Azərbaycançılıq ideologiyası Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşını, milli-mənəvi dəyərlərini, dövlətçilik ənənələrini və gələcəyə dair hədəflərini özündə birləşdirən fundamental ideoloji sistemdir. Bu ideyanın başlıca mahiyyəti müxtəlif etnik mənsubiyyətə, dilə və mədəniyyətə malik insanların vahid Vətən, ortaq dövlətçilik və ümumi milli maraqlar ətrafında birləşməsidir. Azərbaycançılıq yalnız keçmişdən miras qalan mənəvi dəyər deyil, həm də müstəqil dövlətin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən qurucu ideyadır.
Ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində azərbaycançılıq ideologiyasının xüsusi yeri olub. Onun rəhbərliyi dövründə milli kimlik, dövlətçilik, dil, mədəniyyət və milli həmrəylik məsələləri ətrafında aparılan müzakirələr bu ideyanın ictimai-siyasi düşüncədə möhkəmlənməsinə mühüm təsir göstərib. Heydər Əliyevin yanaşmasında azərbaycançılıq milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər bir vətəndaşın özünü Azərbaycan dövlətinin ayrılmaz hissəsi hesab etməsi ilə səciyyələnirdi. Bu baxımdan, azərbaycançılıq etnik fərqləri aradan qaldırmaq deyil, həmin fərqləri ümumi dövlətçilik maraqları ilə uzlaşdırmaq prinsipinə əsaslanırdı. Azərbaycançılığın tarixi və elmi-fəlsəfi əsasları xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrindən, zəngin mədəni irsindən, ədəbiyyatından, fəlsəfi düşüncəsindən və milli özünüdərk prosesindən qaynaqlanır. Bu ideologiyanın müasir dövlətçilik konsepsiyasına çevrilməsi isə müstəqilliyin qorunması, milli birliyin möhkəmləndirilməsi və cəmiyyətin ortaq məqsədlər ətrafında səfərbər olunması ilə bağlıdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında Azərbaycan xalqının birliyi dövlətin əsasını təşkil edən prinsip kimi təsbit olunur. Konstitusiyanın 5-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan xalqı vahiddir və Azərbaycan Respublikası onun bütün vətəndaşlarının ümumi və bölünməz Vətənidir. Bu prinsip azərbaycançılığın birləşdirici xarakterini aydın ifadə edir. Azərbaycanda yaşayan müxtəlif etnik icmaların öz dillərini, mədəniyyətlərini və adət-ənənələrini qoruyub yaşatması milli həmrəyliyin mühüm tərkib hissəsidir. Talışlar, ləzgilər, avarlar, tatlar, udilər, kürdlər və digər etnik qruplar ölkənin tarixi-mədəni zənginliyinin bir hissəsidir. Prezident İlham Əliyev VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda çıxışı zamanı qeyd edib: “Biz həqiqətən çox yüksək səviyyədə həmrəylik, qarşılıqlı anlaşma və hörmət görürük. Biz hamımız özümüzün milli ideyaları – azərbaycançılıq ətrafında birləşirik. Bu, Azərbaycanın bütün xalqlarını bir araya gətirir. Bu birliyin özünü müstəqil tariximizin ən çətin mərhələlərində büruzə verdiyini vurğulayan dövlətimizin başçısı deyib ki, Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü və işğalı zamanı, o cümlədən İkinci Qarabağ müharibəsində bütün etnik qrupların və dinlərin nümayəndələri bir “dəmir yumruq” kimi birləşdilər. Bu da bizim qələbəmizin rəmzidir”. Azərbaycançılıq bu müxtəlifliyi vahid dövlətçilik məkanı daxilində birləşdirən ideya kimi çıxış