Rus rublu, türk lirəsi və Azərbaycan üçün gözlənilən fəsadlar...

Tarix: 10.09.2015 / 03:47
Bölmə: İqtisadiyyat

Son günlərdə Azərbaycanın böyük qonşularından olan Rusiya və Türkiyə pullarının yenidən sürətlə dəyərdən düşməsi müşahidə olunur. Təbii ki, ölkəmizin sözügedən dövlətlərlə çoxhəcmli ticarət əlaqələrinə malik olması prosesin Azərbaycana da müəyyən təsirlərinin olacağını istisna etmir. hər halda, proses Azərbaycan təərfindən də diqqətlə izlənir.

Müşahidə olunan odur ki, Ukrayna böhranı, sanksiyalar, neft qiymətlərinin sərt düşməsi və dünya birjasında baş verən hadisələr Rusiya valyuta bazarlarına mənfi təsirini göstərməkdə davam edir. Artıq "Brent" tipli neftin bir barreli 48,24 dollara qədər geriləyib. Buna görə Rusiya bazarlarında dollar 68,72 rubla, avro isə 76,9 rubla yüksəlib. Neft qiymətlərinin 3 % geriləməsi Rusiyanın OPEK üzvlüyündən imtina etməsinə səbəb olub. "Blumberq"in məlumatına görə, Rusiya baş nazirinin müavini Arkadi Dvorkoviçin Rusiyanın önümüzdəki illərdə neft istehsalını süni şəkildə azaltmayacağı şərhi də qiymətlərin düşməsində təsirli olub. Bu vəziyyət rublu sürətlə ucuzlaşdırır. Türkiydə məlum terror hadisələri də lirəyə ciddi təsir göstərir. Böyük Britaniyanın "Ebury Partners" investisiya şirkəti isə Türkiyə milli valyutasının 2015-ci ilin sonuna qədər daha 2,3% zəifləyərək ABŞ dollarına nizbətdə 3,1 lirəyə çatacağını ehtimal edir. Qeyd edək ki, "Bloomberg"agentliyinin 39 valyuta təhlilçisi arasında apardığı monitorinqin nəticələrinə əsasən, son bir ildə məhz "Ebury Partners" investisiya şirkəti türk lirəsi üçün ən dəqiq proqnoz verən təşkilat olub. Beləliklə, türk lirəsindəki zəif tendensiya yaxın bir ildə davam edəcək. Türkiyə hökumətinin son parlament seçkilərindən sonra formalaşa bilməməsi nəticəsində yenidən seçkilərin keçirilməsi qərarının verilməsi, ölkənin şərqində ölüm halları ilə nəticələnən terror hadisələri, Çindəki iqtisadi vəziyyət, ABŞ-da uçot dərəcəsinin ilin sonuna qədər artırılması gözləntiləri Türkiyə kimi inkişaf etməkdə olan ölkələrin maliyyə bazarlarından sərmayənin çıxması prosesinin davam etməsi lirənin ilin əvvəlindən kəskin zəifləməsinə səbəb olub. Belə ki, 2015-ci ilin əvvəlində bir dollar 2,33 lirə idisə, dolların məzənnəsi artıq 3 lirə həddini keçib. Nəticədə, milli valyuta bu il 30% devalvasiya olub.

Məzənnənin yüksəlməsinə səbəb olan daha bir amil Türkiyənin yüksək kəsirə sahib xarici ticarət balansıdır. Türkiyə Mərkəzi Bankı məzənnənin artması ilə idxalın azalacağını və ixrac potensialının yüksələcəyini düşünür. Məzənnənin yüksəlməsinə bir başqa səbəb Türkiyə maliyyə və kapital bazarlarından pulların inkişaf etmiş, daha az risqli ölkələrə istiqamətlənməsidir. Bütün bunlar lirəni dəyərdən salır. Artıq dəfələrlə gündəmə gətirildiyi kimi, baş verənlər Azərbaycana da təsirsiz ötüşmür. Məsələn, Azərbaycan üçün Rusiya rublunun məzənnəsinin aşağı düşməsi həm makro, həm də mikro yanaşma səviyyəsində təsirlərə malikdir. Makro səviyyədə təsir ondan ibarətdir ki, Dövlət Neft Fondu ehtiyatlarının bir qismini rublda saxlayır. Yəni rublun məzənnəsinin aşağı düşməsi həmin ehtiyatlara mənfi təsir göstərir, onların dəyərinin azalmasına gətirib çıxarır. Digər neqativ tərəf ondan ibarətdir ki, Rusiyada rublun dollara nisbətən məzənnədən düşməsi rublun manata nisbətən də məzənəsinin azalmasına gətirib çıxarır. Yəni manat da rubla nisbətən möhkəmlənir. Bu, Rusiyaya məhsul ixracını müəyyən qədər məhdudlaşdırır və faktiki olaraq Azərbaycan məhsullarının Rusiyada bahalı olmasına gətirib çıxarır. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Rusiya ölkəmizin əsas ticarət partnyorlarındandır. Rublun ucuzlaşması şimal qonşularımızdan gələn idxalın həcminin artmasına səbəb olur. Bu isə Azərbaycanda yerli istehsala mənfi təsir edir. Rublun ucuzlaşması Rusiyadan göndərilən pul kütləsinə də təsir göstərir. Çünki rublla qazanan soydaşlarımız Azərbaycana pul göndərəndə ya Rusiyada dollara çevirib yollayır, ya da Azərbaycanda manata çevirir. Bu isə pulun dəyərsizləşməsi deməkdir. Türkiyədə də baş verən proseslər Azərbaycana təsirsiz ötüşməyəcək. Azərbaycana ixrac olunan məhsullara görə Türkiyə Rusiyadan sonra ikinci yerdə dayanır. Ölkəmizə Türkiyədən, əsasən tekstil məhsulları, inşaat materialları və məişət texnikası idxal olunur. Hazırkı vəziyyətdə isə həmin məhsulların qiymətləri aşağı düşəcək. Türkiyə kurortlarında istirahət etmək də azərbaycanlı turistlər üçün ucuz başa gələcək.

Lakin ekspertlər lirənin dəyərdən düşməsinin Azərbaycandan Türkiyəyə ixrac olunan malların qiymətində bahalaşmaya səbəb olacağını bildirir. Lirənin dəyərdən düşməsi halında artıq Azərbaycanda istehsal olunan məhsullar Türkiyə bazarında daha baha olur və orada rəqabət aparma imkanları zəif olur. Məhz bu səbəblər Türkiyədən Azərbaycana idxalın artmasına və o cümlədən Azərbaycandan Türkiyəyə ixracatın azalmasına gətirib çıxaracaq. Qeyd edilənləroin nəticəsidir ki, ekspertlər Azərbaycanın Rusiya və Türkiyə ilə ticarətdə vəziyyətin kəskin şəkildə mənfi istiqamətə dəyişməməsi üçün qabaqlayıcı addımlar atmasını zəruri sayır.