Məhərrəm Qasımlı: “Mən sazla cazın, rokun sintezinin qətiyyən əleyhinə deyiləm, əksinə, tərəfdarıyam” Abbasqulu Nəcəfzadə: “Dünya səhnələrində başqa janrların vasitəsilə sazın təbliğini alqışlayıram”
Klassik gələnəklərimizi özündə tam olaraq ifadə edən aşıq sənətinin gənc nəslə çatdırılması üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə edilir. Son vaxtlar sazla bağlı müəyyən eksperimentlər həyata keçirilir. Hələlik eksperiment xarakteri daşıyan işlərdə klassik aşıq havaları caz və rokla sintez halında təqdim edilir. Hətta bu janrların sintezindən doğan əsərlərdən ibarət konsert proqramı da keçirilib.
“Araz O-zarA” və Elvin Mehmanlı ilə yanaşı, aşıqlar Əli Tapdıqoğlu, Kamil Cəfərov, Gülbəniz Məmmədova, Elçin Əziyev və Ramin Sadıqovun iştirak etdiyi konsertdə “Dədə Qorqud” kompozisiyası, “Qarabağ şikəstəsi”, eləcə də “Şirvan müxəmməsi”, “Quba Kərəmi”, “Şəqayı gəraylı”, “Koroğlu cəngisi” və digər aşıq havaları caz və rokla sintezdə səslənib. Bundan başqa, keçən il Azərbaycan Aşıqlar Birliyində Azərbaycan aşıq musiqisi ilə Avropa musiqisinin (rok, caz, pop və s.) sintezi problemlərinə həsr olunan nəzəri-təcrübi tədbir keçirilib. Hətta AAB sədri, professor Məhərrəm Qasımlı qeyd edirdi ki, Azərbaycan aşıq musiqisinin Avropa musiqisilə sintezi imkanları var və bu istiqamətdə işlər görülür.
Aşıq musiqisinin Qərb musiqisi ilə sintezinə nümunə olaraq onu da deyək ki, bu yaxınlarda Borçalı aşıq mühitinin iki tanınmış nümayəndəsi - aşıq Şahbaz Göycəoğlu və aşıq Nargilə Mehdiyeva klassik gürcü və Avropa musiqisi ilə saz havasının sintezini yaradıblar.
Bütövlükdə, sazla caz və rokun sintezi bəzi ustad aşıqların xoşuna gəlmir. Onlar düşünürlər ki, bu saza ziyan gətirir. Aşıqlardan fərqli olaraq, folklorşünas və musiqişünaslar bildirirlər ki, sazın beynəlxalq aləmdə daha çox tanınması üçün peşəkar səviyyədə bu cür sintezlərdən qaçmamalıyıq.
Aşıqlar Birliyinin sədri, professor Məhərrəm Qasımlı bizimlə söhbətində bildirdi ki, aşıq musiqisinin Azərbaycan mədəniyyətində tutduğu yer böyükdür, onun beynəlxalq aləmdə təbliği istiqamətində son zamanlar məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirilir. O qeyd etdi ki, aşıq musiqisinin yeni keyfiyyətdə təqdim edilməsi üçün onun caz, rok və digər musiqi janrları ilə sintezi maraqlıdır: “Bilirsiniz ki, saz, caz və rok musiqisinin sintezindən ibarət eksperimentlər aparılıb. Bu yöndə axtarışlar yenə də davam etdirilir. Hətta bir müddət əvvəl konsert proqramı da keçirildi. Təşəbbüsümlə gənclərdən ibarət “Misri”, “Çeşmə”, “Laçın” kimi folklor, saz qruplarını yaratdıq. Bu qruplar ənənəvi ifa ilə yanaşı, Qərb musiqisi ilə sazın sintezini həyata keçirməyə can atır. Buna şəxsən özüm də imkan yaradıram. Araz adlı istedadlı bir cazmen var. O bizim Birliyin üzvləri olan gənc aşıqlarla - Əli Tapdıqoğlu, Samirə Əliyeva, Elvin Mehmanlı ilə cazla sazın sintezindən yaranan yeni musiqi ifa etdi. Aşıq Əli Dədə Qorqudun “Hanı dediyim bəy ərənlər, dünya mənim deyənlər” sözləri ilə başlayan kəlamlarını sazda ifa etdi, o isə cazda buna əlavə rəng qatdı. Sizə deyim ki, ortaya çox gözəl, orijinal iş qoya bildilər. Hələ hədəflərimiz çoxdur. Gələcəkdə sazla rokun da birgə ifasını yaratmağı düşünürük”.
