Prezident İlham Əliyev Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlunu, milli müdafiə naziri Hulusi Akarı və Milli Kəşfiyyat İdarəsinin rəisi Hakan Fidanı qəbul edərkən deyib ki, Türkiyə-Rusiya birgə atəşkəsə nəzarət mərkəzinin fəaliyyəti ilə də bağlı fikir mübadiləsi apardıq:
“Hesab edirəm ki, bu da çox önəmli addımdır. Bu, bölgədə iş birliyinin yeni formatıdır. Biz bunu hər zaman istəyirdik ki, Türkiyə və Rusiya Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsində bərabər səviyyədə rol alsınlar və bu gün biz buna nail olduq. Bu mərkəzin gələcək fəaliyyəti ilə əlaqədar bu gün sizinlə də danışacağıq və rusiyalı həmkarlarımızla danışacağıq ki, qısa müddət ərzində bu mərkəz yaradılsın. Çünki erməni silahlı qüvvələrinin torpaqlarımızdan çıxarılmasının artıq cədvəli var. Bu ayın sonuna qədər onlar bütün torpaqlardan, hələ də işğal altında olan torpaqlardan çəkilməlidirlər. Beləliklə, bu mərkəzin qısa bir zaman içərisində yaradılmasında çox böyük fayda var. Bir daha xoş gəlmisiniz, öz doğma evinizə xoş gəlmisiniz”.
Göründüyü kimi, ölkə başçısı atəşkəsə nəzarət mexanizmi ilə bağlı Türkiyənin də yer aldığı əməkdaşlıq formatını çox yüksək qiymətləndirib. Politoloq Yeganə Hacıyeva da qəzetimizə açıqlamasında bu formatdan gözlətilərinin müsbət olduğunu bildirdi: “Ermənistan Dağlıq Qarabağ konfliktinin istər passiv, istərsə də aktiv fazalarında istər nizamlama, istərsə də atşkəs səylərini sabotaj edib. Son 44 gün ərzində 2 dəfə əldə olunan atəşkəs sabotaj edildi və atəşkəsə əməl olunması üçün istənilən səylər nəticə vermədi, atəşkəsi təmin etmək mümkün olmadı.
Bunu həm Azərbaycan, həm ATƏT-in Minsk Qrupu üzvləri, həm də həmsədr ölkələr və bütün dünya gördü. Bir sözlə, əldə olunan razılaşmaya əməl olunmadı.
Budəfəki razılaşmada müharibənin birdəfəlik yekunlaşmasına hədəflənən məqamlar var və onların həyata keçirilməsində sülhməramlı missiya iştirak etməli, həmin missiyanın bunu necə həyata keçirəcəyinə nəzarət tətbiq olunmalıdır.
İndi əsas məsələ işlək nəzarət mexanizmlərinin tərtib olunmasıdır ki, Türkiyə, Rusiya və Azərbaycan müdafiə nazirləri və XİN-ləri bunun üzərində işləyir. Hər üç ölkənin rəhbərləri səviyyəsində nəzarət mexanizmlərinin işlənib hazırlanmasına xüsusi diqqət ayrılıb. Burada onu da qeyd edək ki, əsas bazalar Türkiyə və Azərbaycan ölkə rəhbərlərinin, Müdafiə nazirlikləri və XİN-in birgə hazırladığı təkliflər üzərindən formalaşır və daha sonra Rusiya tərəfinə təqdim edilir. Bu gün üçün əsas məqam sülhməramlıların öz misiyasını razılaşmada nəzərdə tutulan zaman müddətində və razılaşmada nəzərdə tutlan şərtlər altında dürüst həyata keçirməsinə ciddi nəzarətin tətbiq edilməsidir.
Burada xüsusi diqqət ayrılan məqam Rusiya tərəfindən hökümətdə və müdafiə nazirliyində təmsil olunan etnik erməni lobbi qrupunun bu proseslərdəki iştirakını qəti önləməkdir. Bu qrupun sülhməramlı missiyada icraçı səviyyəsində proseslərdə iştirakının önlənməsi, onların nüfuz dairəsinin və prosesdə mumkun sobatajlarının nəzərə alınması və önlənməsi üçün həssas məqamların müəyyənləşdirilməsi və digər lazimi tədbirlərin görülməsi vacibdir.
Konkret olaraq hansı nəzarət mexanizmi tətbiq edilə bilər sualına gəlsək, bu mexanizm beynəlxalq sülhməramlı təcrübələrə uyğun təhlükəsizlik risqlərinin nəzərə alınması ilə aparılan mexanizmlərdir. Bu baxımdan da, Türkiyənin də prosesdə yer alması Rusiyanın dominantlığını kompensasiya etmiş olacaq”.
Müsahibimizin sözlərinə görə, əsas məqamlardan biri də sülhməramlıların məsuliyyət öhdəliklərinə nəzarətin olmasıdır ki, bunu da həmin format vasitəsilə etmək mümkün olacaq.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
