İsa Həbibbəyli: "Rizvan Qarabağlı bütövlükdə əmək fəaliyyətini Akademiyaya həsr edib"
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnsititun aparıcı elmi işçisi, memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, tanınmış memar Rizvan Qarabağlının 70 illik yubleyi münasibəti keçirilən tədbirdə AMEA-nın prezidenti, akademik İsa Həbibbəylinin söylədiyi fikirlər bir alimin, bir tədqiqatçının, bir memarın mənalı ömür və elmi fəaliyyət yoluna verilən böyük dəyərdir.
Rizvan Qarabağlının 70 illik yubleyində çıxışı zamanı akademik İsa Həbibbəyli R.Qarabağlının (Rizvan Sarı oğlu Babaşov) əmək fəaliyyətinin 40 ilinin AMEA ilə bağlı olduğunu bildirib.
"Biz həyatının böyük bir hissəsini, demək olar ki, bütövlükdə əmək fəaliyyətini Akademiyaya həsr etmiş bir əməkdaşımızın 70 illik yubileyini qeyd edirik. Rizvan Babaşov Akademiyada çalışdığı 40 ilə yaxın müddət ərzində Azərbaycan memarlıq sənətinin tarixi, abidələri və simaları haqqında samballı elmi əsərlər yazıb, qiymətli monaqrafik tədqiqatlar nəşr etdirib. Mən deyərdim ki, Azərbaycan memarlığının Qarabağ qolunu, Qarabağ istiqamətini bizim elmi ədəbiyyatda xüsusi bir məktəb kimi öyrənən və onun bütün yönləri ilə əhatə edən Rizvan Qarabağlı olub. Ona görə də onun Rizvan Babaşovdan Rizvan Qarabağlı təxəllüsünə keçməsi tamamilə qanunauyğundur. Füzuli rayonunda doğulmağından daha çox Qarabağın abidələrinə yeni elmi həyat verməklə, ömrünü bu işə ürəklə, vicdanla, məsuliyyətlə həsr etməklə, o, sözün əsl mənasında Qarabağlı soyadını daşımağa layiq olduğunu isbat edib. Qarabağın həm şəhərsalma, həm də memarlıq abidələrini öyrənmək baxımından Rizvan Qarabağlının gördüyü iş bir böyük şöbənin, bir böyük elmi kollektivın uzun illər görəcəyi işə bərabərdir. O, təkbaşına uzun illərdən bəri həvəslə, məsuliyyətlə Qarabağın tarixini, görkəmli simalarını, mədəniyyətini və memarlıq irsini öyrənib onu bir salnaməyə çevirib".
İ.Həbibbəyli hesab edir ki, R.Qarabağlının Qarabağ haqqında yazdığı müxtəlif kitablar üst-üstə yığılsa, bir neçə cilddən ibarət Azərbaycan memarlığının möhtəşəm bir "Qarabağnamə"si yaranacaq. "Rizvan Qarabağlı Azərbaycan memarlıq elmində Qarabağ memarlığının "Qarabağnamə"sini yaratmış bir alimdir. Bizdə "Qarabağnamələr" daha çox tarixi aspektdə yazdılmış əsərlərdir. Bu cəhətdən Rizvan Qarabağlının memarlıq "Qarabağnamə"si XIX əsrdə, XX əsrin əvvəllərində meydana çıxmış tarixi "Qarabağnamə"ləri tamamlayan, Qarabağın bütöv, tam möhtəşəm obrazını yaratmağa xidmət edən samballı elmi əsərlərdir.
Həm də diqqətlə fikir versək görərik ki, elmi əsərlərinin hamısı təbliğat xarakterli yox, tədqiqat xarakterli olduğu üçün Rizvan Qarabağlının Qarabağ memarlıq irsinə həsr etdiyi bu "Qarabağnamə" salnamə olmaqla bərabər, həm də Qarabağın memarlıq ensiklopediyası da adlandırıla bilər. Uzun illərdən bəri tanıdığım üçün məsuliyyətlə deyirəm ki, Rizvan Qarabağlının sadə, təvazökar, səmimi, mənəvi cəhətdən zəngin bütöv şəxsiyyəti də onun torpağa, vətənə, elmə, memarlıq sənətinə, peşəsinə bağlılığı ilə bağlı idealarını tamamilə üzvü surətdə əlaqələndirir, deyərdim, tamamlayır. Ona görə də bizim Rizvan Qarabağlıya həm elm adamı olaraq görkəmli bir memarlıq irsini öyrənən tədqiqatçı kimi, həm də aydın, bütöv, azərbaycanlı mənaviyyatını yüksək səviyyədə daşıyan şəxsiyyət kimi böyük hörmətimiz vardır".
İ.Həbibbəyli Akademiyanın Rəyasət Heyəti və öz adından Rizvan Qarabağlını təbrik edib, ona möhkəm can sağlığı arzu edib. "Biz indicə Rizvan Qarabağlı ilə bir yerdə gələcək planlardan danışdıq. Rizvan Qarabağlını başqa memarlardan fərqləndirən bir cəhət də odur ki, o həm də peşəkar rəssamdır. Onun qrafika üslubunda çəkdiyi əsərlər Azərbaycan rəssamlığında az inkişaf etmiş bu sahəni tamamlayır, zənginləşdirir, doldurur. Onun Qarabağın memarlıq irsinə, şəhərsalmasına aid elmi əsərləri ilə yanaşı, qrafika əsərləri də bütövlükdə sözün əsl mənasında bir salnamədir. Bu yaxınlarda Akademiyamızın 80 illiyi qeyd olunarkən Akademiyamızın təməllərini yaratmış 15 görkəmli akademikin hər birini ilk dəfə olaraq qrafika ilə portretini yaradıb. Həmin əsərlər Akademiyanın yubileyi günlərində dünya ictimaiyyətinə göstərilib.
