şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

Azərbaycanlı alimdən yeni kitab — “Məntiq”

Image


Bu günlərdə Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetinin “Ümumi fənlər” kafedrasının dosenti, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Elşən Bayramzadənin müəllifliyi ilə yeni bir kitab — “Məntiq” dərs vəsaiti işıq üzü görmüşdür.

Oxucuların diqqətinə çatdırılan “Məntiq” dərs vəsaiti ali təhsil məktəbləri üçün nəzərdə tutulmuş standartlar əsasında hazırlanıb. Dərs vəsaitində formal məntiqin anlayış, hökm, əqlinəticə, məntiqin əsas qanunları kimi fundamental mövzuları ətraflı şərh edilmişdir. Eyni zamanda dərs vəsaitində arqumentasiya nəzəriyyəsinin və ünsiyyətin məntiqi əsaslarının, elmi biliyin inkişaf formalarının izahına geniş yer verilmişdir.
Dərs vəsaitinə daxil edilmiş materiallar tələbələrə düzgün təfəkkür qabiliyyətlərinin formalaşmasına, o cümlədən məntiqi mədəniyyət normalarını mənimsəməyə kömək edəcək. Kitabda məntiqi forma, qayda və qanunların əyani illüstrasiyası üçün tarix, mədəniyyət, elm, idman sahəsindən gətirilmiş nümunələr, o cümlədən dərs vəsaitində adı çəkilmiş şəxsiyyətlər haqqında qısa məlumat onlarda geniş dünyagörüşünün formalaşmasına zəmin yarada bilər. Vəsait ali təhsil məktəblərinin bakalavr pilləsində təhsil alan tələbələr üçün nəzərdə tutulsa da, ondan müəllimlər, magistrlar, eyni zamanda məntiqi müstəqil şəkildə öyrənənlər də istifadə edə bilər.

Sözügedən kitabın elmi redaktoru AMEA-nın Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun “Müasir fəlsəfə problemləri” şöbəsinin müdiri, professor, fəlsəfə elmləri doktoru Əli Abasov, rəyçiləri isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının prorektoru, professor, fəlsəfə elmləri doktoru Əlikram Abdullayev, ATMU-nun “Beynəlxalq münasibətlər” kafedrasının müəllimi, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Samir Həsənov və ADPU-nun “Fəlsəfə və sosial elmlər” kafedrasının müəllimi, dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Svetlana Adıgözəlovadır.

Qeyd edək ki, kitabın müəllifi Elşən Bayramzadə 1971-ci ildə Sabirabad rayonunun Çiçəkli kəndində anadan olmuşdur.
1993-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir.
2007-2011-ci illərdə AMEA-nın Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutunun dissertantı olmuş, 2013-cü ildə fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün “Qloballaşma və informasiya cəmiyyəti: qarşılıqlı təsirin dinamikası (sosial-fəlsəfi təhlil)” mövzusunda yazdığım dissertasiya işini müdafiə etmişdir.
2011-ci ildən Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetində çalışır, “Ümumi fənlər” kafedrasının dosenti, bir neçə kitabın müəllifidir.
Ailəlidir. 2 övladı var.

Müəllifdən:

