Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstanın birgə yaratdığı “Middle Corridor Multimodal Ltd.” ("Orta Dəhliz Multumodeli" şirkəti) artıq Transxəzər Orta Dəhlizi boyunca yükdaşımaların vahid idarəçiliyini təmin edən əsas oyunçudur.
Şirkət yalnız regionda logistikanın koordinasiyasını asanlaşdırmır, həm də Çin və Avropanın böyük təşəbbüslərini bir-birinə bağlayaraq Rusiya ərazisindən yan keçən alternativ ticarət marşrutlarını praktikaya keçirir. Bu baxımdan Sian şəhərində keçirilən Avropa-Çin forumu həlledici əhəmiyyət kəsb edir, çünki forumda əldə olunan razılığa əsasən, Çin Dəmir Yolu Konteyner Nəqliyyatı da şirkətdə səhmdar kimi iştirak edəcək. Beləliklə, Çinin “Bir Kəmər, Bir Yol” layihəsi ilə Avropanın “Qlobal Keçid” təşəbbüsü Orta Dəhlizdə konkret əməli addımla inteqrasiya olunur.
Bu əməkdaşlıq bir neçə aspektdən region üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Birincisi, Çin və Avropa arasında üst-üstə düşən logistika maraqları artıq konkret, praktiki layihəyə çevrilir və bu, yük axınlarını daha rəqabətqabiliyyətli edir. İkincisi, Transxəzər Orta Dəhlizi Rusiya ərazisindən yan keçərək Asiya və Avropa arasında alternativ ticarət marşrutu yaradır, bu isə Rusiya üçün ənənəvi təsir dairəsində azalma deməkdir. Üçüncüsü, layihənin maliyyələşdirilməsi Çin və ABŞ kreditləri hesabına baş tutacaq ki, bu da qlobal güclərin Mərkəzi Asiyada qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlığını gücləndirir.
Bölgədə isə başqa təşəbbüslər də var. Məsələn, Ermənistanın “Sülh kəsişməsi” layihəsi nəzərdə tutulub ki, qonşu ölkələrlə inteqrasiya və iqtisadi əlaqələri inkişaf etdirsin. Sual yaranır: bu layihə Çin və Avropanın inteqrasiya etdiyi multimodal dəhlizə qoşula bilərmi? Praktik baxımdan, bu mümkündür, amma bir sıra şərtlər mövcuddur. İlk növbədə, Ermənistanın layihəsi siyasi mühitdən asılıdır və Azərbaycanla münasibətlər bu inteqrasiyaya birbaşa təsir edə bilər. İkincisi, texniki baxımdan multimodal dəhlizə qoşulmaq üçün infrastruktur, marşrut və logistika standartlarının uyğunluğu tələb olunur. Üçüncüsü, maliyyə mənbələri və səhmdarlıq məsələləri aydın olmalıdır, yəni Çin və Avropa tərəflərinin razılığı lazımdır. Bu baxımdan, “Sülh kəsişməsi” layihəsinin inteqrasiyası gələcəkdə mümkün olsa da, yalnız siyasi və texniki uyğunluq təmin olunduğu halda həyata keçə bilər.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstanın yaratdığı “Middle Corridor Multimodal Ltd.” artıq Çin və Avropa layihələrini birləşdirərək regionda alternativ ticarət marşrutunu formalaşdırır. Ermənistanın təşəbbüslərinin bu sistemə qoşulması isə mümkün olsa da, ciddi siyasi, texniki və maliyyə koordinasiyasını tələb edir. Beləliklə, Mərkəzi Asiya qlobal iqtisadi güclərin strateji rəqabətində yeni cəbhəyə çevrilir və layihələrə qoşulmaq istəyən hər bir aktor həm fürsətlər, həm də çətinliklərlə üzləşəcək.
Akif NƏSİRLİ
