ABŞ-İran münaqişəsi hər keçən gün daha da şiddətlənir. Demək olar ki, eyni vaxtda bir neçə hadisə baş verdi: ABŞ kəşfiyyatı İrana qarşı sui-qəsd cəhdləri barədə xəbərdarlıq etdi, Dövlət Departamenti Yaxın Şərqdən diplomatların genişmiqyaslı təxliyəsinə başladı, SEPAH hücum hərbi doktrinaya keçid elan etdi və ABŞ prezidenti daha bir böyük hərbi əməliyyatın başlanmasına icazə verdi. Bu fonda neftin qiyməti bir barel üçün 117 dolları keçib və mart ayından bəri xeyli tükənən qlobal təcili neft ehtiyatları əməliyyat minimumlarına yaxınlaşır.
ABŞ Yaxın Şərqdən diplomatlarını da təxliyə edir. Təxliyənin rəsmi səbəbi Yəmən husilərinin Səudiyyə infrastrukturuna hücumlarının artması idi. Həftənin ortalarında ABŞ Dövlət Departamenti Səudiyyə Ərəbistanındakı səfirliyə evdə qalmaq əmri verdiyini və missiyanı yalnız vacib işçilərlə məhdudlaşdırdığını açıqladı. Dövlət Departamenti əmrin yalnız təcili olmayan ABŞ hökumət işçilərinə və onların Səudiyyə Ərəbistanındakı ailə üzvlərinə şamil edildiyini açıqladı. Lakin CNN-in məlumatına görə, işçi heyətinin ixtisarları ABŞ-ın bölgədəki digər missiyalarına - İordaniya, Bəhreyn, Küveyt, Qətər, BƏƏ və Livandakı missiyalarına da təsir edib. Səudiyyə Ərəbistanından fərqli olaraq, bu addımlar ictimaiyyətə açıqlanmayıb və məhdud əməliyyatlar statusu altında həyata keçirilib və bu status altında işçi heyətinin səviyyəsi daim nəzərdən keçirilir. ABŞ diplomatlarının sözlərinə görə, gedişlər xaos içində baş verir, çünki bir çoxları müharibənin ən qızğın vaxtında təxliyə edildikdən sonra vəzifələrinə yalnız bu yaxınlarda qayıdıblar və Dövlət Departamentinin təklif etdiyi maliyyə dəstəyi bütün ailələrin köçürülməsi xərclərini ödəmir. Eyni zamanda, ABŞ ordusu İrana qarşı böyük hərbi əməliyyatların bərpası planının bir hissəsi olaraq bölgədəki bazalarında mövcudluğunu da sakitcə azaldır. Bir ABŞ rəsmisi bu addımları prezident Donald Trampın gələn ay keçiriləcək ara seçkilərdən əvvəl və ya sonra İranda böyük hərbi əməliyyat keçirmək barədə düşünməsi ilə əlaqələndirib. Bu cür təcili tədbirlərin görülməsinə səbəb “Axios” və CNN tərəfindən mövcudluğu barədə məlumat verilən bir memorandum olub. Milli Kəşfiyyat Direktoru Cey Kleyton tərəfindən Dövlət Katibi Marko Rubioya göndərilən memoranduma görə, ABŞ kəşfiyyatı İranın Amerika personalına qarşı sui-qəsd cəhdlərinə hazırlıq səylərini əhəmiyyətli dərəcədə artırdığı və Yaxın Şərqdə və bir sıra digər ölkələrdə hazırlıqların "inkişaf etmiş mərhələyə" çatdığı qənaətinə gəlib. Sənəddə həmçinin İranın qarşıdan gələn sui-qəsdləri barədə məlumat almaq üçün icazəsi olan ABŞ rəsmilərinin dairəsinin genişləndirilməsi tövsiyə olunub.
Dövlət Departamenti bildirib ki, Husi hücumları təhdidi və İranın Amerika rəsmilərini hədəf alan "terror planları" bölgədəki səfirlik işçilərinin təxliyəsi qərarlarına təsir göstərib. Mənbələr həmçinin qeyd edirlər ki, İsrail İrana qarşı təcili tədbirlər görülməsi üçün lobbiçilik edib, lakin bugünə qədər heç bir nəticə əldə etməyib. Vaşinqton memorandumun məzmunu ilə bağlı rəsmi olaraq şərh verməyib, baxmayaraq ki, administrasiya sözçüsü onun həqiqiliyini təsdiqləyib. Lakin bəzi Amerika rəsmiləri Tehranın həm ABŞ daxilində, həm də xaricində bütün bəyan etdiyi planları həyata keçirmək qabiliyyətinə şübhə ilə yanaşırlar. Bu arada, SEPAH hərbi doktrinasında fundamental bir dəyişiklik elan etdi: İslam Respublikası cavab zərbələrinə əsaslanan müdafiə strategiyasından hücum və asimmetrik strategiyaya keçir. Bundan sonra hər hansı bir ölkə İrana hücum edərsə, Tehran yalnız cavab zərbələri ilə məhdudlaşmayacaq, həm də hücuma keçəcək. Yeni doktrina asimmetrik metodlara - raketlərə, dronlara və dəniz təsirlərinə əsaslanır ki, bu da İrana birbaşa hərbi münaqişəyə girmədən üstün ənənəvi imkanlara malik düşmənə zərər vurmağa imkan verir. SEPAH-ın məlumatına görə, İranın raket arsenalı 2025-ci ilin iyun ayında İsrail ilə 12 günlük müharibədən bəri 1,5 dəfə artıb və raketlərinin keyfiyyəti, mənzili və dəqiqliyi əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşıb. Bundan əlavə, Reuters agentliyinin məlumatına görə, Tehran ABŞ-İsrail hücumlarının davam etməsi halında Fars körfəzində sualtı rabitə kabellərinə zərbə endirmək üçün ətraflı planlar hazırlayıb. İran rəsmiləri həmçinin bölgədəki məlumat mərkəzləri və süni intellekt obyektlərinin hədəfə alına biləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər. İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Əli Əbdüllahi ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Fars körfəzinə yenidən girə bilməyəcəyini və ABŞ-ın bölgədə hərbi mövcudluğunu bərpa etmək cəhdlərinin uğursuzluğa düçar olduğunu bildirib.
Tahir TAĞIYEV
