Azərbaycanın iştirakı ilə həyata keçirilən mühüm layihələr sırasında "Şimal-Cənub", "Şərq-Qərb" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri də müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. İndi iştirakçı ölkələr beynəlxalq ticarətdə daha yaxından iştirak etmək məqsədilə bu layihələrin mümkün qədər tez həyata keçməsinə xüsusi maraq göstərir. Azərbaycan üçün də bu layihələrin əhəmiyyəti çox böyükdür.
İlk növbədə bu, qeyri-neft sahəsinin mühüm bir qolu kimi tranzit yükdaşımalardan ölkəyə böyük miqdarda valyuta gəlişini təmin edəcək. Digər tərəfdən, Azərbaycan həmin nəqliyyat dəhlizləri ilə dünya miqyasında yeni bazarlar əldə edəcək, məhsullarını asanlıqla daha çox sayda ölkəyə çıxara biləcək.
Hazırda baş verənlər "Şimal-Cənub" dəhlizinin yaxın tezlikdə işə düşəcəyini göstərir. Belə ki, Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmiryolu xətti mart ayında istifadəyə veriləcək. İranın rabitə və informasiya texnologiyaları naziri Azərbaycanla İran arasında iqtisadi, ticarət və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq üzrə Dövlət Komissiyasının həmsədri Mahmud Vaezi də bunu təsdiq edib. O bildirib ki, İranla Azərbaycanın dəmir yolları cari ilin mart ayında birləşəcək və İran malları bu yolla Rusiya vasitəsilə Avropaya ixrac ediləcək. Nazir bildirib ki, hazırda Astarada geniş işlər aparılır. Bu işlərin tərkibinə dəmiryolu stansiyasının tikintisi və yüklərin boşaldılması üçün terminalın inşası da daxildir. Vaezi diqqətə çatdırıb ki, İranın dəmir yolları sistemi məhz Azərbaycan vasitəsilə Rusiya ilə birləşəcək. İranın yol və şəhərsalma nazirinin müavini, İran Dəmir Yolunun prezidenti Səid Məhəmmədzadə "Şimal-Cənub" dəhlizi çərçivəsində Astara stansiyasından İran dövlət sərhədinə qədər birxətli 8,3 kilometrlik dəmir yolunun çəkilişinin başa çatdığını bildirir: "Hazırda Astarada işlər sürətlə davam edir. Bu işlərin tərkibinə dəmiryolu stansiyasının tikintisi və yüklərin boşaldılması üçün terminalın inşası daxildir". Azərbaycan özü də "Şimal-Cənub" dəhlizinin inkişafında aktiv fəaliyyət göstərən ölkələrdəndir. Məhz bu baxımdan Astara çayı üzərində dəmir yolu körpüsünün tikintisi, eləcə də Azərbaycan və İran sərhədində dəmir yolu məntəqələrinin birləşməsi üzrə nəzərdə tutulan inşaat işləri ölkəmiz tərəfindən sürətlə icra edilib.
Xatırladaq ki, Astara (Azərbaycan)-Astara (İran) dəmiryolu xətti Qəzvin-Rəşt-Astara dəmiryolunun davamıdır. "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsas istiqamətini təşkil edən Qəzvin-Rəşt-Astara dəmiryolu İran Azərbaycan və Rusiyanın dəmir yollarını birləşdirəcək və bu yollar İrandan Avropaya və əks istiqamətə qatarların hərəkətini təmin edəcək.
Hesablamalara görə, "Şimal-Cənub" dəhlizi istismara veriləndən sonra Azərbaycanla İran arasında mövcud 600 min ton ticarət dövriyyəsi ildə 5 milyon tona yüksələcək. Rusiya ilə də Azərbaycanın ticarət dövriyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. MDB İcraiyyə Komitəsinin iqtisadi əməkdaşlıq departamentinin direktoru Andrey Kuşnirenko bildirir ki, "Şimal-Cənub" dəhlizi Rusiya ilə Azərbaycan ticari-iqtisadi əlaqələrinin daha da genişləndirilməsinin əsasına çevrilə bilər: "Şimal-Cənub" Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi, onun Xəzər dənizinin uərb sahili boyunca uzanan, Rusiya, Azərbaycan, İran, daha sonra Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinə çıxışı əhatə edən hissəsi qarşılıqlı əməkdaşlığın çox mühüm elementinə çevrilə bilər. Yaxın aylarda biz bu istiqamətdə dəmir yolu qatarlarının və avtomobil nəqliyyatının işə salınmasının şahidi olacağıq". Onu da qeyd edək ki, qeyri-neft sektorunun inkişafına əhəmiyyətli töhfə verəcək istiqamətlərdən biri kimi ölkə ərazisindən tranzit yükdaşımaların həcminin artırılması üçün ölkəmiz tərəfindən digər zəruri addımlar da atılır. Tranzit Yükdaşımalar üzrə Koordinasiya Şurasının yaradılması, tranzit yüklərin daşınmasında "bir pəncərə" prinsipinin tətbiqi, iritonnajlı yük avtomobillərinin keçid prosedurlarının sadələşdirilməsi, gediş-gəliş xərclərinin təqribən 40 faizədək aşağı salınması bunun təsdiqidir.
Yaxın tezlikdə istismara veriləcək Bakı-Tiflis-Qars isə "Şərq-Qərb" dəhlizinin reallaşmasında mühüm rol oynayacaq. "Dəmir İpək yolu" adlandırılan Bakı-Tiflis-Qarsın reallaşması Asiya və Avropa dəmiryollarının inteqrasiyasına öz töhfəsini verəcək və Çindən Avropaya yüklərin çatdırılması 12-15 gün ərzində mümkün olacaq. İlkin mərhələdə yeni dəmir yolu xətti üzrə il ərzində 5 milyon ton yük və 1 milyon sərnişin daşınması planlaşdırılır. Qeyd edək ki, 2015-ci ilin noyabr ayında Çinin Lyanyunqan vilayətindən yola düşən konteyner qatarı Çin-Qazaxıstan-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə marşrutu ilə hərəkət edərək 15 gün ərzində İstanbula çatıb. Halbuki, ənənəvi okean daşımaları vasitəsilə Çindən Türkiyə istiqamətindəki yükdaşımalara 25-30 gün sərf olunur. Bütün bunlar isə onu göstərir ki, Azərbaycan özünün Xəzər daşımaları ilə dünya üçün gedərək ən sərfəli, rahat və etibarlı logistik mərkəz rolunu oynayır.
Tahir TAĞIYEV
