İran sərhədçiləri ilə Taliban döyüşçüləri arasında atışma baş verib. Bu barədə ilk məlumatı Qərb mediası yayıb. Bildirilib ki, toqquşma dekabrın 1-də yerli vaxtla saat 17:30-da başlayıb. Toqquşma səbəbi açıqlanmasa da, İrana aid bir neçə sərhəd-keçid məntəqəsinin, o cümlədən “Dheris”, “Dost Məhəmməd” və “Bala-e Siyah Çeşmən” məntəqələrinin Talibanın nəzarətinə keçdiyi vurğulanıb.
İran mediası isə artıq İran sərhədçiləri ilə Taliban hərəkatı arasında atışmanın dayandığını yazıb. Bildirilib ki, toqquşma zamanı bir-birinə artilleriya zərbələri də endirilib. Taliban Əfqanıstan-İran sərhədində toqquşma olduğunu və hazırda atəşin dayandırıldığını təsdiqləyib. Əfqanıstanın informasiya və mədəniyyət nazirinin müavini Bilal Kərim "Tolo Nyus" kanalına bildirib ki, intensiv döyüşlər Əfqanıstanın qərbindəki Nimroz əyalətində (Kanqda) baş verib.
İran XİN sözçüsü Səid Xətibzadə də döyüşlərin iki ölkə arasında təmaslardan sonra dayandırıldığını bildirib. İran tərəfinin iddiasına görə, atışmanı Taliban başladıb. Səbəb isə İran fermerlərinin sərhədi keçmək istəməsi haqda "yanlış təəssürat" olub. Tehran sərhəd-keçid məntəqələrinin Talibanın nəzarətinə keçməsi barədə məlumatı təkzib edib.
İranla Taliban arasında baş verən bu toqquşma gələcək üçün nə vəd edir?
Politoloq Tofiq Abbasov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, ideoloji baxımdan Talibanla İrandakı rejimin baxışları arasında fərq mövcuddur: “Onlar diametral və tərs mütənasib dəyərlərin daşıyıcılarıdır. İran Talibanla bağlı fikirlərini açıqlayıb demişdi ki, əgər onlar Əfqanıstanda normal qonşuluq siyasətinə əməl etsə, Tehran da analoji addımları atamağa hazırdır. Hətta Taliban hakimiyyətə gəlməzdən əvvəl İran Məzari-Şərifdəki baş konsulluğunu Kabil şəhərinə keçirdi. Bunun özü əməkdaşlığa hazırlıq mesajı idi. Bir aydan sonra isə Taliban hakimiyyətə gəldi. Bu baxımdan, hər iki ölkə münasibətlərin saxlanması üçün gərək ideoloji paradiqmalara üstünlük verməsin. Qonşuluq siyasətində, dövlətlərarası münasibətlərdə ən mühüm əhəmiyyət kəsb edən praqmatizimdir. Ortaq münasibətlərdən mənfəət götürə bilirlərsə, ölkələr mütləq mənada buna riayət etməlidir. Həm İran, həm də Əfqanıstan normal münasibətlərin davamı üçün bu amilə xüsusi fikir verməlidir. Orada toqquşma baş veribsə, demək bu hansısa kənar qüvvəyə lazımdır. İnanmıram ki, Taliban höküməti İranla bağlı güc tətbiqinin tərəfdarı olsun. Çünki İran qüdrətli ölkədir. Əfqanıstanın daxilinə müdaxilə elementlərinə dair təsir rıçaqları mövcuddur. Burada söhbət yalnız Əfqanıstanın daxilində yaşayan xəzərilərdən getmir. Çünki İran həm də taciklərdən ibarət olan Şimal Alyansının tərəfdarıdır. Talibana münasibətlərdə sabitlik lazımdırsa, gərək dialoq məfkürəsinə üstünlük versinlər. Bu olarsa, iki ölkənin münasibətləri normal məcrada davam edəcək. Hər iki ölkənin rəsmiləri açıqlama veriblər ki, sərhəddə yaranan narazılıq öz həllini tapıb”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