edir. Onun davamlılığı isə təkcə ideoloji çağırışlarla deyil, qarşılıqlı hörmətin, bərabər hüquqların, sosial ədalətin və qanunun aliliyinin təmin olunması ilə möhkəmlənir. Bu gün Azərbaycan cəmiyyətinin həmrəyliyi və milli ideya ətrafında birliyi dövlətin təhlükəsizliyi və inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qloballaşma, informasiya müharibələri və rəqəmsal kommunikasiya imkanlarının genişlənməsi dövlətlər qarşısında yeni çağırışlar yaradır. Əgər əvvəlki dövrlərdə müstəqilliyə təhdidlər daha çox hərbi və fiziki müdaxilə formasında meydana çıxırdısa, müasir dövrdə informasiya manipulyasiyası, dezinformasiya, cəmiyyətdə etimadsızlıq yaratmaq və milli-mədəni dəyərləri hədəfə almaq kimi üsullar da ciddi müzakirə mövzusudur. Bununla belə, konkret təhlükələr faktlara əsaslanaraq qiymətləndirilməli, tənqid və fərqli fikirlər avtomatik şəkildə xarici müdaxilə kimi təqdim edilməməlidir. Müstəqil dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq prinsipi beynəlxalq münasibətlərin əsas müddəalarından biridir. Dövlətlərin suverenliyinə və siyasi müstəqilliyinə hörmət qarşılıqlı münasibətlərin təməlini təşkil edir. Heç bir ölkə öz siyasi, sosial və ya ideoloji modelini başqa dövlətə mütləq nümunə kimi təqdim etməməli, fərqli tarixi və ictimai şəraiti nəzərə almadan digər cəmiyyətə dərs verməyə çalışmamalıdır. Bu yanaşma dövlətlərarası münasibətlərdə ikili standartların qarşısının alınması və bərabərhüquqlu dialoqun inkişafı baxımından vacibdir. Burada “güzgüdə özünə baxmaq” prinsipi xüsusi məna daşıyır. Başqa ölkələrin daxili problemləri barədə hökm verməyə tələsməzdən əvvəl hər bir dövlət öz cəmiyyətindəki problemləri, hüquq və azadlıqların vəziyyətini, sosial çətinlikləri və idarəetmə məsələlərini obyektiv qiymətləndirməlidir. Bu, beynəlxalq əməkdaşlığın və qarşılıqlı tənqidin tamamilə rədd edilməsi demək deyil. Əksinə, konstruktiv dialoq faktlara, qarşılıqlı hörmətə və bərabər yanaşmaya söykənməlidir. İnsan hüquqları və beynəlxalq öhdəliklərə dair məsələlər də siyasi təzyiq vasitəsinə çevrilmədən, universal prinsiplər və hüquqi mexanizmlər çərçivəsində müzakirə olunmalıdır. Azərbaycançılıq ideologiyasının müasir əhəmiyyəti də məhz bu məqamda üzə çıxır. Milli birlik xarici təsirlərə qarşı qapalı olmaq deyil, cəmiyyətin öz dəyərlərinə, dövlətçilik ənənələrinə və ortaq gələcəyinə inamını gücləndirməkdir. Bu inamın möhkəmlənməsi üçün vətəndaşların hüquqları qorunmalı, müxtəliflik cəmiyyətin zənginliyi kimi qəbul edilməli, milli maraqlar isə məsuliyyətli və uzaqgörən siyasətlə uzlaşdırılmalıdır. Azərbaycançılıq Azərbaycan xalqını birləşdirən, dövlətçilik düşüncəsini inkişaf etdirən və gələcək nəsillərə ortaq məsuliyyət hissi aşılayan ideyadır. Onun gücü yalnız tarixi köklərində deyil, müasir cəmiyyətin ehtiyaclarına cavab vermək, müxtəlifliyi birliyə çevirmək və müstəqil dövlətin davamlı inkişafına töhfə vermək imkanındadır. Azərbaycan xalqının bu ideya ətrafında həmrəyliyi dövlətin suverenliyinin, ictimai sabitliyin və milli-mənəvi irsin qorunmasının mühüm şərtlərindən biri olaraq qalır.
Samirə SƏFƏROVA
