Bakıda fəaliyyət göstərən “Caspian International Hospital” ətrafında formalaşmış mənzərə artıq ayrı-ayrı maliyyə pozuntularının cəmi deyil. Bu, açıq şəkildə dövlətin vergi sisteminin necə deformasiyaya uğradığını, qanunun kimlər üçün işlədiyini, kimlər üçün isə sadəcə formal mətndən ibarət olduğunu göstərən canlı nümunədir.
İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi məlumatlarına görə, hospitalın dövlət qarşısında vergi borcu 26,5 milyon manatı ötüb. Bu rəqəm təkcə böyük deyil, həm də təhlükəlidir. Çünki bu məbləğ bir şirkətin borcu yox, bir sistemin iflasının göstəricisidir.
26 milyon manatdan çox vergi borcu olan “Caspian International Hospital”, böyük ehtimalla, yüz milyonlarla manatlıq dövriyyəyə malikdir. Bu rəqəm illər ərzində toplanmış ƏDV, mənfəət və gəlir vergilərini əhatə edir. Yəni klinika “zərərdə olan” deyil, on milyonlarla manatlıq gəlir əldə edib, amma vergi öhdəliyini ödəməkdən yayınıb. Bu borc klinikanın maliyyə gücü ilə müqayisədə tam ödənilə biləcək səviyyədədir, sadəcə risq olmadığı üçün ödənmir.
Bu borc bir ildə, iki ildə yaranmayıb. İllərdir yığılıb, şişib, böyüyüb və bütün bu müddət ərzində nəzarət mexanizmləri ya işləməyib, ya da bilərəkdən işlədilməyib. Təxminən altı ay əvvəl də mediada bu tibb biznesi zəncirinin on milyonlarla manat vergi borcu olduğu açıq şəkildə yazılmışdı. Faktlar ortadaydı, rəqəmlər mövcud idi, amma nəticə yenə olmadı. Bu səssizlik artıq səhlənkarlıq deyil. Bu, institusional susqunluqdur.
Nizamnamə kapitalı cəmi 10 manat olan bir MMC-nin on milyonlarla manatlıq dövriyyə aparması özü-özlüyündə absurd iqtisadi modeldir. Amma bu model Azərbaycanda işləyir. Çünki burada nizamnamə kapitalı sadəcə kağız üzərindədir, real kapital isə əlaqələr, hamilik və toxunulmazlıqdır. Şirkətin rəsmi rəhbərləri dəyişir, adlar yenilənir, amma borc yerində qalır. Cəbrayıl Abbasov, ondan əvvəl Fəriz Cəbiyev – bu adlar qərar verən fiqurlar deyil, vitrin rolunu oynayan menecerlərdir. Məsuliyyətin onlara yüklənməsi, əslində, real sahiblərin qorunması mexanizmidir.
Mediada yayılan və indiyə qədər təkzib olunmayan məlumatlarda “Caspian International Hospital”la yanaşı “Arash Medical Company” MMC-nin də eyni biznes zəncirinə daxil olduğu, bu strukturların faktiki nəzarətinin Şamo Fərzəlibəyov adlı şəxsə məxsus olduğu bildirilir. Həmin məlumatlarda onun sabiq səhiyyə nazirinin müavini Elsəvər Ağayevin qudası olduğu da vurğulanır. Bu məqam artıq məsələnin mahiyyətini açır. Çünki problem tibb sahəsində deyil, hakimiyyətə yaxınlıqdan doğan imtiyazlı biznes modelindədir.
Bu zəncirin təkcə iki şirkətlə məhdudlaşmadığı da görünür. “Badam Medical Center”in adı eyni kontekstdə hallanır, eyni coğrafiyada, eyni tibbi şəbəkə daxilində fəaliyyət göstərən strukturlar arasında biznes və idarəetmə əlaqələri barədə suallar səsləndirilir. Rəsmi reyestrlər bu əlaqələri göstərmir, amma elə problem də buradadır. Real nəzarət mexanizmi reyestrlərdə yox, kölgədədir.
Burada əsas məsələ bir hospitalın vergi borcu deyil. Burada söhbət vergi ödəməməyin sistemləşdirilməsindən gedir. Bir müəssisədə borc kritik həddə çatanda fəaliyyət digər struktur üzərindən davam etdirilir. Ad dəyişir, hüquqi şəxs dəyişir, amma real sahibliyin ünvanı dəyişmir. Dövlət isə bu oyunun tamaşaçısına çevrilir.
Əgər kiçik sahibkarın 5 min manat borcuna görə hesabları dərhal bloklanırsa, əmlakı müsadirə edilirsə, sual qaçılmazdır: 26 milyon manat borcu olan özəl hospital niyə toxunulmazdır? Bu sualın cavabı hüquqi deyil, siyasi və sosialdır. Çünki burada qanun yox, status işləyir. Burada vergi intizamı yox, kimin kim olduğu əsasdır.
Bu gün “Caspian International Hospital” ətrafında yaşananlar bir xəbər mövzusu deyil, bir xəbərdarlıqdır. Əgər bu borclular yenə də cəzasız qalacaqsa, bu, dövlətin öz vətəndaşına verdiyi açıq mesaj olacaq: qanun bərabər deyil. Bu isə nə bazar iqtisadiyyatıdır, nə də dövlətçilik. Bu, oliqarx kapitalının dövlət üzərində qurduğu, illərlə bəslənən kölgə sistemidir və bu sistem ifşa olunmadıqca, 26 milyon sabah 50 milyon olacaq. Dövlət isə yenə kənardan baxacaq.
Akif NƏSİRLİ
