Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi (AİHM) "İnsan hüquqları və başlıca azadlıqların müdafiəsi haqqında" Konvensiya təməlində yaradılmış beynəlxalq məhkəmədir. Azərbaycan Avropa Şurasına (AŞ) üzv olduğu 2001-ci ilin yanvarından bəri qurumun Parlament Assambleyasına (AŞPA) və Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə (AİHM-ə) qatılıb. AİHM-in başlıca vəzifəsi Avropa Şurasına üzv dövlətlərin Konvensiyada əks olunan hüquqlara və onlarla bağlı zəmanətlərə sayqısını təmin etməkdir. Dövlətlər Avropa Konvensiyasına qoşulmaqla AİHM qərarlarına əməl etmək öhdəliyini götürüb.
O da məlum olub ki, Azərbaycan AİHM-ə ən çox şikayət edilən ölkələr arasındadır. Belə ki, 2002-2020-ci illərdə Azərbaycandan həmin quruma 7 min 200-dən çox şikayət göndərilib. AİHM-də Azərbaycanla bağlı 2 min 100 iş baxılmasını gözləyir və bu göstəriciyə görə Azərbaycan quruma üzv ölkələr arasında Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, Rumıniya, İtaliya və Polşadan sonra 7-ci yerdədir. AİHM-in Azərbaycanla bağlı ilk qərarını elan etdiyi 2006-cı ildən indiyə qədər Azərbaycana qarşı müəyyən edilən təzminatların toplam məbləği 5 milyon 400 min avrodur. Bu göstəriciyə görə Azərbaycan 47 ölkə arasında ən çox cərimələnən 18-ci ölkədir.
Maraqlıdır, şikayətlərin belə çox olmasının səbəbi nədir? Ola bilərmi ki, radikal partiya üzvlərinin istənilən məsələni siyasiləşdirməsi səbəbindən şikayətlərin sayı bu qədər çoxdur? İstənilən halda bu, ölkəmiz üçün yaxşı hal deyil.
“AİHM-ə edilən şikayətlərin heç də hamısı təmin olunmur”
Məsələyə münasibət bildirən hüquq müdafiəçisi Səadət Bənənyarlının fikrincə, bir çox insanlar məhkəmə qərarlarından razı qalmadıqları üçün AİHM-ə müraciət edirlər: “Məsələ ondadır ki, burada bir sıra nüanslar var. Hər bir insan məhkəmə qərarından razı qalmırsa, daha yuxarı instansiyaya müraciət edir. Hər dəfə də razı qalmadıqca, daha yuxarı instansiyaya şikayət edir. Bir sıra ölkələr kimi, Azərbaycanın da Avropa Şurası qarşısında öhdəlikləri var. Həmin öhdəliklərdən biri də ondan ibarətdir ki, yerli məhkəmələrin çıxardığı qərarlardan razı qalmayan vətəndaşlar AİHM-ə müraciət edə bilər. Bəzi hallarda siyasi motivlər səbəbindən şikayətlər artır. Ancaq bir məqamı nəzərdən qaçırmaq olmaz ki, AİHM-ə edilən şikayətlərin heç də hamısı təmin olunmur. Yəni bu o demək deyil ki, bütün şikayətçilərin xeyrinə qərarlar çıxarılır. Şikayətlərin çoxu təmin edilsəydi, o zaman biz yerli məhkəmələrin məsuliyyəti barədə danışa bilərdik. Siyasi motivlərlə həbs olunan şəxslər barəsində AİHM-in zərərçəkmişlərin xeyrinə olan qərarları var. Bu o deməkdir ki, məhkəmənin çıxardığı qərar düzgün olmadığına görə AİHM belə qərar çıxarıb. Bir sıra şikayətçilər yerli məhkəmələrin qərarlarından razı qalmayaraq şikayət edəndə elə bilirlər ki, işi udacaqlar. Ancaq bu heç də hər zaman belə olmur. İşləri Avropa Məhkəməsinə çıxaran şəxslərə onların vəkilləri izah etməlidir ki, bu işlərin udmaq perspektivi nə qədərdir. Bir sıra hallarda vəkilllər bunun fərqinə varmır. Tutaq ki, AİHM-də Azərbaycanla bağlı baxılmasını gözləyən 2 min 100 işin yarısı şikayətçinin xeyrinə təmin olunarsa, o zaman bu, ölkəmiz üçün pis bir göstərici olacaq. Lakin bütün hallarda, insanlar AİHM-ə müraciət edirsə, bu onların haqqıdır”.
Hüquq müdafiəçisinin fikrincə, məhkəmələr elə qərarlar çıxarmalıdır ki, insanlar AİHM-ə şikayət etməli olmasın.
Vidadi ORDAHALLI
