki, Rusiya hazırda Ukrayna ilə sərhədə 100 minə qədər hərbçi cəmləşdirib. “The Washington Post” nəşri də ABŞ kəşfiyyatının məlumatlarına istinadən yazıb ki, Moskva hücuma 100 batalyon-taktiki qruplaşma və ya 175 min hərbçi cəlb etməyi planlaşdırır. ABŞ administrasiyasının nümayəndəsi anonimlik şərtilə bildirib ki, Ukrayna sərhədlərindəki cəmləşmənin miqyası bu ilin yazında müşahidə edilən cəmləşmənin miqyasından iki dəfə böyükdür. Qəzetin əldə etdiyi peyk fotolarından görünür ki, Rusiya qoşunları Ukrayna sərhədləri boyu 4 istiqamətdə cəmləşdirilir. ABŞ-ın kəşfiyyat rəsmiləri peyk fotolarının analizi əsasında bu qənaətə gəliblər ki, hücum 2022-ci il yanvarın sonlarında-fevralın əvvəllərində başlaya bilər. Birinci mərhələdə Ukrayna ərazisinə cənubdan daxil olmaq planlaşdırılır. İnformasiyalı mənbələr dəqiqləşdiriblər ki, bu hücumda məqsəd Rusiyanın ilhaq etdiyi Krıma təchizatı təmin etmək və Ukraynanın dənizlə əlaqəsini kəsməkdir. Buna paralel olaraq Moskva tank hissələri ilə Luqansk və Xarkov vilayətlərinə daxil olmaq, oradan ölkənin şimal-şərqindəki Dnepr və Poltava şəhərlərinə doğru hərəkət etmək niyyətindədir. Dəqiqləşdirilir ki, ilk növbədə iri şəhərlərdə elektrik və qaz kəsiləcək, ərzaq təchizatı dayandırılacaq. NATO strateqlərinin hesablamalarına əsasən üçüncü mərhələdə Rusiya qoşunları şimal istiqamətindən paytaxt Kiyevə hücum edəcək. Bu mərhələdə Kiyevin kapitulyasiyası nəzərdə tutulur və Rusiya orada özünün marionet hökumətini quracaq. “Forbes” jurnalı isə bildirir ki, Rusiyanın Ukrayna sərhədləri yaxınlığındakı aviabazalarında 500-dən artıq müxtəlif tipli qırıcılar və döyüş təyyarələri cəmləşdirilib: “Ən təhlükəli ssenarilərdən biri budur ki, Rusiya 500-ə qədər təyyarənin cəlb olunduğu məqsədli aviaqruplar yarada bilər. Müharibə zamanı Rusiyanın Hava Kosmik Qüvvələri bu qədər sayda təyyarənin köməyi ilə cəmi üç irimiqyaslı hava hücumu həyata keçirməklə Ukrayna ordusunu məhv edə bilərdi”. Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin Baş Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbəri Kiril Budanov bu məlumata əsaslanaraq, mümkün müdaxilənin tarixinin 2022-ci ilin fevral ayı olacağını bildirib.
ABŞ-ın Dəniz Analiz Mərkəzinin Rusiya proqramının rəhbəri Maykl Kofman BBC-yə açıqlamasında bildirib ki, Vaşinqtonun Rusiya tərəfdən gələcək aqressiya təhlükəsi barədə bəyanatı mövcud situasiyaya adekvatdır. Onun sözlərinə görə, narahatlıq doğuran səbəblərdən biri hərbi birləşmələrin Ukrayna sərhədində müəyyən qədər gizli dislokasiyasıdır. Diplomatiyaya yer qoymaq üçün əvvəllər bu manevrlər daha açıq şəkildə həyata keçirilirdi: "Hər şey onların genişmiqyaslı hərbi əməliyyata hazırlaşdığını göstərir". Kofman eskalasiya üçün iki əsas səbəb olduğunu düşünür - birincisi, rəsmi Moskvanın Ukrayna ilə bağlı diplomatiyadan, Zelenski ilə razılığa gəlməkdən əlini üzməsi; ikincisi, Ukraynanın NATO ilə daha aktiv əməkdaşlıq etməsi, ölkə ərazisində bu qurumun təlim mərkəzlərinin yerləşdirilməsi. Ekspertin sözlərinə görə, optimist baxımdan situasiyanı belə şərh etmək olar: “Rusiya qoşunlarını Ukrayna sərhədinə toplamaqla Qərbi və rəsmi Kiyevi danışıqlar masasında onun mövqeyinə daha diqqətli yanaşmağa məcbur etmək istəyir. Mən hərbi analitik olaraq hücuma hazırlıqla bağlı konkret göstərişlər müşahidə edirəmsə, buna blef kimi yanaşmağı məsləhət görə bilmərəm". Kofman Ukraynada 2008-ci ildəki Rusiya-Gürcüstan müharibəsinin təkrarlanmasını mümkün ssenari hesab edir və Rusiyanın məqsədini belə formulə edir: "Ukraynanı yeni siyasi razılaşmaya məcbur etmək üçün onun hərbi potensialını məhv etmək, Rusiyanın tələblərinin qəbuluna nail olmaq və sonra da qoşunları ordan çıxarmaq". ABŞ-ın Xarici Siyasət üzrə Araşdırma İnstitutunun eksperti, Amerika ordusunun keçmiş dəniz piyadası Rob Li də onunla həmfikirdir: "Rusiya qoşunlarının yaz aylarındakı konsentrasiyasından fərqli olaraq, hazırda Ukrayna sərhədində daha qapalı hərəkətlənmə var". O, bugünkü böhranın hələ ilin əvvəlindən başlamış proseslərin nəticəsi olduğunu və Rusiya qoşunlarının Ukrayna sərhədi yaxınlığına mart-aprel ayında toplaşdığını xatırladır. Ekspert mümkün eskalasiyada 2008-ci il Rusiya-Gürcüstan müharibəsindəki ssenarinin təkrarlana biləcəyini düşünür: “Onda Rusiya qoşunları Gürcüstan ərazisinin Abxaziya və Cənubi Osetiya sərhədləri daxilində işğalı ilə kifayətlənmişdilər. Ola bilsin, Rusiya NATO və rəsmi Kiyevin davranışlarını dəyişməyə çalışır və öz məqsədinə hədə və ya minimum güc tətbiqilə nail olmaq istəyir. Bu, yerüstü hücum əməliyyatından və ya raket sistemləri və qanadlı raketlər vasitəsilə intensiv artilleriya atəşindən, üstəgəl Ukrayna mövqelərinə ballistik raket hücumlarından ibarət olar bilər".
Tahir TAĞIYEV
