Moskvada Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan liderlərinin son məlum görüşü ətrafında İrəvanda müzakirələr səngimək bilmir. Nikol Paşinyana müxalif olan qüvvələr Moskva görüşünü Ermənistanın məğlubiyyətinin növbəti təzahürü kimi qələmə verməkdə davam edir. Xüsusən də regionda kommunikasiyaların bərpası və yenilərinin yaradılması istiqamətində bəyanat Ermənistanda müxalifət tərəfindən ciddi narazılıqla qarşılanır.
Ekspertlər isə hesab edir ki, əslində, kommunikasiya əlaqələrinin bərpası iqtisadi müstəvidə böyük problemlər yaşayan Ermənistanın özü üçün də olduqca mühümdür. Məhz bu, Ermənistanın regionda transmilli layihələrdən istifadəsinə, nəhayət, müvafiq şərait yarada bilər. Burada bir daha xatırladaq ki, Moskva görüşünün nəticəsi olaraq imzalanan bəyanatda nəqliyyat kommunikasiyaları və iqtisadi əlaqələrin bərpası ehtiva edilir. Bu, faktiki olaraq, Mehri dəhlizi vasitəsilə Naxçıvana, daha sonra Türkiyəyə dəmir yolunun açılması üzrə işlərin başlanması deməkdir. Açılacaq kommunikasiya xətləri “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizinin tərkib hissəsi olacaq. Nəticədə Azərbaycanın Naxçıvan, həmçinin Türkiyə ilə əlaqələri güclənəcək, ölkəmizin geoiqtisadi əhəmiyyəti artacaq. Yaxın zamanlarda Ermənistan vasitəsilə Azərbaycan-Naxçıvan-Türkiyə və Ermənistan-Azərbaycan-Rusiya, eləcə də Ermənistan-Azərbaycan-İran marşrutları üzrə nəqliyyat dəhlizlərinin işə salınacağı barədə Azərbaycan və Rusiya rəhbərlərinin verdiyi açıqlamalar onu göstərir ki, regionun iqtisadi mənzərəsi tamam dəyişəcək. Azərbaycan tərəfinin bu istiqamətdə əvvəl irəli sürdüyü və yeni bəyanatla təsbit olunmuş tələbləri regional sabitliyi və təhlükəsizliyi möhkəmləndirməyə xidmət edir. Amma Ermənistanda bəzi qüvvələr hələ də bu reallığı dərk edə bilmir.
Indi ermənilərin bəziləri tərəfindən belə iddialar ortaya atılır ki, yeni razılıqlar fonunda Ermənistanda Türkiyə biznesi xeyli möhkəmlənəcək və bu da tamam fərqli bir vəziyyət yaradacaq. Halbuki, sadə ermənilərin böyük əksəriyyəti türk biznesinin geniş həcmdə Ermənistanda yer almasında maraqlıdır. Çünki bu onların maddi rifah halına müsbət təsir edəcək. Amma bəzi qüvvələr tamam fərqli mənzərə yaradaraq əsl reallığı təhrif etməyə çalışır. Məsələn, birləşmiş erməni müxalifətinin rəhbəri Vazgen Manukyan ilk öncə bildirib ki, Azərbaycanın qarşısında Moskva görüşü fonunda yalnız iki geosiyasi supervəzifə durur: “Bizdə elə bir vəziyyət var ki, Moskvadakı danışıqlar nəticəsində imzalanan bütün bəyannamələr yalnız Azərbaycan tərəfinə uyğun gəlir. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın bu vəziyyətdə və yaxın perspektivdə yalnız iki supervəzifəsi var. Birincisi, məcazi mənada desək, bütün Qarabağı ölkə ilə bütövləşdirməkdir. Zamanla hədəflərinə çatacaqlarına əmindirlər. Hazırda buna can-başla çalışmırlar, amma nəsə edirlər. Məsələn, bir məmur Ermənistandan ora gedirsə, o zaman Bakı ondan müvafiq hökumət strukturlarını məlumatlandırmasını tələb edir. Bu baxımdan Ermənistanın müqaviməti sıfırdır.
İkincisi kommunikasiya məsələsidir. Bakını həqiqətən narahat edən budur. Azərbaycanın Naxçıvanı ölkə ilə birləşdirən bir yola ehtiyacı var. Üstəlik, elə bir şəkildə ki, yol onlar tərəfindən idarə olunsun və Ermənistanın bu dəmir yolu və nəql olunan yükə nəzarət etmək üçün heç bir səlahiyyəti olmasın. İstədikləri hər şeyi deyə bilərlər. Ancaq əslində hər saniyədə yolu bağlaya bilərlər. Malların tranziti üçün Ermənistandan yüksək ödənişlərin alınacağı da istisna edilmir. Sərnişin nəqliyyatı, ümumiyyətlə, daimi təhdid altında qalacaq”. Manukyan qeyd edib ki, Ermənistanın Azərbaycandan fərqli olaraq bir çox problemi var: “Ermənistan problemlərin heç birini həll edə bilmir. Məsələn, 10 noyabrda Qarabağdakı atəşkəs elanının 8-ci bəndində olan hərbi əsirlərin mübadiləsi məsələsi. Bu mənada Moskva danışıqlarının nəticəsi sıfırdır. Ən azı, göstərmək üçün 10 nəfər belə geri qaytarılmadı. Yəni Azərbaycan tərəfi istədiyi kimi davranır. Bu baxımdan, Ermənistan daha bir biabırçı və sarsıdıcı məğlubiyyətə uğradı. Bu dəfə danışıqlar masasında. Əslində, Ermənistan indi heç nə itirə bilməz. Tamamilə haqqını itirən, təslim olması mümkün olan hər şeyi təslim edən qorxaq Nikol Paşinyan baş nazir olduğu müddətcə hər hansı danışıq da uğursuz olacaq. O yalnız başqalarının ona buyurduqlarını edəcək”. Müxalifət liderinin sözlərinə görə, kommunikasiyaların açılması Ermənistan iqtisadiyyatı üçün təhlükədir: “Ölkəmizin daxilində xalqı aldadan bəzi qüvvələr var. Deyirlər ki, indi yollar açılacaq, sürəcəksən, ticarət edəcəksən, nəqliyyatdan gəlir əldə edəcəksən, varlanacaqsan və sair. Vaxt var idi, Türkiyə ilə sərhədlərin açılması barədə danışıqlar gedirdi və mən bu fikri dəstəklədim. İndi qəti şəkildə bunun əleyhinəyəm. Müharibədən sonra ölkənin vəziyyətini nəzərə alsaq, türklər iqtisadiyyatımızı ələ keçirəcək. Anlamalıyıq ki, bizi bir növ “türkləşmə” gözləyir və bu, iqtisadiyyatımız üçün heç bir şans qoymayacaq”. Lakin ekspertlər hesab edir ki, Ermənistanın xilası, əslində, Azərbaycan və Türkiyə ilə əməkdaşlıqdan keçir. İndi Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycan və Türkiyə ilə münaibətləri nə qədər tez normallaşdırsa, həm bunun faydasını görəcək, həm də ona qarşı müxalif olanları susdurmaq imkanı qazanacaq. Bu istiqamətdə gecikmək Paşinyanın özü üçün də təhddidir.
Nahid SALAYEV
