Mərkəzi Bankın Dövlət Neft Fondu ilə birgə keçirdiyi son valyuta hərraclarında dolların rəsmi məzənnəsi gedərək aşağı düşür. Prosesin nə qədər davam edəcəyi xüsusi maraq doğurur. Hələlik isə müşahidə olunan hal budur ki, valyuta hərraclarında dollar tələbi kəskin şəkildə aşağı düşüb, banklar daha əvvəlki kimi böyük həcmdə dollar alışında maraqlı tərəf kimi çıxş etmir. Elə bu da valyuta hərraclarında doların məzənnəsini manat qarşısında sürətlə dəyərdən salır.
Əhali də baş verənlər fonunda əlində olan dolları banklara satmaqda müəyyən çətinliklə üzləşir. Çünki bankların bir çoxu dollar alışına limit tətbiq edib. Bəzi banklar isə, ümumiyyətlə, ABŞ valyutasının alışını dayandırıb. Manatın bu fonda gedərək möhkəmlənməsi dollar təklifini daha kəskin artırır. İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun fikrincə, manatın möhkəmlənməsini növbəti həftələrdə də gözləmək olar: "İlin ilk aylarında biznesin qeyri-aktiv olması da dollara tələbi azaldıb. Ancaq təxminən mart ayından etibarən bu sahədə canlanma yaranacaq". Ekspert hesab edir ki, manatın möhkəmlənməsi tempi belə davam edərsə, 1 dollar 1,5 manat səviyyəsinə də düşə bilər. Lakin bunun biznes sahiblərinin kəskin zərərə düşməsi ilə nəticələnməsi də istisna deyil. Ona görə də hökumət həmin tempi azaldaraq qarşıdakı həftələrdə dolların daha az həddə ucuzlaşmasına çalışacaq.
Son bir neçə gündə dolların xeyli ucuzlaşması, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, əhalinin də bazara daha çox dollar təklif etməsinə səbəb olmaqdadır. Amma əhali əlindəki dolları tam şəkildə manata bankların siyasəti üzündən dəyişə bilmir. Bu səpkidə yayılan məlumatlardan bəlli olur ki, dollarını "qara bazar"da manata dəyişmək istəyənlərin sayında artım var. "Qara bazar"da bildirirlər ki, əhalinin satmaq istədiyi valyutanın həcmi 1000 dolları keçmir. Əsasən 100-500 dolları manata çevirirlər. Məzənnə uyğun olduğu halda "qara bazar"dan dolların alqı-satqısı banklardan daha asan başa gəldiyi üçün insanlar adətən bu bazara üz tutur. Amma fəaliyyəti qadağan olunan "qara bazar"a da birdəfəlik son qoyulması gözlənir. Bunun əsas səbəbi valyuta mübadiləsini həyata keçirən "exchange"lərin yenidən bərpa oluna biləcəyinə dair yayılan məlumatlardır. Xatırladaq ki, 2015-ci ildə baş verən devalvasiyadan dərhal sonra "exchange"lər ləğv olundu. Amma indi "fins" portalının bank sektorundan əldə etdiyi məlumata görə, "exchange"lər yenidən bərpa olunacaq. Qeyd olunur ki, bununla bağlı Mərkəzi Bank və hökumət təkliflər üzərində işləyir. Tezliklə Azərbaycanda Türkiyə "döviz bürosu təcrübəsi"nin tətbiq edilməsi gözlənir.
Məsələ ilə bağlı Azərbaycanda Risq Peşəkarları Assosiasiyasının risq peşəkarları qrupunun rəhbəri Elman Sadiqov sözügedən portala bildirib ki, "exchange"lərin ləğvi devalvasiyadan sonra Azərbaycandan külli miqdarda valyuta axınının baş verməsi ilə bağlı idi. Bu səbəbdən hökumət valyuta axınını saxlamaq üçün əvvəlcə dollar satışında önə keçən "exchange"ləri bağlamaq məcburiyyətində qaldı. Hazırda ölkədə bank şöbələrinə "exchange" fəaliyyəti göstərmək hüququ verilib. Lakin bu şöbələrin hamısı həftənin 7 günü 24 saat ərzində işləmədiyindən, mübadilə əməliyyatları ilə bağlı problemlər yaranır. Xüsusilə də bundan Azərbaycana gələn turistlər əziyyət çəkir.
Ekspert əlavə edib ki, digər tərəfdən "exchange"lərin ləğv edilməsi qeyri-leqal "qara bazarı" formalaşdırdı və müəyyən dövrlərdə bu bazar monetar siyasətin formalaşmasına, həyata keçirilməsinə böyük maneələr törətdi. "Exchange"-lərin nə zaman fəaliyyətə başlamasına gəlincə, E.Sadiqov bunun mövcud vəziyyətə bağlı olduğunu deyib: "Dünyanın hər yerində "Exchange"lər fəaliyyət göstərir. Azərbaycanda da mütləq olacaq. Yeganə amil vaxt məsələsidir. "Exchange"lərin fəaliyyətinin bərpa edilməsi valyuta bazarında stabilliyin yaranması və manatın dollar qarşısında öz real dəyərini tapmasından asılıdır".
Beləliklə, "exchange"lərin yenidən bərpa olunması "qara bazar"ın formalaşmasına son qoyacaq. Bu hal "qara bazar"da dolların məzənnəsilə spekulyasiyaların da qarşısını alacaq. Dolların isə hələ bundan sonra da, qeyd olunduğu kimi, manat qarşısında dəyərdən düşməsi gözlənir. Hətta dolların ucuzlaşması prosesinin 1,5 manata kimi davamı da qaçılmaz sayılır. Hazırda dünya bazarında Azərbaycan neftinin 60 dollara yaxın qiymətə satılması və büdcə xərclərinin kəskin azaldılması da bunu deməyə əsas verir. Qeyd edək ki, neftin barrelinin qiymətinin 10 dollar artması Azərbaycana əlavə 1,7 mlrd. dollar vəsait qazandırır. Bu fonda qarşıdakı dövrdə ölkəyə gələn dollar kütləsinin həcminin artması və bu fonda da ABŞ valyutasının ucuzlaşması gözlənir. İdxal mallarına tələbatın azalması dolların məzənnəsinin bundan sonra yüksəlməsinin qarşısını alacaq. Yay aylarında Bakıda keçirilməsi gözlənilən iki mötəbər beynəlxalq idman yarışı zamanı ölkəyə turist axını isə, öz növbəsində, Azərbaycana xarici valyuta axınını sürətləndirəcək. Bütün bunlar cari il ərzində artıq dolların kursunda daha çox enmələrin olacağını göstərir.
Tahir TAĞIYEV
