Gələn aydan Azərbaycanda yeni tədris ilinə başlanır. Dərslərin müəyyən müddət distant, eləcə də həftədə bir neçə gün məktəbə gəlməklə keçriləcəyi bildirilir. Amma istənilən halda, təhslin bir neçə milyon ölkə vətəndaşını əhatə etməsi fonunda indi narahatlıq doğuran məqam bunun koronavirusun yayılmasına necə təsir edəcəyidir. Sıxlıq səbəbindən, əsasən Bakı, Abşeron, Sumqayıtda virusun insandan-insana keçməsinin sürətlənə biləcəyi narahatlıq yaradır.
Yaxın məsafədə eyni hava ilə nəfəs almaq, eyni əşyalara toxunmaq yoluxmanı sürətləndirir. Virusa yoluxmamaq üçün hesab edilir ki, indi Operativ Qərargahın tələblərinə əməl etmək, sosial məsafəni gözləmək, maskadan istifadə etmək, təmaslardan mümkün qədər qaçmaq lazımdır. Xüsusən də maska məsələsi daha çox aktuallıq qazanır. Məhşur “The Independent” nəşri yazır ki, yoluxmalarla mübarizədə maskaların nəinki faydalı olduğunu, hətta son dərəcə faydalı olduğunu isbata yetirən elmi araşdırma keçirilib. Bu elmi araşdırma göstərib ki, maska, hətta koronavirusdan qoruya bilmədiyi hallarda belə, əksərən xəstəlik simptomlarının daha yüngül olmasını təmin edir. “The New York Times” yazır ki, bu ilin əvvəllərində Çin alimləri bu nəzəriyyənin isbatı üçün dağsiçanları üzərində təcrübə aparıblar. Onlar koronavirusa yoluxmuş heyvanlarla sağlam heyvanları qonşu qəfəslərdə yerləşdiriblər. Qəfəslərdən bəzilərinin arası tibb maskaları ilə bağlanmışdı. Nəticədə sağlam dağsiçanlarının çoxuna koronavirus yoluxmayıb, amma yoluxan heyvanlarda simptomlar daha zəif olub. Ekspertlər bildirir ki, bu araşdırmalar maska taxılmasının əvvəllər məlum olduğundan daha faydalı olduğunu göstərib. Alimlər bunu belə izah edirlər ki, immun sistemi yalnız az sayda virus zərrələri ilə üzləşdikdə onların öhdəsindən daha asanlıqla gəlir.
Yaranmış vəziyyətdə dünya ölkələrinin bir çoxu artıq maska taxılmasını icbari hala gətirir. Məsələn, Almaniyanın Saksoniya-Anhalt əyaləti istisna olmaqla, digər federal bölgələrində koronavirusa qarşı tibbi maskadan istifadə etməyənlər 50 avro məbləğində cərimələnəcək. Kansler Angela Merkelin sözlərinə görə, son aylar infeksiyaya yoluxma göstəriciləri artdığından, hökumət öz strategiyasına yenidən baxmaq qərarına gəlib. Siyasətçilər, həmçinin, insanları böhranlı bölgələrə turist səfərlərindən imtina etməyə çağırıblar. Böyük Britaniyada qəbul edilən qərara əsasən, qapalı məkanlarda maska taxmaq məcburidir. Qaydalara əməl etməyən şəxslər 100 funt sterlinqə qədər cərimə olunur. Xatırladaq ki, Böyük Britaniyada ictimai nəqliyyatda da maska taxmaq məcburidir. Bu arada məlum olub ki, İsveçrə Konfederasiyası və Lixtenşteyn Knyazlığında koronavirusa yoluxma halları aprel ayından bəri ən yüksək həddə çatıb. Bu səbəbdən artıq ölkənin bir sıra kantonlarında ictimai və ticarət obyektlərində maskadan istifadə öhdəliyi qüvvəyə minib. Avqustun 24-dən Cənubi Koreya paytaxtında qapalı məkanlarda və açıq havada maska taxmaq məcburi elan olunub.
