şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

Taş Tepeler layihəsi – insanlıq tarixini yenidən yazan 5 il…

Image


Türkiyənin cənub-şərqində, münbit Harran düzənliyinin dərinliklərində yerləşən qədim Taş Tepeler kompleksi son illərin ən mühüm arxeoloji tapıntılarına ev sahibliyi edir.

Şanlıurfada 12 Neolit dövrü abidəsini bir araya gətirən Taş Tepeler layihəsi fəaliyyətinin beşinci ilinə qədəm qoyaraq, 12 min il əvvəlin həyatına işıq salan 30 yeni və olduqca qeyri-adi kəşfi ictimaiyyətə təqdim edib.

Bu il Karahantepe Ziyarətçi Mərkəzində keçirilən yubiley tədbirində ən çox diqqət çəkən tapıntılardan biri Sayburç ərazisində aşkarlanmış insan heykəlidir. Heykəldə ağzı tikilmiş halda təsvir edilən mərhum fiqur qədim dəfn ayinləri və simvolik inanclar barədə təsirli ipucları verir. Layihənin əsas mərkəzi sayılan və UNESCO Dünya İrs Siyahısına daxil edilən Göbeklitepeden divarın içərisinə votiv təqdim kimi yerləşdirilmiş insan təsviri təqdim olunub. Bu tapıntı Neolit dövrü heykəltəraşlığının incə estetikasını bir daha ortaya qoyur.

Sefertepe ərazisində aşkarlanan tapıntılar da diqqəti cəlb edib. Burada biri yüksək relyef, digəri isə aşağı relyef texnikası ilə işlənmiş iki insan üzü təsvir olunub. Üslub fərqliliyi bu relyefləri Taş Tepelerdə indiyədək rast gəlinmiş nümunələrdən kəskin şəkildə ayırır. Ən maraqlı kəşflərdən biri isə qara serpentin daşından hazırlanmış, hər iki üzündə emosional insan sifətləri oyulmuş ikiüzlü muncuqdur. Muncuğun mərkəzindən simmetrik şəkildə deşilmiş bu nadir nümunə Neolit dövrü ustalarının yüksək sənətkarlıq qabiliyyətini nümayiş etdirir.

“Bu yaşayış məskənləri dünya tarixinə tamamilə yeni bir baxış gətirib,” — bunu layihənin ildönümü tədbirində çıxış edən Türkiyənin mədəniyyət və turizm naziri Mehmet Nuri Ersoy bildirib.

Təxminən 12 min il əvvəl Anadolu ərazisində müxtəlif ölçülü, sıx məskunlaşmış yaşayış yerləri mövcud olub, bu da tarixçilərin indiyədək mümkün hesab etdiyindən daha mürəkkəb sosial strukturların formalaşdığını göstərir.

Nazir Ersoy Taş Tepeleri “dünyanın Neolit paytaxtı”na çevriləcək bir mərkəz kimi görür. Bu iddia son illərdə ard-arda üzə çıxan kəşflərlə tam əsaslandırılır. Tapıntılar bəşəriyyətin köçəri ovçu-yığıcı həyat tərzindən məskunlaşmış cəmiyyətə keçidinə dair ənənəvi elmi təsəvvürləri yenidən qiymətləndirməyə vadar edir.

Göbeklitepe nə qədər diqqət çəkirsə, Karahantepe də bir o qədər mürəkkəb elmi suallar doğurur. Sayburç, Sefertepe, Harbetsuvan, Çakmaktepe, Yenimahalle, Söğüt Tarlası, Mendiktepe, Yoğunburç, Gürcütepe və Ayanlar Höyük Neolit dövrünün ən az anlaşılmış mərhələlərinin yenidən yazılmasını zəruri edən möhtəşəm bir mənzərə yaradır.

Taş Tepeler Layihəsi 12 müxtəlif ərazidə paralel şəkildə çalışan 219 tədqiqatçını, 15 türk və 21 xarici olmaqla 36 akademik qurumu bir araya gətirən genişmiqyaslı beynəlxalq əməkdaşlıq modelidir. Bu koordinasiya qədim məskənlərin bir-biri ilə əlaqəsini dərindən anlamağa imkan yaradır.

