İstehlak kreditləri ilə bağlı daha gərgin vəziyyət yaranır

Tarix: 30.10.2014 / 02:06
Bölmə: İqtisadiyyat

Maliyyə sektorunda son vəziyyətin təhlili göstərir ki, Mərkəzi Bankın bütün cəhdlərinə baxmayaraq, ölkədə istehlak kreditlərinin artımını dayandırmaq hələ də mümkün olmayıb. Elə bunun nəticəsidir ki, istehlak kreditlərinin həcmi durmadan artır və burada təhlükə yaradan məqam belə kreditlərə görə müştərilərin banklara vaxtında qaytara bilmədiyi vəsaitlərin həcminin də adekvat surətdə çoxalmasıdır.
Problemli kreditlərin daha çox istehlak kreditlərinə görə çoxalması rəsmi səviyyədə də etiraf olunur. Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin sədri Elman Rüstəmov da bildirir ki, problemli kreditlər daha çox istehlak kreditlərinin hesabına artır. Onun sözlərinə görə, ölkə üzrə orta hədd 6%-dən az olsa da, istehlak kreditlərində bu rəqəm yüksəkdir və banklar bununla bağlı ehtiyatlar yaradıb. Qeyd edək ki, cari ilin aprelində istehlak kreditinin həcmi 6 milyard 611 milyon manata çatıb. Sentyabrın 1-ə olan məlumata görə isə, ölkədə istehlak kreditlərinin məbləği 7 milyard 102,9 milyon manat olub. Yəni 5 ayda bu kreditin həcmi təxminən 500 milyon manat artıb. Hazırda istehlak kreditləri ölkə üzrə kredit portfelinin 41%-ni təşkil edir. deməli, baş bankın bu kreditlərin məhdudlaşdırılması ilə bağlı addımları istənilən nəticəni verməyib.
Elman Rüstəmov özü də qeyd olunan xüsusda maraqlı fikirlər səsləndirib. Onun sözlərinə görə, Mərkəzi Bankda istehlak kreditlərinə münasibət nəzəri və praktik baxımdan ikilidir. "İstehlak kreditlərinə dualist baxışımız var. İlk növbədə nəzərə almaq lazımdır ki, istehlak kreditlərinə tələbatın artması ölkənin iqtisadi vəziyyəti ilə bağlıdır. Biz daha varlı ölkələrə baxsaq, orada milli məhsulları ilə müqayisdə istehlak kreditlərinin daha yüksək səviyyəsini görə bilərik. Təbii ki, insanlar nə qədər çox varlanırsa, onlar bir növ istehlaklarını qabaqlayaraq kredit hesabına daha da yaxşı yaşamağa çalışırlar və bunun üçün onların müəyyən iqtisadi bazaları var. Lakin biz araşdıranda görürük ki, istehlak kreditlərinin strukturunda başlıca yeri ipoteka kreditləri tutur. İstehlak kreditlərinin lokomotivi ipoteka kreditləridir və bu olduqca mühüm bir məsələdir. Bütövlükdə istehlak kreditləri prosesinin müsbət tərəfi ölkənin maliyyə sistemi ilə təmaslaşmasıdır. Lakin əhalinin düşünmədən, ailə büdcəsini bilmədən həm kreditlərin sayını, həm də borc yükünü artırması, digər tərəfdən bankların özlərinin risq profillərini tam müəyyən etmədən bunu həyata keçirməsi çox ciddi fəsadlara gətirib çıxara bilər".
Qeyd olunduğu kimi, artıq problemli kreditlərin miqdarı da çoxalır və artıq 1 milyard manata çatıb. Burada istehlak kreditlərinin xüsusi çəkisi var. Qeyd edək ki, ölkədə banklar gəlirlərinin əsas hissəsini istehlak kreditlərindən götürdüyündən, istehlak kreditləri məhdudlaşdırıldıqdan sonra kommersiya bankları məntiqlə kreditləşdirmə zamanı daha çox istehsal və ticarətdən kənar xidmət sahələrindən gəlir götürməyə start verməli idi.
Bu da iqtisadiyyatın maliyyələşdirilməsinin daha da artacağına gətirib çıxarmalı idi. Amma real vəziyyət tamam fərqli mənzərəni meydana çıxarır. Elə bu da bir daha istehlak kreditlərinin məhdudlaşdırılması siyasətinin yeganə çıxış yolu olmadığını göstərməkdədir. Bu, həmçinin onu göstərir ki, ölkədə iqtisadiyyatın real sektorunda kreditə tələbat da qeyri-qənaətbəxş səviyyədədir. Biznesə şərait və marağın yüksək səviyyədə olduğu yerdə, əslində, pula böyük ehtiyac olmalıdır. Lakin kreditlərin faiz dərəcələri yüksək olduğundan, həmin maraq ciddi zərbə altına düşür. Əvəzində yenə banklar istehlak kreditlərinin verilməsinə daha çox meyl göstərir. Bu fonda isə, qeyd olunduğu kimi, problemli kreditlərin də miqyası çoxalır.
Elə rəsmi dairələrdə, bank sferasında çalışan mütəxəssislərin də əsas əndişəsi ondan ibarətdir ki, geri qaytarılmayan kreditlərin faizinin artması bank sferasına gələcəkdə mənfi təsir göstərəcək. İstehlak kreditlərinin artması isə, nə qədər maraqlı olsa da, onların faiz dərəcələrinin aşağı düşməsinə səbəb olmur. Məlum olduğu kimi, Azərbaycanda qonşu ölkələrlə nisbətdə istehlak kreditlərinin faiz dərəcələri çox yüksəkdir. Araşdırmalar isə göstərir ki, dünya maliyyə böhranı məhz istehlak kreditləşməsinin həddindən artıq genişlənməsi səbəbindən başlayıb və sonradan böhran iqtisadiyyatın digər sahələrinə keçib. İstehlak kreditləşməsi sahəsində banklar tərəfindən aparılan işlər isə əhalinin borclanmasına gətirib çıxarır. Ekspertlərin fikrincə, kredit qoyuluşlarının bu cür artımının yalnız öz vəsaitlərini yerləşdirməyə çətinlik çəkən banklara faydası var. Belə ki, banklar uzunmüddətli iqtisadi layihələrə kredit verməkdən qaçır. Onlar əhaliyə risqi az olan kreditlər verməkdə maraqlıdır ki, bunlar da istehlak kreditləri və məişət kreditləridir. Onların məbləği azdır və bankların bu kreditlərinin arxasında girov durur. Lakin bəzi hallarda girov hesabına da problemli kredit məsələsini həll etmək müşkül olur. Bu səbəbdən problemli kreditlər artır və istehlak krediti ilə bağlı durum dəyişməsə, bu sahədə daha gərgin vəziyyət yaranacaq.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 30.10.2026 / 18:36

Azərbaycan illərdi Transxəzər qaz kəmərindən danışır - Aşqabad indi hərəkətə keçir...

Tarix: 30.10.2026 / 17:04

Azərbaycanda əhali dollarını satır

Tarix: 30.10.2026 / 12:14

Azərbaycanla Gürcüstan arasında yeni sərhəd-keçid məntəqəsi yaradılır...

Tarix: 29.10.2026 / 13:45

"Sahibkar olmayan şəxsin kartına hər gün 5 dəfə pul daxil olması normal deyil" - Mərkəzi Bankın sədri

Tarix: 29.10.2026 / 13:07

“Bank Melli İran” Azərbaycandan gedir? - Mərkəzi Bankdan açıqlama...

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

Tarix: 28.10.2026 / 12:23

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları xarici dövlət borcunu 20 dəfə üstələdi...

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...