Birləşmiş Ştatlarda koronavirusa yoluxmalarda kəskin artım bir sıra ştatları təkrar açılım qərarlarını dayandırmağa məcbur edib. Barlar, restoranlar, digər bizneslər yenidən bağlanır. Rəsmilər deyirlər ki, daha çox insan maska taxmaq, fiziki məsafə saxlamaqla bağlı qaydaları gözardı edir. Bu səbəbdən maska taxmayanlara qarşı ABŞ-da da cərimələr qüvvəyə minib. Eyni addımı Braziliya da atır. Fransanın baş naziri Jan Kasteks isə artıq Paris küçələrində də maska taxmağın məcburi olduğunu bildirir. Ölkənin təhsil naziri Jan-Mişel Blanke isə qeyd edir ki, məktəblərdə də maska taxmaq istisnasız olaraq məcburidir. O bildirib ki, maska taxmağın məcburi olması ibtidai sinif müəllimlərinə də aiddir. Nazirlik maska taxılmasına dair əvvəlcə müəyyən istisnalar nəzərdə tutsa da, hazırkı vəziyyətlə bağlı olaraq onlar ləğv edilib. Sanitar protokolun ilin sonunadək dəyişməyəcəyi, yoluxma halı aşkarlandıqda həmin siniflərin və ya məktəbin bağlanacağı vurğulanıb.
Xatırladaq ki, bu günlərdə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar yeni qaydalar təqdim edib. Həmin qaydalarda koronavirusa yoluxmadan müdafiə olunmaq üçün 12 yaşdan yuxarı yeniyetmələrə də maskadan istifadə tövsiyə olunub. Qurum hesab edir ki, azyaşlı uşaqlardan fərqli olaraq, yeniyetmələr koronavirusun yayılmasında aktiv rol oynayır. Qaydalar toplusunda 6-11 yaşlı uşaqlar üçün maskadan istifadə pandemiyanın ağır zərbə vurduğu regionlarda və ya risq qrupları ilə təmas zamanı məqsədəuyğun hesab olunur. Bu zaman uşaqlara nəzarət edən bir şəxs onların maskadan düzgün və təhlükəsiz istifadəsini təmin etməlidir. Təhsil nazirinin müşaviri Rüstəm Ağayev isə bildirir ki, Azərbaycanda yaşı 12-dən aşağı uşaqların maska taxması barədə qərarı valideyn verir. 12 yaşdan yuxarı uşaqlara isə maska taxmaq tövsiyə olunur. Baş verənlərlə bağlı Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasının həkim-infeksionisti Fərrux Sədirov qeyd edir ki, istənilən halda, insanlar sosial məsafəni gözləməli, maskadan istifadə etməli və əl gigiyenasına əməl etməlidir. Onun sözlərinə görə, bu qaydalara riayət etmədiyimiz müddət ərzində virusu nəzarət altına almaq mümkün olmayacaq və yoluxma sayı azalmayacaq: “Pandemiyanın nə qədər müddət davam edəcəyi haqqında dəqiq fikirlər yoxdur, fərqli fikirlər səsləndirilir. Bunun tək yolu qorunmaqdır. Hər yer açılsa belə, biz bu qaydalara mütləq şəkildə əməl etməliyik. Belə olduğu halda yoluxmalar yalnız çox az arta bilər. Payız və qış fəslində respirator xəstəliklər baş qaldırır. Bu zaman risq daha da artır. Sadaladığım qorunma tədbirləri insanları digər respirator xəstəliklərdən də qoruyacaq. Dəfələrlə demək lazım olsa da, bu bizi tənəffüs yolu ilə yoluxan bütün xəstəliklərdən qoruyacaq. Hətta əl yumaq bütün infeksion xəstəliklərin 50 faizindən qoruyur”.
Tahir TAĞIYEV