ÖN SÖZ,
Yaxud, məntiqi öyrənmək kimə və nə üçün lazımdır

İnsanı digər canlı vücudlardan fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri onun təfəkkürə malik olması, yaxud fikirləşmək və fikrini sözlərlə ifadə etmək bacarığıdır. Yaşından, peşəsindən, koqnitiv bazasının zənginliyindən asılı olmayaraq hamı fikirləşir. Kimsə daha dərin və əhatəli, başqası dar və dayaz fikirləşə bilər, amma yenə də fikirləşir. Lakin, hətta adi məişət problemi üzərində fikirləşən insanın yanıldığı, gəldiyi qənaətin doğru olmadığı, fikirlərinin rabitəsizliyi və ziddiyyətliliyi halları ilə tez-tez üzləşirik. Belə halların yaranmasına səbəb nədir? Suala ilk baxışda sadə görünəcək cavab belədir: təfəkkür prosesinin məntiqi qayda və qanunlarının pozulması. Əslində isə cavab kifayət qədər mürəkkəbdir. Verilmiş cavaba aşağıda aydınlıq gətirəcəyik.
İlk növbədə, ümumiyyətlə qanun nədir sualını cavablandıraq. Qanun hadisələrə zəruriliklə xas olan, təkrarlanan, ümumi, nisbətən sabit əlaqələrdir. Adətən qanun dedikdə cəmiyyət həyatını tənzimləyən və insanlar tərəfindən qəbul edilən qanunlar, bir də təbiət qanunları yada düşür. Birincilər insanlar tərəfindən qəbul edilir, subyektiv səciyyə daşıyıb ümumi razılıq əsasında dəyişdirilə bilər. Onların pozulması da mümkündür, bu halda müvafiq tədbirlər nəzərdə tutulur (tənbeh, cərimə, cəza və s.). Təbiət qanunları isə obyektiv səciyyə daşıyıb insanın arzu və istəklərindən asılı olmur. Biz istəsək də istəməsək də, bir-birindən müəyyən məsafədə olan iki cism onların kütləsinə düz mütənasib və onların arasındakı məsafənin kvadratına tərs mütənasib qüvvə ilə qarşılıqlı surətdə bir-birinə cəzb olunacaq (Ümumdünya cazibə qanunu), elektrik dövrəsindəki cərəyan şiddəti həmin hissədəki gərginliklə düz, müqavimətlə tərs mütənasib olacaq (Om qanunu), bütün canlı orqanizmlər irsi əlamətləri daşıyan və gen adlandırılan əsas hissəciklərə malik olacaq (Mendel qanunu), bərabər temperatur və bərabər təzyiqdə bərabər qaz həcmləri eyni sayda molekul və ya hissəciklərdən təşkil olunacaq (Avoqadro qanunu) və s. Təbiətin bütün qanunları universal və obyektivdir. İnsan bu qanunları nə dəyişə, nə də ləğv edə bilər.
Fikirləşmək də bütün insanlara xas olub, onun hansı zamanda və harada yaşamasından asılı deyil. Doğrudur, insanlar çox nəsnələr haqqında düşünə, fikirləşə bilərlər, amma hər bir halda, müəyyən istisnalar xaric (ruhi xəstəlik, beyin zədələnməsi və s.) hamı fikirləşir. Yəni fikirləşmək də ən ümumilik, təkrarlanan səciyyəyə malikdir. Əgər belədirsə, onda sual yaranır: bəs fikirləşməyin, yaxud mücərrəd təfəkkürün necə, qanunları varmı? Əlbəttə ki, var və bu qanunlar heç də təbiət qanunlarından “zəif” deyildir. Lakin bu qanunların təbiət qanunlarından fərqi var: onlar da obyektiv səciyyə daşısa da, pozulması mümkündür. Bundan əlavə, yuxarıda dediyimiz kimi, insan ən müxtəlif nəsnələr, hadisələr haqqında fikirləşə bilər. Yəni, təfəkkür prosesi müxtəlif məzmuna malik olur, bununla belə onun formaları heç də çox deyil və daha dəqiq desək üç forması var. Deməli, insan nə haqqında fikirləşirsə fikirləşsin, bu fikir təfəkkürün yalnız üç formasında –anlayış, hökm və əqlinəticə –təzahür edəcək. İndi haqqında danışacağımız və fəlsəfi biliyin struktur elementi kimi səciyyələnən məntiq də təfəkkürün düzgün forma və qanunlarını öyrənir.
Bəs məntiqin öyrənilməsi nəyə gərəkdir? Bu sualın cavabı yuxarıda, insanlar fikirlərində nə üçün yanılırlar, nə üçün rabitəsiz və ziddiyyətli düşünürlər sualına cavab kimi dəyərləndirilə bilər. Əlbəttə ki, məntiq insanlara fikirləşmək öyrətmir. Çünki hər bir normal insan fikirləşir və fikirləşmək şüura malik insanın əsas əlamətlərindən biridir. Məntiq isə insanlara düzgün, rabitəli, ardıcıl, ziddiyyətsiz, əsaslı düşünməyi öyrədir. Fikirləşmə prosesində məntiq qaydalarının pozulması insanı təkcə yanlış nəticəyə gətirmir, hətta gülüş doğurur. İnsanlar gündəlik həyatda çoxlu lətifələr danışır, gülür, əylənirlər. Az-çox məntiqi biliklərə yiyələnən insan, əksər hallarda gülüşün səbəbinin lətifədə təsvir olunan hadisə yox, orada məntiq qanunları və qaydalarının pozulmasının səbəb olduğunu anlayacaq.
Məntiqin öyrənilməsinin vacibliyinə başqa bir nümunə göstərək. Məlumdur ki, insan ilk növbədə bioloji varlıqdır, həyatın davam etməsi üçün o, nəfəs alır, qida qəbul edir. Lakin, məsələn, tutaq ki, qəbul edilmiş qidanı həzm etmək üçün onun fiziologiya elmini bilməsi heç də vacib görünmür. Buna baxmayaraq, böyük rus fizioloqu, Nobel mükafatçısı İ.P.Pavlovdan (1849-1936) fiziologiya elminin faydası nədir soruşduqda belə cavab verib: “fiziologiyanın əsas məsələsi, insana daha uzunömürlü olması üçün düzgün yeməyi və nəfəs almağı, düzgün işləməyi və dincəlməyi öyrətməkdir”. Elm insanı Homo Sapiens –“ağıllı insan” kimi səciyyələndirir. Lakin zəka, təfəkkür insana heç də birdəfəlik, hazır şəkildə verilmir. Onu inkişaf etdirmək, təkmilləşdirmək lazımdır. Yəni, insanın sağlam, uzunömürlü olması üçün fiziologiya nə qədər vacibdirsə, məntiq də insanın düzgün, səhvsiz düşünməsi üçün bir o qədər vacibdir. Məntiqin qayda və qanunlarını bilmək təfəkkür mədəniyyətini yüksəldir, daha “savadlı” fikirləşmək vərdişi aşılayır, özünün və digərlərinin fikirlərinə tənqidi münasibəti inkişaf etdirir.
Deməli, məntiqi öyrənmək yaşından, peşəsindən, ixtisasından asılı olmayaraq hamı üçün vacibdir.