Qoruma işləri və infrastruktur da genişlənir. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin “Gələcək Nəsillərə İrs” proqramı çərçivəsində Göbeklitepedə Aslanlı Struktur və C Strukturunun bərpası tamamlanıb. Karahantepedə AD Strukturunda, Sayburçda isə yaşayış binasında memarlıq bərpa işləri davam edir.

Göbeklitepedə yeni ziyarətçi mərkəzi, Karahantepedə isə tədqiqat mərkəzi və qazıntı evi ilə elmi kompleksin inşası yekunlaşmaq üzrədir. Bu tədqiqat mərkəzi Taş Tepeler layihəsində aparılan bütün arxeometrik analizlərin vahid şəkildə həyata keçirilməsini təmin edəcək.

Layihə altıncı ilinə daxil olduqca, hər bir artefakt və sənədləşdirilən struktur bu ərazilərdə piramidalardan, Stounhencdən və yazılı tarixdən minilliklər əvvəl mövcud olmuş mürəkkəb və inkişaf etmiş cəmiyyətləri üzə çıxarır. Taş Tepeler məskənləri insan yaradıcılığının ən qədim izlərini qoruyub saxlayan nadir abidələrdir.

Türkiyə Taş Tepeler bölgəsini və tapıntıları dünya auditoriyasına tanıtmaq üçün beynəlxalq sərgi proqramını genişləndirir.

  • “Göbeklitepe: Müqəddəs Məkanın Sirri” sərgisi 2024-cü ilin oktyabrından 2025-ci ilin martınadək Romanın Kolizeyində nümayiş olunub, 6 milyon ziyarətçi qəbul edib.
  • “Qurulmuş Cəmiyyət: Göbeklitepe, Taş Tepeler və 12 Min İl Əvvəlin Həyatı” sərgisi 2026-cı ilin fevral–iyul aylarında Berlində James-Simon Qalereyasında təqdim olunacaq.
  • 2026-cı ildə Londondakı Guildhall Art Gallery və 2027-ci ildə Yaponiyanın Tokio Milli Muzeyində sərgilər planlaşdırılır.

Bu beynəlxalq təşəbbüslər Taş Tepelerin arxeoloji mirasını qlobal səviyyədə tanıdaraq, bölgənin minilliklər əvvəlki insan hekayəsini dünya ilə bölüşməyi hədəfləyir.

Taş Tepeler, a History changing heritage site. - CBA Design Turkey Turkey's Taş Tepeler marks the beginning of civilization - Arkeonews Göbeklitepe | Taş Tepeler

SAMİRƏ



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
Bakıda narkotik həblər satanlar saxlanıldı, aralarında bir vəkil də var - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

20.11.2026 / 12:51
Jurnalistlər üçün müsabiqə elan edildi

20.11.2026 / 12:36
ABŞ-da hakerlər “Visa”, “Mastercard” və “JPMorgan Chase” müştərilərinin məlumatlarını ələ keçirdi…

20.11.2026 / 12:21
Sahibə Qafarova Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşdə iştirak edib

20.11.2026 / 12:14
Uşaqların energetik içkilərə marağı artır – nəzarət gücləndirilə bilər...

20.11.2026 / 12:01
Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edildi

20.11.2026 / 11:50
İspaniya futbolunun dörd nəhəngi İstanbulda üz-üzə gəlir

20.11.2026 / 11:37
Jurnalist müsabiqəsində sosial media aktivliyi də nəzərə alınacaq - YENİ QAYDA...

20.11.2026 / 11:23
Keçmiş təhsil nazirinə yeni vəzifə verildi...

20.11.2026 / 11:09
Dəbilqəsiz elektroskuter sürmək qadağan edilə bilər - Ombudsmandan təklif...

20.11.2026 / 10:54
Bu halda media subyektinə yardım dayandırılacaq...

20.11.2026 / 10:36
Sülhə mane olan sənəd Ermənistanın rəsmi saytlarında açılmır

20.11.2026 / 10:18
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Vyetnam Milli Assambleyasının sədri ilə görüşüb - FOTO/YENİLƏNDİ

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