Əhməd Rəhmanov: “Gənclər bu reallıqlarla qarşılaşanda bir-birini anlamaq və problemləri birlikdə həll etmək əvəzinə ayrılmağa üstünlük verirlər”
Azərbaycanda boşanmaların nikah sayına nisbətən kəskin artması və evliliklərin azalması ciddi demoqrafik təhlükə formalaşdırır. Son rəsmi statistik məlumatlara əsasən, ölkədə qeydə alınan boşanmaların sayı bağlanan nikahların artıq təxminən 50%-ni təşkil edir. Məsələn, cari ilin yanvar-avqust aylarında 26 485 nikaha qarşı 13 278 boşanma qeydə alınıb.
Bu tendensiya dövlətin demoqrafik dayanıqlığı və sosial strukturu üçün risklər yaradır.
Qeyd edək ki, 2025-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə əhalinin hər 1000 nəfərinə nikahların sayı 4,6-dan 3,9-a, boşanmaların sayı isə 2,0-dan 1,9-a düşüb.
Nikahların sayına nisbətdə boşanma hallarının bu dərəcədə yüksək olması (təxminən 50%-dən çox) cəmiyyətdə baş verən dərin sosial, iqtisadi və psixoloji dəyişikliklərlə bağlıdır.
Qeyd etmək vacibdir ki, bu statistika eyni ildə evlənənlərin dərhal boşandığı anlamına gəlmir; sadəcə cari ildə rəsmiləşən nikahların sayı ilə müxtəlif illərdə evlənmiş və elə bu il boşananların müqayisəsidir. Bununla belə, boşanma faizinin bu qədər kəskin artmasının əsas səbəbləri var.
Maddi qeyri-sabitlik, mənzil probleminin olması (gənc ailələrin valideynlərlə yaşaması və ya ağır kirayə öhdəlikləri) və işsizlik ailədaxili münaqişələrin ən böyük tetikleyicisidir.
Tərəflərin bir-birini kifayət qədər tanımadan, emosional və ya ailə təzyiqi ilə evlənməsi sonradan ciddi adaptasiya problemləri yaradır.
Qadınların təhsil və iş həyatında daha aktiv olması, onların iqtisadi müstəqilliyini artırıb. Bu da artıq qadınların bədbəxt və ya toksik nikahlara dözmək məcburiyyətində qalmamasını şərtləndirir.
Sosial şəbəkələrin həyatımıza dərindən nüfuz etməsi virtual münasibətləri, paralel əlaqələri və nəticədə ailədaxili etibarsızlığı artırıb.
Valideynlərin və digər yaxın qohumların gənc ailənin daxili işlərinə, büdcəsinə və qərarlarına həddindən artıq müdaxilə etməsi bir çox nikahın sonunu gətirir.
Qumar, narkomaniya və alkoqol asılılığı kimi problemlər son illərdə boşanma məhkəmələrində ən çox qeyd edilən rəsmi səbəblərdəndir.
Müasir dövrdə ailə institutu forma dəyişdirir. Əvvəlki nəsillərdən fərqli olaraq, gənclər "nə olursa olsun ailəni qorumaq" prinsipindən daha çox, fərdi xoşbəxtliyə və psixoloji rahatlığa önəm verirlər. Nikah müqavilələrinin geniş yayılmaması və evlilikdən öncə peşəkar psixoloji psixoterapevt məsləhətinin alınmaması da böhran anlarında cütlüklərin kompromis tapmasını çətinləşdirir.
Sosioloq Əhməd Rəhmanov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Azərbaycanda boşanmaların nikah sayına nisbətən kəskin artması ciddi siqnaldır. Ə.Rəhmanov hesab edir ki, bunun səbəbi əsasən bir neçə amillə bağlıdır.
“Fikrimcə, Azərbaycanda ailələrin az qurulmasının və dağılmasının əsas səbəblərindən biri insanların gələcəyə ümidlərinin azalmasıdır. Gənclər işsizlik, sosial təminatın zəifliyi və maddi çətinliklər səbəbindən ailə qurmaq barədə qərar verməkdə çətinlik çəkirlər. Eyni zamanda bu amil boşanmaların da sayının artmasına səbəb olur. Onlar gələcəklərinə əmin olmadıqları üçün məsuliyyətli bir addım atmağa tərəddüd edirlər.
Digər mühüm səbəb isə gənclərin ailə həyatına psixoloji baxımdan kifayət qədər hazır olmamalarıdır. Əvvəlki nəsillərə nəzər salsaq, babalarımızın, valideynlərimizin ailə münasibətlərində qarşılıqlı güzəştə getməyi, bir-birini anlamağı və problemləri birlikdə həll etməyi bacardıqlarını görərik. Bu gün isə bir çox gənc ailə münasibətlərində kompromisə gəlmək əvəzinə öz haqlı olduğunu sübut etməyə çalışır. Hər kəs özünü daha güclü, daha ağıllı göstərmək istəyir. Nəticədə qarşılıqlı anlaşma arxa plana keçir, ailə münasibətləri gərginləşir və əksər hallarda qurulan ailələr qısa müddət ərzində dağılır.
Mən insanlarla ünsiyyətdə olarkən bu cür hallarla tez-tez qarşılaşıram. Ailəsi dağılanlardan bunun səbəbini soruşanda çox vaxt eyni cavabı eşidirəm: “Yola getmirdik”. Bəs insanlar ailə qurmazdan əvvəl bir-birini tanımağa, xarakterlərini və həyata baxışlarını öyrənməyə çalışmırlarmı? Əlbəttə, çalışırlar. Ancaq bir-birini tanımaq başqa, ailə həyatında qarşılıqlı məsuliyyət daşımaq, güzəştə getmək və çətinlikləri birlikdə aşmaq tamam başqa məsələdir.
Bəzən gənclər ailə qurarkən hər şeyin xəyal etdikləri kimi olacağını düşünürlər. Elə zənn edirlər ki, evlilikdən sonra həyatları dərhal dəyişəcək, bütün problemlər həllini tapacaq və arzuladıqları rifaha qovuşacaqlar. Ancaq ailə həyatı yalnız xoş arzular və gözləntilərdən ibarət deyil. Onun öz çətinlikləri, məsuliyyətləri və sınaqları var. Gənclər bu reallıqlarla qarşılaşanda bir-birini anlamaq və problemləri birlikdə həll etmək əvəzinə ayrılmağa üstünlük verirlər”. Ə.Rəhmanov hesab edir ki, bütün bunlarla yanaşı, ailələrin az qurulmasının başlıca səbəblərindən biri gələcəyə inamın zəifləməsidir. İnsanlar sabit iş yeri, normal yaşayış şəraiti və sosial təminat barədə düşünürlər. “Gələcəklərinə güvənməyən gənclər ailə qurmaq qərarını təxirə salırlar, ailə qurublarsa da boşanırlar. Deməli, sağlam ailələrin formalaşması üçün təkcə mənəvi və psixoloji hazırlıq deyil, həm də gənclərin sosial rifahının yaxşılaşdırılması, onların gələcəyə inamının artırılması vacibdir”-deyə Ə.Rəhmanov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
