Ermənistanda “Lavrov planı” ətrafında müzakirələr davam edir. Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyanın “Lavrov planı” barədə səsləndirdiyi fikirlər birmənalı qarşılanmayıb. Məlum olduğu kimi, A.Simonyan sözügedən planın, guya Qarabağın Azərbaycana təhvil verilməsini özündə əks etdirdiyini iddia edib. Buna cavab olaraq Rusiya XİN-i açıqlama yayaraq, deyilənlərin doğru olmadığını bəyan etdi.
Bu arada 44 günlük müharibədə Ermənistan ordusu darmadağın ediləndən sonra bəzi ermənilərin ağlı başına gəlib. Qeyd edirlər ki, Ermənistan o zaman “Lavrov planı”nı qəbul etsəydi bu dərəcədə itki ilə üzləşməzdi: “Rusiya XİN deyir ki, Minsk Qrupunun təklifləri müharibəni, Şuşa ilə Hadrutun itirilməsini və 5000 qurbanı nəzərdə tutmurdu. Yəni Alen Simonyanın işlətdiyi “Ruslar Qarabağı təhvil veriblər və biz təhvil verən olsaydıq, Lavrov planı ilə razılaşardıq” ifadəsinə cavab olaraq Rusiya XİN deyir ki, MQ-nin təklifləri müharibəni, 5000-dən artıq gəncin həyatı hesabına təhvil verilmiş Qarabağı, Şuşa və Hadrutun itirilməsini, Qarabağın statusunun qeyri-müəyyənliyini, Zəngəzurda verilmiş yolları, Ermənistan sərhədində hər gün qurbanları, əsir və yaralıları, bugünə qədər itkin düşmüş əsgərləri, bugünə qədər meyitxanada gizlədilmiş meyitləri, minlərlə yetimi, on minlərlə erməninin mühacirətini, Qarabağın ermənilərdən boşaldılmasını, Ermənistanın türkləşməsini nəzərdə tutmurdu”.
Bütün bunlara rəğmən ermənilər anlamalıdır ki, sonrakı peşmançılıq fayda verməz. Artıq bəhs etdikləri “Lavrov planı” da tarixin arxivinə gedib.
“Ermənistan belə bir mövqedə olsaydı, bir necə möhkəmləndirilmiş Ohanyan müdafiə qurğusuna ehtiyac qalmazdı”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən politoloq Elşən Manafovun fikrincə, ATƏT-in Minsk Qrupunun münaqişənin tənzimlənməsi ilə bağlı indiyə qədər verdiyi təkliflər bütün hallarda mövcud problemin dinc yolla həllini nəzərdə tuturdu: “Ancaq bu o demək deyil ki, Minsk Qrupunun təklifləri yalnız Azərbaycanın mənafeyinə uyğun olub. Qətiyyən yox. İstər Qobl planı, istər münaqişənin paket və mərhələli həlli layihələri, bütovlükdə “Madrid prinsipləri”, nəhayət 2011-ci ildə işğal altında olan torpaqların boşaldılması ilə bağlı Kazan sammiti (məhz bu sammitdə ilk dəfə “Lavrov plan” müzakirəyə çıxarıldı) münaqişənin dinc həllini nəzərdə tutsa da, təkliflər ədalətli həll variantından uzaq olub. Bütün bu illər ərzində ATƏT münaqişənin həlli ilə bağlı danışıqlara beynəlxalq hüququn iki məlum prinsipi:1.Dövlətlərin ərazi bütövlüyü və tamlğı. 2.Millətlərin öz müqəddəratını təyin etmə prinsipinin tələbləri baxımından yanaşıb və məhz bu da danışıqların uzun müddət davam etməsinin və səmərəsizliyinin əsas səbəblərindən biri olub. Münaqişə tərəfləri arasında danışıqlarda vasitəçilik edən ATƏT öz fəaliyyətində BMT TŞ-nin bu münaqişə ilə bağlı qəbul etdiyi məlum 4 qətnamənin tələblərini nəzərdə tutmağa məsul idi. ATƏT ücün əsas məsələ münaqişə tərəflərini razılığa gətirmək və bölgənin iqtisadi baximdan rentabelliyini təmin etmək ucun təhlukəsizliyi bərqarar etmək olub. ATƏT təcavüz edən və təcavüzə məruz qalan tərəfləri bərabər tutmaqla, təcavüzkarı müəyyən etmək mövqeyində olmayıb. Buna görə də problemin həlli ilə bagli ədalətli mövqe sərgiləyə bilməyib. Sonra elə oldu ki, ABŞ Rusiyanın Ermənistana təsirini azaltmaq üçün bu ölkədə hakimiyyət dəyişikliyi etdi. Qərb Paşinyanı “Qarabağ Ermənistandır” bəyanatını verməyə sövq etməklə, Rusiya-Ermənistan münasibətlərini sınağa çəkməklə danışıqları dalana dirədi. Onlar elə bilirdilər ki, Azərbaycan müharibəyə başlasa, Rusiya müdaxilə edəcək. Ancaq gözləntilər fərqli oldu. Rusiya Ermənistanı Prezident İlham Əliyevin titanik səyləri ilə yaradılmış güclü Azərbaycanla təkbətək qoydu. Prezident Əliyev hərbi əməliyyatları Ermənistan ərazisinə keçirməməklə Qərbin Ermənistanda tuğyan edə biləcək antiRusiya hücumunun qarşısına bir növ sədd çəkdi. Nəticədə ərazi bütövlüyünü təmin etdi. Odur ki, Ermənistanda “Lavrov planı” ətrafında başlanmış olan hay-küydə məqsəd Ermənistanda antiRusiya ovqatını gücləndirmək, Paşinyanı Moskva razılaşmasının şərtlərini yerinə yetirməkdən çəkindirmək, məğlubiyyətə görə məsuliyyəti Rusiyanın üzərinə yıxmaq idi. Bu minvalla ATƏT-in rolunu artırmaq istəyirdilər”.
Politoloq hesab edir ki, Ermənistan zamanında danışıqlarda konstruktiv mövqe sərgiləsəydi, belə biabırçı duruma düşməzdi: “Ancaq Ermənistan maksimum destruktiv mövqe sərgilədi. Hər vasitə ilə danışıqları uzatmaq yolunu tutdu. Ermənistan gercəkdən belə bir mövqedə olsaydı, bir necə möhkəmləndirilmiş Ohanyan müdafiə qurğusuna ehtiyac qalmazdı. Odur ki, müharibənin hələ bitmədiyinin, informasiya müharibəsinin isə əksinə, daha fərqli və kəskin mərhələyə daxil olmasının mahiyyətinə varmaq lazımdır. O baxımdan ermənilərin hansısa peşmançılığı səmimi deyil”.
Politoloq onu da qeyd etdi ki, ermənilər yalnız zora tabedir.
Vidadi ORDAHALLI
