Suriyada Bəşər Əsəd komandasının - qohum-əqrabasının məhkəməsi başladı. İlk mühakiməyə oturdulan Əsədin xalası oğlu Atef Nəcib oldu.
Atef Nəcib 1960-cı ildə sahil şəhəri Cəbləhdə anadan olub. Anası Fatimə Məxluf Həfiz Əsədin həyat yoldaşı Ənisə Məxlufun bacısıdır. Bu qohumluq ona sonsuz bir toxunulmazlıq bəxş edib. Hərbi akademiyanı bitirdikdən sonra Suriya kəşfiyyatına qoşulan Atef, kobud və təkəbbürlü davranışına görə 1992-ci ildə xidmətdən çıxarılıb. Altı il işsiz qaldıqdan sonra anası Həfiz Əsədə müraciət edib, oğlunun "yetişdiyini" söyləyib və o, yenidən vəzifəyə qaytarılıb. 2008-ci ildən 2011-ci ilin martına qədər Dəraa vilayətinin Siyasi Təhlükəsizlik İdarəsinin rəisi olub. Hakimiyyət illərində özünə aid bir ifadə onu ən yaxşı şəkildə xarakterizə edir: "Dəraada mən Allaham."
2011-ci ilin fevralında Dəraadakı "Al-Başir" orta məktəbinin divarına bir qrup yeniyetmə iki şüar yazdı: "Xalq rejimin devrilməsini istəyir" və "Sıra səndədir, doktor" - bu sonuncu ifadə göz həkimi kimi təhsil almış Bəşər Əsədə açıq bir eyhamdı. Atef Nəcibin göstərişi ilə 10-15 yaşlarında 15 məktəbli uşaq həbs edildi. Onları Dəraadakı Siyasi Təhlükəsizlik şöbəsinin zirzəmisinə apardılar. Şahidlər və sonradan azad olunan uşaqların ailələri dəhşətli bir tablo çəkdi: dırnaqlar çıxarılıb, elektrik cərəyanı verilib, siqaretlə yandırılıblar, soyuq kameralarda günlərlə ac, susuz və yuxusuz saxlanılıblar. Bəzilərinin bədənlərindəki sümük sınıqları, yanıq izləri həbsdən çıxandan sonra da görünürdü. Bir neçəsinə qarşı cinsi zorakılıq edildiyi də iddia olunur. Bu işgəncələrin qurbanları arasında 13 yaşlı Həmzə əl-Xətib də var. O, etiraz zamanı saxlanıldı və cəsədi ağır işgəncə izləri ilə ailəsinə qaytarıldı.
Uşaqların ailələri Siyasi Təhlükəsizlik İdarəsinə gedib övladlarını tələb etdikdə Atef Nəcib onları aşağılayan bir cavabla qovdu: "Uşaqlarınızı unudun. Gedin evdə arvadlarınızdan başqa uşaq düzəldin. Bacarmırsınızsa, adam göndərin, biz düzəldək." Bu sözlər bütün şəhəri ayağa qaldırdı.
2011-ci il martın 15-də ailələr və şəhər sakinləri küçəyə çıxdı, tələb sadə idi: uşaqları azad edin. Atef Nəcibin əmri ilə etirazçılara atəş açıldı, ilk günlərdən etibarən ölülər oldu. Dəraadakı Ömər məscidinin yanında da təhlükəsizlik qüvvələri dinc nümayişçilərə qarşı atəş açdı. Uşaqlar təxminən iki həftə sonra ağır işgəncə izləri ilə azad edildi. Amma artıq geri dönüş yox idi, etirazlar əvvəl bütün Dəraa vilayətinə, sonra isə bütün Suriyaya yayıldı.
Atef Nəcib yalnız uşaq işi ilə məhdudlaşmır. O, 2011-ci ilin mart-aprel aylarında Dəraadakı bütün etiraz dalğasının zorakılıqla yatırılmasına şəxsən rəhbərlik edib. Onun əmri ilə "şəbbiha" adlanan rejim silahlıları ilə birlikdə təhlükəsizlik qüvvələri nümayişçilərə atəş açıb. Yaralıları xəstəxanaya aparmağa icazə verilməyib, təcili yardım maşınları güllələnib. Evlərə basqınlar, kütləvi həbslər, zirzəmilərdə sistematik işgəncə - tavandan asmaq, elektrik, döymə, sümük sındırma - hər şey onun göstərişi ilə baş verib. Bir neçə həbs olunan işgəncə altında can verib, meyitlər isə ailələrə qaytarılmayıb. Bundan əlavə, Atef Nəcib Dəraada geniş miqyaslı qəsb və rüşvət şəbəkəsinə rəhbərlik edib. İş adamlarından, fermerlərdən pul alıb. Verməyənlərin bizneslərini bağladıb, özlərini həbs etdirib. Sərhəd vilayəti olduğundan qaçaqmalçılıqdan da pay götürüb.
Hadisələrin ardınca Bəşər Əsəd onu vəzifədən uzaqlaşdırdı, amma cəzalandırmadı. Sadəcə İdlib vilayətinin Siyasi Təhlükəsizlik Şöbəsinə köçürdü. Əsəd ailəsinə yaxın olduğu üçün uzun illər əl dəyməz qaldı.
2024-cü ilin dekabrında Əsəd rejimi çökdükdən sonra yeni Suriya hakimiyyəti onu axtarışa verdi. 2025-ci il yanvarın 31-də Latakiya kəndlərindən birində gizləndiyi yerdə tutuldu. İttihamlar ağırdır: Suriya xalqına qarşı cinayətlər, qətllər, işgəncə, uşaqlara qarşı zorakılıq, qəsb, vəzifə səlahiyyətlərinin aşılması.
2026-cı il aprelin 26-da isə o, zolaqlı həbsxana geyimində, Dəməşqdəki Ədalət Sarayının nümayiş qəfəsində oturdu - soyuqqanlı və ifadesiz. İzdiham onu barmaqlıqlar arxasından çəkdi. Zalda qurbanların ailələri var idi. Bəşər Əsəd və qardaşı Maher Əsəd də eyni iş üzrə qiyabi müttəhim kimi keçir, növbəti məhkəmə iclası mayın 10-da keçiriləcək. Atef Nəcibin məhkəməsi Əsəd ailəsinin Suriyada mühakimə olunan ilk üzvü kimi tarixə düşdü.
ABŞ-da isə Bəşər Əsədin əmisi oğlu Antuan Kassisin məhkəməsi gedir. O, narkoterrorizmdə ittiham olunur və ifadəsində bütün işi Bəşər Əsədin qardaşı Mahir Əsədin qurduğunu deyib.
Kassisin sözlərinə görə, Latakiya limanından keçən hər kiloqram kokain üçün Suriya hökumətinə 10 min dollar verilib. Mahir Əsədin komandanı olduğu 4-cü diviziya həm də ölkədə “kaptaqon” narkotikinin istehsalına rəhbərlik edib.
Hökm 2 iyulda çıxacaq. Kassisi 20 ildən ömürlük həbsə qədər cəza gözləyir. Mahir Əsəd məhkəmədə yoxdur, amma əsas təşkilatçı kimi adı keçir.
Akif NƏSİRLİ
