“Biz işğaldan azad olunmuş ərazilərin təhlükəsizliyini bu gün kifayət qədər təmin edirik, müntəzəm reydlər keçiririk, pilotsuz uçuş aparatları vasitəsilə və vizual şəkildə monitorinq aparırıq. Buna görə vəziyyət tam nəzarət altındadır. Bundan əlavə, əlbəttə, ərazilərin minalanması əsas çətinlikdir. Ona görə ki, erməni tərəfi minalanmış sahələrin xəritələrini bizə təqdim etməyib. Yeri gəlmişkən, bu da cinayət hesab edilə bilər. Ona görə ki, hərbi əməliyyatlar başa çatandan sonra bizdə həm hərbi qulluqçular, həm də mülki şəxslər arasında bir neçə hadisə olub, bu insanlar yalnız ona görə həlak olub ki, minalanmış sahələrin xəritələri bizə təqdim edilməyib”.
Bu açıqlamanı Prezident İlham Əliyev hələ ötən həftə yerli və xarici media nümayəndələri üçün keçirdiyi mətbuat konfransında vermişdi. Elə o vaxtdan dünya miqyasına Ermənistanın bu cinayətinə qarşı yeni etiraz dalğasının başlanması müşahidə edilir.
Dünyada artıq o fikir formalaşır ki, Ermənistanın minalanmış sahələrin xəritələrini Azərbaycana verməməsi dinc vətəndaşları və hərbi qulluqçuları bilərəkdən ölümə və şikəstliyə məhkum etmək deməkdir. Bu da insanlıq əleyhinə cinayət hesab edilir. Artıq bəlli olduğu kimi? bu günlərdə İtaliya Parlamentinin Deputatlar Palatasının Xarici əlaqələr daimi komissiyasında qəbul olunmuş “Ermənistan və Azərbaycan arasında razılaşmaların yerinə yetirilməsi vəziyyəti haqqında qətnamə”də bu məsələyə xüsusi toxunulub. Belə ki, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin minalardan təmizləmə əməliyyatlarını asanlaşdırmaq məqsədilə tərəflər konstruktiv fəaliyyət göstərməyə dəvət olunub və bu xüsusda, minalanmış ərazilərin xəritələrinin verilməsi istənilib. Qətnamədə Azərbaycan tərəfinin üçtərəfli bəyanatdan irəli gələn öhdəliklərini yerinə yetirdiyini, müharibədən əvvəl və müharibə zamanı tutulmuş bütün erməni hərbi əsirləri qaytardığını bildirdiyi qeyd olunub. Eləcə də qətnamədə İtaliya hökuməti qarşısında ərazilərin minalardan təmizlənməsi əməliyyatlarını asanlaşdırmaq məqsədilə tərəfləri konstruktiv fəaliyyət göstərməyə dəvət etməsi və bu xüsusda, minalanmış ərazilərin xəritələrinin verilməsini istəməsi vəzifələri qoyulub.