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
Bakıda narkotik həblər satanlar saxlanıldı, aralarında bir vəkil də var - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

20.11.2026 / 12:51
Jurnalistlər üçün müsabiqə elan edildi

20.11.2026 / 12:36
ABŞ-da hakerlər “Visa”, “Mastercard” və “JPMorgan Chase” müştərilərinin məlumatlarını ələ keçirdi…

20.11.2026 / 12:21
Sahibə Qafarova Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşdə iştirak edib

20.11.2026 / 12:14
Uşaqların energetik içkilərə marağı artır – nəzarət gücləndirilə bilər...

20.11.2026 / 12:01
Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edildi

20.11.2026 / 11:50
İspaniya futbolunun dörd nəhəngi İstanbulda üz-üzə gəlir

20.11.2026 / 11:37
Jurnalist müsabiqəsində sosial media aktivliyi də nəzərə alınacaq - YENİ QAYDA...

20.11.2026 / 11:23
Keçmiş təhsil nazirinə yeni vəzifə verildi...

20.11.2026 / 11:09
Dəbilqəsiz elektroskuter sürmək qadağan edilə bilər - Ombudsmandan təklif...

20.11.2026 / 10:54
Bu halda media subyektinə yardım dayandırılacaq...

20.11.2026 / 10:36
Sülhə mane olan sənəd Ermənistanın rəsmi saytlarında açılmır

20.11.2026 / 10:18
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Vyetnam Milli Assambleyasının sədri ilə görüşüb - FOTO/YENİLƏNDİ

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