M.Qasımlı bildirdi ki, sazla digər Avropa, Qərb musiqi janrlarının sintezinə pis baxmaq lazım deyil, əksinə, bunun reallaşmasına dəstək göstərmək gərəkdir. O qeyd etdi ki, vaxtilə Üzeyir Hacıbəyov, Qara Qarayev, Səid Rüstəmov, Qənbər Hüseynli sazla muğamın yeni variyasiyalarını yaradıblar, bu da çox gözəl nəticə verib. Onun sözlərinə görə, sazın imkanları çox geniş olduğu üçün, onda müxtəlif musiqilər ifa etmək olur. Bu gün saz havalarının caz və rokla sintez edilməsinin peşəkar səviyyədə həyata keçirilməli olduğunu vurğulayan M.Qasımlı bu işin istedadlı adamlar tərəfindən daha yüksək səviyyədə həyata keçiriləcəyinə inanır: “Bilirsiniz, bir vaxtlar Vaqif Mustafazadə cazla muğamın sintezini yaratdı. Bu gün sazla cazın, sazla rokun sintezini mükəmməl şəkildə yaratmaq üçün istedadlı adamlara ehtiyac var. Gərək bu sahədə də bir Vaqif Mustafazadə yetişsin ki, bu yeniliyi mükəmməl şəkildə formalaşdırsın. Mən sazla cazın, rokun sintezinin qətiyyən əleyhinə deyiləm, əksinə, tərəfdarıyam. Sazımız bu halda dünyaya daha çox nüfuz edə bilər. Sazla cazın, rokun sintezini istedadlı adamlar etməlidir, bunun nəticəsi gözəl olar”.
Milli Konservatoriyanın professoru, musiqişünas Abbasqulu Nəcəfzadə bizimlə söhbətində bildirdi ki, sazla cazın, rokun sintezinə normal baxır: “Çox normaldır, amma gərək əndazədən çıxmasın. Bu yaxınlarda biri klip çəkdirmişdi, arabeska stilində. Yarıçılpaq rəqqasəni aşıq müşayiət edir. Ozan-aşıq sənəti ədəb-ərkan, əxlaq məktəbidir, bu sənəti efirdə aşağılamaq olmaz. Amma dünya səhnələrində başqa janrların vasitəsilə sazın təbliğini alqışlayıram. Necə ki, Alim Qasımov muğam sənətini həmin yollarla pik nöqtəyə qaldırdı. Baxmayaraq ki, qısqanclıqdan hələ də onun sənətini qəbul etməyənlər və tənqidi fikirlər söyləyən tanınmışlar var”.
Saz, rok və cazın sintezindən yaranan musiqiyə qulaq asmadığını deyən A.Nəcəfzadə hesab edir ki, bu işə istedadlı adamlar yanaşsa, ortaya müsbət işlər çıxar: “Bununla maraqlanmamışam, hər halda səviyyəli şəkildə işlənilsə, ortaya gözəl iş qoymaq olar. ABŞ-da Harvard Universitetinin tələbəsi Tim McNaught saz çalır, oxuyur. Başqa bir ingilisdilli xanım da saz çalmağı öyrənib. Amma onlar sintez etmirlər, demək istəyirəm ki, xaricilər də aşıq sənətinə böyük maraq göstərir və ifa etmək istəyirlər”.
İradə SARIYEVA
