BMT Baş Assambleyasının 76-cı sessiyası çərçivəsində xüsusi diqqət mərkəzində yer alan məsələlərdən biri də iqlim dəyişikliyi, atmosferin istixana qazları ilə çirklənməsidir. Dünya liderlərinin bir çoxu sessiyada çıxışları zamanı bu məsələyə xüsusi olaraq toxunub.
Məsələ ilə bağlı BMT-nin baş katibi Antonio Quterreş qeyd edir ki, 76-cı sessiya ilə yanaşı, bu məsələ 6 həftədən sonra Qlazqoda başlanacaq iqlim dəyişmələri problemlərinə həsr olunan beynəlxalq konfransda da əsas diqqət mərkəzində yer alacaq. BMT rəhbərinin sözlərinə görə, Qlazqo sammiti ərəfəsində bütün dünya hazırkı vəziyyətin təhlükəli olmasını, həmçinin təxirəsalınmaz tədbirlər görülməsinin zəruriliyini tam dərk etməlidir. O bildirib ki, ötən həftə BMT Paris İqlim Sazişinin icrası çərçivəsində ayrı-ayrı ölkələrin öz üzərinə götürdüyü vəzifələrin yerinə yetirilməsi barədə hesabat dərc edib: “Cari göstəricilərə görə, dünya qlobal temperaturun 2,7 dərəcə artması istiqamətindədir. Eyni zamanda, alimlər temperaturun hətta 1,5 dərəcədən azca yuxarı qalxmasının artıq fəlakət olacağını deyir. Temperaturun 1,5 dərəcə qalxmasını məhdudlaşdırmaqdan ötrü biz atmosferə atılan zərərli tullantıları 2030-cu ilə qədər 45 faiz azaltmalıyıq və bu, əsrin ortalarınadək karbon neytrallığına nail olmağa imkan verəcək. Hazırda ölkələrin öz üzərinə götürdüyü öhdəliklər 2010-cu ildəki 16 faiz səviyyəsi ilə müqayisədə istixana qazları tullantılarının 2030-cu ilədək artacağını ehtimal edir. Yəni hazırkı kursu birgə dəyişməsək, o halda qarşıdakı konfransın uğursuzluq risqi çox böyük olacaq”. Quterreş qarşıdakı sammitin uğurla başa çatması, bununla da qlobal istiləşmə ilə mübarizədə dönüş yaratmaqla əlamətdar olması üçün dünya liderlərini əllərindən gələni etməyə çağırıb. Baş katib bildirib ki, beynəlxalq ictimaiyyət üç istiqamətdə hərəkət etməlidir: istiləşmənin 1,5 dərəcə səviyyəsində qalması hədəfinə bağlılığı qoruyub saxlamaq, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə iqlim dəyişmələrinə hər il daha əvvəl vəd edildiyi kimi 100 milyard dollar vəsaiti müntəzəm ayırmaq, iqlim dəyişmələrinə uyğunlaşma üzrə tədbirlərin ümumi dövlət maliyyələşməsini azı 50 faiz artırmaq.
Qeyd edək ki, sonuncu tələbə əməl edən ölkələrin sayı elə də çox deyil. Amma bir çox ölkələrdən fərqli olaraq, Azərbaycan iqlim məsələsində də mühüm addımlar atır. Bunu elə Prezident İlham Əliyevin BMT Baş Assambleyasının 76-cı sessiyasının illik ümumi müzakirələrində videoformatda çıxışı zamanı səsləndirdiyi fikirlərdən də aydın görmək olar. Bu xüsusda dövlət başçısı qeyd edib: “Azərbaycan Paris İqlim Sazişini ratifikasiya etmiş, baza ili – 1990-cı illə müqayisədə 2030-cu ilə qədər istilik effekti yaradan qazların emissiyalarının səviyyəsində 35 faiz azalma ilə bağlı öz üzərinə könüllü öhdəlik götürmüşdür. Bununla yanaşı, biz Paris Sazişi çərçivəsində 2050-ci il üçün şərti hədəflərin müəyyən edilməsi imkanlarını araşdırırıq”.
Atmosferə atılan zərərli tullantıların azaldılması məqsədilə Azərbaycan bərpa edilən enerji amilinə də xüsusi diqqət edir. Azərbaycan Prezidentinin sözlərinə görə, hazırda ölkənin ümumi enerji istehsalında bərpa olunan enerjinin payı 17 faiz təşkil edir: “Hədəfimiz 2030-cu ilə qədər bu rəqəmi 30 faizə çatdırmaqdır. Növbəti 3-4 il ərzində ümumi gücü 700 meqavat təşkil edəcək 3 külək və Günəş elektrik stansiyalarının inşasına sərmayə qoyuluşuna dair üç böyük beynəlxalq enerji şirkəti ilə müqavilələr imzalanıb. Layihələrdən biri 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Ermənistanın işğalından azad edilmiş Şərqi Zəngəzur bölgəsində həyata keçiriləcək. Bu 240 meqavatt gücündə Günəş elektrik stansiyası Azərbaycanın azad olunmuş ərazilərində ən böyük birbaşa xarici sərmayə qoyuluşu layihəsi olacaq. Mən digər beynəlxalq enerji şirkətlərini də Azərbaycanın azad olunmuş ərazilərində yaşıl enerji layihələrinə sərmayə qoymağa dəvət edirəm. Mən azad edilmiş Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru bu yaxınlarda Yaşıl Enerji Zonası elan etmişəm. Azərbaycanın azad olunmuş ərazilərinin 7200 meqavatt Günəş enerjisi və 2000 meqavat külək enerjisi olmaqla təsdiq edilmiş bərpa olunan enerji potensialı var”.
Qeyd edək ki, Azərbaycan azad edilmiş torpaqları gələcəkdə yaşıl enerji zonası kimi tanıtmaq niyyətindədir. Kəlbəcər və Laçın rayonlarında külək enerjisinin, Zəngilan-Cəbrayılda isə Günəş enerjisinin böyük potensialı bunu deməyə əsas verir. Artıq ilkin tədqiqatlar aparılıb və beləliklə, Azərbaycan enerji generasiya güclərini, ötürücü xətlərini yenidən quraraq Qarabağı yaşıl enerji zonasına çevirəcək. Azərbaycanda, xüsusilə düşməndən təmizlənən ərazilərdə yaşıl enerji zonasının yaradılmasına mühüm önəm verilməsi təsadüfi deyil. Çünki hazırda bütün dünyada elektrik enerjisi istehsalının dominant mənbəyi ənənəvi enerji mənbələridir. Bununla belə, bir çox yerlərdə bərpa olunan enerji mənbələrindən elektrik enerjisi istehsalı artmaqda davam edir. Ölkəmizdə də enerjinin bu növünün istehsalı diqqət mərkəzində saxlanır. Qarşıdakı 10 il ərzində təqribən 1500 meqavat həcmində yeni gücün istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulur. Bu vəzifənin məhz özəl investisiyalar hesabına reallaşdırılması planlaşdırılır. Beləliklə, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş əraziləri yaşıl enerji zonalarına çevriləcək, bu rayonların davamlı inkişafı üçün yeni imkanlar açılacaq. Eyni zamanda, Azərbaycan bununla ətraf mühitin çirklənməsinə qarşı mübarizəyə öz töhfəsini verəcək. Bu da iqlim probleminin çözümündə mühüm rol oynayır.
Samirə SƏFƏROVA
