Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda ABŞ prezidentinin həyat yoldaşı Melaniya Trampın iki ölkə arasında atəşkəsə nail olduğu barədə Ağ Evin açıqlaması beynəlxalq müzakirələrə səbəb olub. Lakin söhbət müharibənin bütövlükdə dayandırılmasından deyil, Rusiyanın nəzarətində olan Ukraynanın Oleşki şəhərində humanitar yardımın çatdırılması və mülki əhalinin təxliyəsi üçün müvəqqəti atəşkəsdən gedir. Ağ Evin məlumatına görə, razılaşmanın 29 oktyabr 2026-cı ildə qüvvəyə minməsi nəzərdə tutulur.
Bu hadisə Melaniya Trampın diplomatik prosesdəki rolunun nə dərəcədə həlledici olduğu, Rusiya və Ukraynanın məhdud ərazidə atəşkəsə razılaşmasına hansı amillərin təsir göstərdiyi və bu təşəbbüsün arxasında Donald Tramp administrasiyasının siyasi hesablarının dayanıb-dayanmadığı barədə suallar yaradır.
Melaniya Trampın Rusiya-Ukrayna müharibəsində məhz bu məhdud ərazidə atəşkəsə nail olması nə dərəcədə inandırıcıdır? Bu nəticə onun şəxsi diplomatik təşəbbüsünün məhsuludur, yoxsa Ağ Ev administrasiyasının daha geniş siyasi strategiyasının tərkib hissəsidir? Humanitar məqsədlə əldə edilən bu razılaşma gələcəkdə daha geniş atəşkəs və sülh danışıqlarına zəmin yarada bilərmi?
Tofiq Abbasov: "Melaniya Trampın proseslərə qoşulması Donald Trampa dəstək məqsədi daşıyır"
Politoloq Tofiq Abbasov "Bakı-Xəbər" qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın həyat yoldaşı Melaniya Trampın siyasi proseslərdə ön plana çıxması daha çox ictimaiyyətlə əlaqələr strategiyası və prezidentə əlavə siyasi dəstək qazandırmaq cəhdi ilə bağlıdır. Onun fikrincə, Trampın siyasi mövqelərinin zəiflədiyi, tərəfdarları arasında fikir ayrılıqlarının artdığı bir vaxtda Melaniyanın ictimai fəallığının yüksəlməsi Ağ Ev üçün əlavə siyasi dividend gətirə bilər.
Politoloq Donald Trampın klassik siyasətçi obrazından uzaq olduğunu düşünür. Onun sözlərinə görə, Trampın biznes fəaliyyəti, şou-bizneslə əlaqələri və nümayişkaranə davranışları siyasi üslubunun formalaşmasına ciddi təsir göstərib.
"Donald Tramp hakimiyyətə gələndə onu biznesmen kimi təqdim edirdilər. Ancaq mən onun biznesmen kimi də çox uğurlu oyunçu olduğunu düşünmürəm. Daşınmaz əmlak biznesində bir neçə dəfə müflisləşib və hər dəfə ona digər biznes dairələri, o cümlədən Adelson ailəsi kimi nüfuzlu şəxslər dəstək verib. Trampın ailəsinin yəhudi icması ilə tarixən yaxın münasibətləri də onun ictimai obrazının formalaşmasında müəyyən rol oynayıb.
Bununla yanaşı, Trampın xarakteri klassik siyasi xadim xüsusiyyətlərinə uyğun gəlmir. O, şou-biznesdə və əyləncə sənayesində də özünü sınayıb. Güləş şoularında iştirakı, kütlələrin diqqətini cəlb etməyə hesablanmış davranışları onun siyasətə də bu yanaşmanı gətirdiyini göstərir. Hazırda onun nümayişkaranə siyasi üslubunu aydın görürük. Bir çox siyasətçinin səsləndirməkdən çəkindiyi fikirləri Tramp açıq şəkildə ifadə edir və bəzən onları praktik addımlara çevirir. Son çıxışları da ABŞ-da və xaricdə onun davranışlarının, o cümlədən yaşla əlaqəli mümkün koqnitiv problemləri barədə müzakirələrin artmasına səbəb olub", – deyə politoloq bildirib.
Tofiq Abbasov Melaniya Trampın proseslərə qoşulmasını ilk növbədə həyat yoldaşına siyasi dəstək vermək cəhdi kimi qiymətləndirir. Onun sözlərinə görə, dövlət başçılarının həyat yoldaşlarının humanitar təşəbbüslərdə, ictimai tədbirlərdə və sosial layihələrdə iştirakı beynəlxalq siyasətdə geniş yayılmış təcrübədir. Belə fəaliyyətlər ölkənin və rəhbərin ictimai imicinə müsbət təsir göstərə bilər.
"Melaniya Trampın indi ön plana çıxması təsadüfi deyil. Donald Trampın siyasi dayaqları zəifləyir və onun əlavə dəstəyə ehtiyacı var. Əvvəlki prezidentlik dövründə Melaniyanın həyat yoldaşından nisbətən uzaq görünməsi ilə müqayisədə, indi onların münasibətlərində birlik görüntüsü yaradılır. Melaniya siyasi fəaliyyət göstərməsə də, humanitar, sosial və ictimai sahələrdə müəyyən mövqeyə malikdir. Onun fəallığı Trampın ictimai imicinə müsbət təsir göstərə, seçki ərəfəsində ona əlavə siyasi üstünlük qazandıra bilər", – deyə politoloq qeyd edib.