Hazırda Rəyasət Heyətinin binasında, üçüncü mərtəbədə sərgidə daimi ekspozisiyada yer alır. Buna görə tədqiqatçı Rizvan Qarabağlı, eyni zamanda rəssam Rizvan Qarabağlı və şəxsiyyət Rizvan Qarabağlı bax, bu möhtəşəm tamlıq 70 yaşında Azərbaycan cəmiyyətində onu alnını açıq və başını uca edir. Bir daha ürəkdən təbrik edirəm. Biz də Akademiya olaraq ona sürpriz etmişik. Biz bu gün Rizvan Qarabağlını Akademiyanın 80 illiyində təsis edilən Üzeyir Hacıbəyov döş nişanı ilə təltif edirik".
Rizvan Qarabağlı: "İsa müəllim, çox sag olun. Rəssamların, memarların, ümumiyyətlə sənətkarın qabiliyyəti əlində olur, dilində olmur. Əlavə edim ki, İsa müəllimin şəxsi təşəbbüsü ilə Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşam. Haqqımda dediyiniz yüksək fikirlərə və elmi fəaliyyətimə verdiyiniz yüksək qiymətə görə sizə bir daha təşəkkür edirəm!"
Akademik İsa Həbibbəylinin 70 illik yubiley münasibətilə etdiyi bu çıxış adət edilən təbrik nitqi çərçivəsindən çıxaraq, Rizvan Qarabağlının elmi, bədii və şəxsi irsinə konseptual baxışı ilə yanaşı, akademik-analitik dəyərləndirmə səciyyəsi daşıyır.
Çıxışın elmi-nəzəri kontekstdə müqayisəli təhlili bir neçə əsas istiqamət üzrə aparıla bilər...
Çıxışda alimin fəaliyyəti sadəcə "təbliğat" və ya "populyarlaşdırma" kimi deyil, birbaşa fundametal tədqiqat kimi qiymətləndirilir.
Ənənəvi "Qarabağnamə"lər və "Memarlıq Qarabağnaməsi": XIX əsrdən başlayan klassik Qarabağnamələr (Mirzə Adıgözəl bəy, Mirzə Camal Cavanşir, Əhməd bəy Cavanşir və b.) əsasən siyasi, hərbi və sosioloji tarixi əks etdirirdi. Çıxışda vurğulanır ki, Rizvan Qarabağlı məhz "Memarlıq Qarabağnaməsi" konsepsiyasını elmi dövriyyəyə daxil edərək həmin tarixi silsilənin maddi-mədəniyyət, şəhərsalma və memarlıq baxımından boşluqlarını tamamlamışdır.
Çıxışda irəli sürülən mühüm elmi tezislərdən biri də odur ki, Rizvan Qarabağlının təkbaşına gördüyü iş "bütün bir elmi şöbənin və ya kollektivin uzunillik fəaliyyətinə" bərabər tutulur. Bu müqayisə alimin tədqiqat miqyasının və məhsuldarlığının institusional səviyyədə olduğunu göstərir.
Çıxışda alimin soyad/təxəllüs dəyişimi sadə bir formal prosedur kimi deyil, elmi-mənəvi qanunauyğunluq kimi təhlil olunur. Füzulidə doğulmaq coğrafi faktor olduğu halda, Qarabağın memarlıq abidələrinə "yeni elmi həyat vermək" funksional və peşəkar missiyadır. Akademik İsa Həbibbəyli bu keçidi alimin elmi fəaliyyətinin onun mənəvi identikliyinə çevrilməsi kimi əsaslandırır.
Çıxışın diqqətdaşayan digər elmi aspekti tədqiqatçının çoxsahəli bacarıqlarının qabardılmasıdır. Tədqiqatçı-memarın həm də peşəkar qrafik-rəssam olması onun tarixi obyektlərə yanaşmasında həndəsi dəqiqliklə estetik duymun sintezini yaradır. AMEA-nın 80 illiyi münasibətilə 15 akademikin qrafik portretinin yaradılması və bunun Rəyasət Heyətində daimi ekspozisiyaya daxil edilməsi elmi irsin təsviri sənət vasitəsilə əbədiləşdirilməsinin bariz nümunəsidir.
Nəticə etibarı ilə Akademik İsa Həbibbəylinin çıxışı Rizvan Qarabağlının 70 illik yubileyinə sadə bir təbrik kimi deyil, onun Azərbaycan memarlıqşünaslıq elmində tutduğu mövqeyin konseptual elmi pasportu və Qarabağ memarlıq irsinin sistemləşdirilməsindəki rolunun yüksək akademik təsdiqidir.
Son olaraq bir məqamı qeyd etmək yerinə düşərdi ki, vaxtilə Şərq Ölkələri Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının (ŞÖBMA) prezidenti, akademik Şamil Fətullayev və AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü, sənətşünaslıq doktoru, professor Ərtegin Salamzadə Rizvan Qarabağlının Əməkdar memar fəxri adına layiq görülməsi üçün əlaqədar qurumlara təqdimat göndəriblər. Təəssüf ki, hələ də R.Qarabağlı haqq etdiyi Əməkdar memar fəxri adını almayıb. Ümid edirik ki, həm R.Qarabağlının 70 illik yubileyi, həm də "Şəhərsalma və Memarlıq İli" münasibətilə tanınmış alim və memar R.Qarabağlı Əməkdar memar fəxri adına layiq görüləcək.
İradə SARIYEVA
