"Bu da əhalinin, iş adamlarının və ən əsası iqtisadi aktivliyin xeyrinədir"
Mərkəzi Bankın yaydığı məlumata görə, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən kommersiya banklarının xarici öhdəliklərinin həcmi bu il yanvarın 1-nə 7 milyard 224,8 milyon manat (təxminən 4,2 milyard dollar) təşkil edib. Bu da ötən il dekabrın 1-i ilə müqayisədə 185,7 milyon manat və ya 2,64 faiz çoxdur.
Son 1 ildə isə bankların xarici öhdəlikləri 979,7 milyon manat (təxminən 570 milyon dollar) və ya 11,94 faiz azalıb.
Hesab edilir ki, bankların xarici öhdəliklərinin dekabr ayında artması manatın məzənnəsinin zəifləməsi ilə bağlıdır. Milli valyuta ucuzlaşmaqda davam etdiyi üçün, xarici öhdəliklərin bu ilin yanvar ayında da artım nümayiş etdirməsi proqnozlaşdırılır.
Görünən odur ki, kommersiya banklarının xarici borcları 1 ay ərzində təxminən 450 milyon dollar artıb. Bankların xarici aktivləri isə ay ərzində təxminən 100 milyon dollar azalıb. Xarici aktivlərə bankların xarici banklardakı hesablarında saxladığı xarici valyuta və qiymətli metallar formasında vəsaitlər, xarici şirkət və bankların səhmlərinin alınmasına yönəltdikləri vəsaitlər, xaricə verdikləri kreditlər, xaricdə aldığı digər aktivlər daxildir.
O da məlumdur ki, banklarda yaranan problem tezliklə həll olunana oxşamır. Bankların böhrandan çıxması üçün ilk növbədə pul-kredit siyasətini dəyişmək vacibdir. Çünki banklar kredit vermir, normal valyuta mübadiləsi aparmır. Bu da, nəticə etibarilə, onların xarici borclarını artırır. Belə olan halda, vəziyyətdən çıxış yolu olaraq ekspertlər nə təklif edir?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərlinin fikrincə, bank sektorunda sağlamlaşdırma addımları atılmasa, bu sistemin ayaqda qalması çətin olacaq: "Çünki həm problemli kreditlərin həcmi sürətlə artır, həm də kreditləşmə, demək olar ki, dayanıb. Ölkədə iqtisadi aktivlik zəiflədiyindən və faizlər yüksək olduğundan, vətəndaşlarda da kredit götürməyə həvəs qalmayıb. Hər hansı bir bank verdiyi kreditləri yığa bilmirsə və yeni kredit xətləri açmırsa, təbii ki, gəlirləri azalır. Ona görə də problemdən çıxış yolu rəqabətli mühitin yaradılmasıdır. Bank bazarına xarici oyunçuların girməsinə şərait yaradılmalıdır. O zaman bu sektorda bir rəqabətli mühit yaranacaq. Xarici oyunçular bazara girərsə, həm faizlər düşər, həm də banklara inam artar. Nəticədə banklar bu qədər çətinliklə üzləşməz. Ona görə də hesab edirəm ki, hökumət və Mərkəzi Bank tərəfindən bu məsələyə kompleks yanaşma olmalıdır. Həm bankların sağlamlaşdırılması, həm də bazar iqtisadiyyatına uyğun olaraq rəqabətli mühitin formalaşması üçün xarici bankları bazara gətirmək lazımdır. Bu, əhali üçün də çox vacibdir. Çünki iri xarici banklar bazara daxil olarsa, daha aşağı faizlə, daha keyfiyyətli kreditlər verməyə başlayacaq. Bu da əhalinin, iş adamlarının və ən əsası iqtisadi aktivliyin xeyrinədir. Nəticədə banklar kredit verəcək, bunun müqabilində əldə olunan gəlir hesabına xarici borclar azalacaq".
Vidadi ORDAHALLI