Ekspertin fikrincə, ABŞ-ın İranla bağlı siyasətində üzləşdiyi çətinliklər də Trampın mövqelərinin zəifləməsinə təsir göstərir. O hesab edir ki, Vaşinqtonun sərt ritorikasına baxmayaraq, İranın hərbi imkanları ABŞ üçün ciddi problem olaraq qalır.
"İranla bağlı proseslərin dalana dirəndiyini görürük. Tramp nə qədər hədələyici bəyanatlar versə də, düşünürəm ki, ABŞ İranın hərbi potensialını ciddi təhlükə kimi qiymətləndirir. ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki qüvvələrinin və obyektlərinin təhlükəsizliyi, hərbi imkanların qorunması Vaşinqton üçün əlavə çətinliklər yaradır. Müharibələrin xarakteri dəyişib, müasir texnologiyalar və raket sistemləri hərbi üstünlük anlayışına ciddi təsir göstərir. Belə şəraitdə ABŞ-ın mövqeyini əvvəlki qədər rahat hesab etmək olmaz", – deyə Tofiq Abbasov bildirib.
Politoloq Trampın daxili siyasi dayaqlarının da əvvəlki kimi möhkəm olmadığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, "MAGA" hərəkatında fikir ayrılıqları dərinləşir, Trampın siyasətini sona qədər dəstəkləməyin tərəfdarı olmayan qüvvələrin sayı artır. Prezidentin ziddiyyətli bəyanatları və başladığı prosesləri sona çatdırmaqda çətinlik çəkməsi həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq müstəvidə tənqidlərə səbəb olur.
Tofiq Abbasov ABŞ-ın Ukrayna siyasətinin də iqtisadi və enerji amillərindən təsirləndiyini düşünür. O, ABŞ-ın dizel yanacağına ehtiyacı və Rusiyadan yanacaq tədarükü ilə bağlı məlumatları Vaşinqtonun üzləşdiyi çətinliklərin göstəricisi kimi qiymətləndirir. Bununla belə, politoloq hesab edir ki, bu vəziyyət Rusiyanın Ukrayna ilə bağlı mövqeyinin yumşalacağı anlamına gəlmir.
"Rusiyanın Ukrayna məsələsində mövqeyinin yumşalacağına inanmıram. Moskva sərt tələblər irəli sürür və atəşkəs məsələsində öz şərtlərini qəbul etdirməyə çalışır. Avropa isə Ukraynanın mübarizəni davam etdirməsini istəyir. Ancaq burada əsas sual Kiyevin nə qədər davam gətirə biləcəyi, Avropanın isə nə qədər maliyyə və hərbi resurs ayıra biləcəyidir. Avropanın imkanları da məhdud deyilmiş kimi davranmaq olmaz. Bu səbəbdən gələcəkdə Ukrayna rəhbərliyinin mövqeyində dəyişikliklər baş verə bilər. Bununla belə, Melaniya Trampın proseslərə qoşulmasının müharibənin gedişinə əsaslı təsir göstərəcəyini düşünmürəm", – deyə o bildirib.
Politoloqun fikrincə, Melaniya Trampın humanitar təşəbbüslərdə iştirakı müəyyən müsbət nəticələr verə bilər. Mülki əhalinin təhlükəli ərazilərdən çıxarılması, humanitar yardımın çatdırılması və zərərçəkənlərin təminatı kimi məsələlərdə onun fəaliyyəti diqqət çəkə bilər. Lakin bu cür təşəbbüslər münaqişələrin siyasi və hərbi səbəblərini aradan qaldırmaq üçün kifayət deyil.
"Ukraynada qış yaxınlaşdıqca enerji təchizatı, qaz çatışmazlığı və əhalinin yaşayış şəraiti ilə bağlı problemlər daha da kəskinləşə bilər. Generatorların və digər avadanlıqların göndərilməsi müəyyən kömək göstərsə də, bütün ehtiyacların qarşılanacağına zəmanət vermir. Rusiyanın daha geniş resurslara malik olması da müharibənin gedişində mühüm amildir. Belə bir vəziyyətdə Melaniya Trampın humanitar fəaliyyətinin müəyyən yumşaldıcı təsiri ola bilər, ancaq bunun köklü siyasi dönüş yaradacağını düşünmürəm.
Mən bunu siyasi texnoloqların yeni yanaşma cəhdi kimi qiymətləndirirəm. Donald Tramp seçkilərə qədər ictimai diqqəti cəlb edən qeyri-adi addımlar atmağa çalışa bilər. Ancaq Melaniyanın proseslərdə fəallaşması özlüyündə münaqişələrin həllinə gətirib çıxaracaq gücə malik deyil. Bunun daha çox Trampın ictimai imicini gücləndirməyə və ona əlavə siyasi dəstək qazandırmağa xidmət edəcəyi qənaətindəyəm", – deyə Tofiq Abbasov fikrini yekunlaşdırıb.
Dəniz NƏSİRLİ
