ABŞ prezidenti Donald Trampın "dünya tarixinin ən böyük neft müqaviləsi" adlandırdığı ABŞ və Venesuela arasında imzalanan müqavilənin pərdəarxası aspektləri ilə bağlı yeni detallar ortaya çıxıb. Neft müqaviləsilə bağlı pərdəarxası prosesdə mərkəzi fiqur 46 yaşlı venesuelalı iş adamı milyarder Alejandro Betankur olub.
“Axios”un əlaqə saxladığı ABŞ rəsmilərinə görə, Betankur təkcə milyardlarla dollarlıq neft müqaviləsinin vasitəçiliyində deyil, həm də Nikolas Maduronun devrilməsinə səbəb olan prosesdə Vaşinqton və Karakas arasında vacib əlaqələrdə rol oynayıb.
Betankurun keçmişi milyardlarla dollarlıq neft müqavilələrindən və Maduro müxalifəti ilə əlaqələrdən tutmuş Moskvadakı təşəbbüslərə və illərlə davam edən çirkli pulların yuyulması istintaqına qədər uzanır.
“Axios”a danışan ABŞ rəsmisi Betankurun həm neft müqaviləsində, həm də Venesueladakı siyasi dəyişikliklərdəki rolundan danışarkən deyib: "Betankur olmasaydı, enerji təhlükəsizliyi müqaviləsi olmazdı. O olmasaydı, Maduro hələ də hakimiyyətdə qala bilərdi".
Betankurun rolunun ən diqqət çəkən epizodlarından biri 3 yanvarda baş verib. “Axios”un məlumatına görə, ABŞ ordusu Maduronu ələ keçirərkən Trampın Venesuela üzrə müşaviri Maurisio Klaver-Karone Betankurla telefonla danışıb. Betankur da öz növbəsində Venesuela vitse-prezidenti Delsi Rodrigezlə təmasda olub. Bildirilir ki, Rodrigez əvvəlcə Maduronun öldürüldüyünü düşünüb, böyük qorxu və qəzəb hissi keçirib. Daha sonra Betankurt Vaşinqtonla Rodrigez arasında vasitəçilik edərək onu ABŞ dövlət katibi Rubio ilə görüşməyə razı salıb.
İddialara görə, Betankur Maduronun devrilməsindən əvvəl də Klaver-Karonla müntəzəm əlaqə saxlayırmış. Müzakirələr əsasən Madurodan sonrakı Venesuelada neft hasilatını və iqtisadiyyatı necə qoruyub saxlamaq məsələsinə yönəlib. Məşhur milyarder, Delsi Rodrigezlə də əlaqə saxlayaraq, Maduronun yerinə keçməsi ilə bağlı fikirlərini anlamağa çalışıb.
Bildirilir ki, Betankurun Vaşinqtonla əlaqələri Trampın ilk prezidentlik müddətinə gedib çıxır. “Axios”a görə, Betankur Maduro müxalifəti ilə Venesueladakı siyasi və hərbi xadimlər arasında vasitəçi rolunu oynayıb. O, həmçinin Xuan Quaydo administrasiyası adından Moskvaya gedərək Rusiyanın Maduroya dəstəyini dayandırmasını tələb edən məktub çatdırıb. Ancaq həmin dövrdə Maduro hakimiyyəti əlində saxlaya bilib. Ardından Betankur ölkəni tərk edib, Maduro administrasiyası isəonun həbs olunması əmrini verib və sərvətini, neft şirkətini müsadirə edib.
2023-cü ildə maraqlı bir hadisə baş verib. “Axios”a görə, Rodriges Venesuelanın neft sektorundakı problemləri həll etmək üçün Betankurun ölkəyə qayıtmasını istəyib. Maduro isə Betankurun müxalifətdən uzaq durması və amerikalı neftçi Harri Sarjant III ilə işləməsi şərti ilə geri qayıtmasına icazə verib.
Betankurun həyatında ən mübahisəli mövzulardan biri beynəlxalq çirkli pulların yuyulması istintaqı olub. 2019-cu ildə Mayamidə Betankurun əmisi oğlu və daha bir neçə venesuelalının daxil olduğu 1,2 milyard dollarlıq çirkli pulların yuyulması dosyası gündəmə gəlib. Lakin Betankura qarşı ittiham irəli sürülməyib. Bildirilir ki, ABŞ rəsmiləri Betankurun xarici siyasətdəki mühüm roluna görə İsveçrədəki istintaqın dayandırılması üçün müdaxilə edib.
İsveçrənin ekstradisiya tələbi səbəbindən Böyük Britaniyanı tərk edə bilməyən Betankur, Vaşinqton və Karakasda keçirilən neft danışıqlarında iştirak edə bilməyib. İsveçrə hakimiyyəti Britaniya məhkəməsinə işi davam etdirməyə hazır olmadıqlarını bildirdikdən sonra hüquqi maneə aradan qaldırılıb və bundan sonra Betankur iyun ayında ölkədən çıxa bilib.
Avqustun ortalarında Betankur, Rodriges və ABŞ Dövlət Departamenti və Pentaqonun Strateji Kapital İdarəsinin rəsmiləri neft sazişinin konturları ilə bağlı şifahi razılığa gəldilər. Razılaşmaya əsasən, Venesuela hasilatın 16%-dən 40%-ə qədərini, eləcə də gəlir vergisini alır. ABŞ isə heç bir kapital qoymadan 35% paya malik olur və vergi sonrası neft neftin 20%-ni maya dəyərinə alır.
Betankurun Şimali Amerika Mavi Enerji Tərəfdaşları şirkəti də 17 neft yatağına giriş hüququ əldə edir.
Pentaqonun müqavilədəki roluna diqqət çəkən bir ABŞ rəsmisi "başqa beç bir neft sahəsi üzrə iş adamı Pentaqonun onların tərəfində olduğunu deyə bilməz" deyib.
Lakin enerji mütəxəssisləri müqavilənin həyata keçirilməsinin mümkünlüyünə şübhə ilə yanaşır və qısa müddətdə ABŞ-da benzin qiymətlərini aşağı salacağını gözləmirlər.
Tahir TAĞIYEV
