Akif Nəsirli: “İslahatlar sürətləndirilməsə, Azərbaycan daha yavaş artımla kifayətlənməli olacaq”
Beynəlxalq Valyuta Fondu bir sıra ölkələrdə, o cümlədən Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinin 2026 və 2030-cu illər üzrə ümumi daxili məhsulun (ÜDM) real artımı proqnozunu açıqlayıb.
Proqnozdan görünür ki, neft ixrac edən ölkələrdə ÜDM-nin real artım tempi neft idxal edən ölkələrdən geri qalır və bu fərq getdikcə daha da artacaq. BVF-yə görə, gələn il Azərbaycan, Qazaxıstan və Tükmənistanda ÜDM-nin real artım tempi uyğun olaraq 2,5%, 4,8% və 2,3% olacaq. Neft idxal edən ölkələr arasında ən yüksək göstərici Özbəkistanda (6%) olacaq. Digər ölkələr olan Tacikistanda 5,5%, Gürcüstan və Qırğızıstanda 5,3%, Ermənistanda 4,9% proqnozlaşdırılır.
Maraqlıdır, neft ixrac edən ölkələrdə ÜDM-nin real artım tempi neft idxal edən ölkələrdən niyə geri qalır? Bu fərqin getdikcə artacağı ilə bağlı proqnozlar Azərbaycan üçün nə vəd edir?
“Bunun əsas səbəbi həmin ölkələrdə iqtisadiyyatın bir sektor - neft və qaz gəlirləri üzərində çox cəmlənməsidir”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Əvvəla bu proqnozdu, təxmindir, doğrulacaq, ya yox, bu da bir sualdır. Bunun əsas səbəbi həmin ölkələrdə iqtisadiyyatın bir sektor - neft və qaz gəlirləri üzərində çox cəmlənməsidir. Neftin qiyməti sabit qaldıqda və ya yüksək artım nümayiş etdirmədikdə, bu iqtisadiyyatların artım potensialı məhdud olur. Neft gəlirləri valyutanı gücləndirdiyi üçün digər sahələr zəif rəqabət qabiliyyətinə malik olur. Bu isə sənaye və ixracın şaxələnməsini ləngidir. Qeyri-neft sektorunda sərmayələrin səmərəliliyi də çox vaxt aşağı olur. Çünki iqtisadi inkişaf daha çox dövlət investisiyaları ilə təmin edilir, özəl sektorun dinamikası isə yetərincə güclü deyil. Neft idxal edən ölkələrin əksəriyyətində isə daha gənc əhali, genişlənən əmək bazarı və fəal özəl sektor mövcuddur. Onlar struktur islahatlarını daha sürətli aparır, biznes mühitini liberallaşdırır və investisiya axınını artırırlar. Onlar buna məcburdur, çünki başqa sərvəti yoxdur. Bu amillər həmin ölkələrdə 5-6 faiz səviyyəsində sabit iqtisadi artımı mümkün edir. Bu tendensiyanın davam etməsi Azərbaycan üçün o deməkdir ki, ölkənin orta müddətli artım tempi əsasən 2-3 faiz intervalında sabitləşə bilər. Neft-qaz hasilatının pik dövrü geridə qaldığı üçün əvvəlki illərdəki kimi yüksək sıçrayışlar gözlənilmir. Bu vəziyyət həm büdcə gəlirlərinin, həm də iqtisadi artımın daha çox qeyri-neft sektorunun inkişafından asılı olacağını göstərir. Əgər şaxələnmə, özəl sektorun gücləndirilməsi, rəqəmsal iqtisadiyyat, logistika və sənaye istehsalı sahələrində islahatlar sürətləndirilsə, bu fərqi azaltmaq mümkün olacaq. Əks halda region ölkələri ilə artım fərqi daha da artacaq və Azərbaycan daha yavaş artımla kifayətlənməli olacaq. Bu proqnozlar həm xəbərdarlıq, həm də fürsət siqnalıdır: düzgün addımlar atılarsa, artım potensialını artırmaq mümkündür; atılmazsa, aşağı artım yeni normaya çevriləcək”.
Vidadi ORDAHALLI