Bundan başqa, qeyd edilən məsələyə indi dünya mediasında da xüsusi diqqət yetrilir. Məsələn, Misirin “Əl Masr Əl Yom” nəşrində “Müharibə cinayəti törədən Ermənistan minalanmış ərazilərin xəritələrini Azərbaycana vermək istəmir” sərlövhəli məqalədə bu məsələ ilə bağlı Ermənistan sərt tənqid edilir. Məqalədə Prezident İlham Əliyevin yerli və xarici jurnalistlər üçün keçirdiyi mətbuat konfransında, ötən il noyabrın 10-da hərbi əməliyyatların dayanmasına baxmayaraq, Ermənistanın minalanmış ərazilərin xəritəsini təqdim etməməsi səbəbindən hərbçilərin və mülki şəxslərin həlak olması barədə söylədiyi fikirlər yer alıb. Qeyd olunub ki, dövlət başçısı həmin ərazilərin tez bir zamanda minalardan təmizlənməsinin mümkün olmadığını, Azərbaycanın etik standartlara və ümumbəşəri dəyərlərə uyğun olaraq hərbi əsirləri və meyitləri Ermənistana təhvil verdiyini diqqətə çatdırıb. Rusiyalı hərbi icmalçı Aleksandr Artamonov da “Pravda.ru” şəbəkə nəşrinin “YouTube” kanalında bu mövzuya toxunaraq bildirib ki, İlham Əliyevin sözlərinə görə, Azərbaycan Ermənistanla sülh sazişi imzalamağa hazırdır. O həmçinin xatırladıb ki, Azərbaycanın hərbi yolla özünə qaytardığı Qarabağ ərazisi bütün beynəlxalq qanunlara və BMT-nin qətnamələrinə görə Azərbaycana məxsusdur: “Hazırda evlərinə qayıtmağı gözləyən 750 min insan oraya qayıda bilmir, çünki minalanmış sahələrin xəritəsi Azərbaycan tərəfinə verilmir və ərazi məskunlaşmaya yararlı deyil: infrastruktur yoxdur, orada hərəkət etmək mümkün deyil, demək olar ki, hər yer minalanıb. Bununla belə, Azərbaycan sülh barədə danışır”.
Burada onu da xatırladaq ki, Azərbaycan ərazilərini işğal altında saxladığı dövrdə Ermənistan ordusu hətta hərbi təyinatı olmayan əraziləri də minalayıb. Bunda əsas məqsəd, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, mümkün qədər çox sayda mülki şəxsin həlak olmasıdır. Hazırda ərazilərin minalardan təmizlənməsi prosesi Ermənistanın müvafiq xəritələri təqdim etməməsi səbəbindən əlavə vaxt tələb edir. Ermənistanın minalanmış ərazilərin xəritəsini təqdim etməkdən imtinası beynəlxalq humanitar hüququn bu ölkə tərəfindən növbəti dəfə kobud şəkildə pozulmasıdır. Bununla Ermənistan beynəlxalq humanitar hüququn silahlı münaqişələrin və münaqişə sonrası davranışın humanistləşdirilməsi kimi mühüm prinsiplərinə də hörmətsiz yanaşma nümayiş etdirir. Həmçinin, hərbi əməliyyatlarda bilavasitə iştirak etməyən şəxslər, xüsusilə mülki əhali, onların həyatına və fiziki toxunulmazlığına hörmət edilməsi prinsipləri də Ermənistan tərəfindən kobud şəkildə pozulur. Onu da bildirək ki, indiki halda Ermənistan “Müharibə qurbanlarının müdafiəsi haqqında” 1949-cu il 12 avqust tarixli Cenevrə konvensiyalarını, 10 oktyabr 1980-ci il “Hədsiz zərərli sayıla bilən və ya seçimsiz nəticələrə malik ola bilən müəyyən adi silah növlərinin istifadəsinə qoyulan qadağalar və ya məhdudiyyətlər haqqında” Konvensiyanın İkinci Protokolunun tələblərini kobud şəkildə pozur. BMT-nin 1999-cu ildə qəbul etdiyi “Piyadalara qarşı minaların tətbiqi, ehtiyatının toplanması, istehsalı və verilməsinin qadağan edilməsi haqqında” Konvensiyanın müddəları da Ermənistan tərəfindən pozulur. Sözügedən konvensiyaya əsasən, münaqişə tərəfləri müharibə başa çatdıqdan sonra minalardan təmizlənəcək sahələrin xəritələrinin təhvil verilməsi, piyadalara qarşı minalardan istifadə etməyəcəkləri barədə öhdəlik götürür. Lakin hazırda Ermənistan bu öhdəliyini pozmaqda davam edir.
Ermənistan əraziləri işğal altında saxladığı vaxt bu yerlərdə minalama işləri görərkən beynəlxalq qanunların digər müddəlarını da pozub. Belə ki, həmin ərazilərə qadağan olunmuş minalar da basdırılıb. Amma görünən budur ki, dünyada artıq Ermənistanın bu cinayət əməlinə qarşı etiraz və narazılıqlar da artır.
Nahid SALAYEV
