ABŞ prezidenti Donald Tramp İran ərazisi üzərində vurulan Amerika F-15E qırıcı təyyarəsindən iki ekipaj üzvünün uğurla xilas edildiyini elan edib. Əməliyyat 24 saatdan çox davam edib və Amerika və İsrail xüsusi təyinatlılarının müdaxiləsi ilə baş tutub. Xilasetmə missiyası ABŞ liderinin Hörmüz boğazını açmaq üçün Tehrana verdiyi ultimatumun bitməsindən iki gün əvvəl baş tutub. ABŞ İranın enerji infrastrukturuna hücum etməyə hazırlaşır və məhdud yerüstü əməliyyat keçirməsi gözlənilir.
Donald Tramp həftəsonu sosial media platforması “TruthSocial”da ABŞ ordusunun 3 apreldə vurulan F-15E təyyarəsinin heyətini uğurla xilas etdiyini açıqladı. Ağ Ev rəhbəri qeyd etdi ki, bu cür reydlər nadir hallarda olur, çünki personal və avadanlıq üçün təhlükə var: “Bu, sadəcə baş vermir! Hər kəsin cəsarət və bacarıqlarının heyrətamiz nümayişidir!” ABŞ prezidenti İran qüvvələrinin Amerika pilotlarını əsir götürməyə çalışarkən iki ekipaj üzvünü xilas etmək üçün dünyanın ən ölümcül silahları ilə silahlanmış onlarla təyyarənin göndərildiyini açıqladı. Trampın vurğuladığı kimi, basqın ABŞ-ın “İran hava məkanında böyük üstünlük əldə etdiyini” nümayiş etdirdi. İki nəfərlik F-15E qırıcı təyyarəsi aprelin 3-də İran ərazisi üzərində vurulub. Hər iki heyət üzvü - pilot və şturman - katapult edərək bir-biri ilə əlaqə saxlayıblar. “Axios” mənbələrinə görə, pilot təyyarə qəzaya uğradıqdan bir neçə saat sonra xilas edilib. Axtarış-xilasetmə əməliyyatı zamanı İran qüvvələri əməliyyatda iştirak edən Amerikanın “Black Hawk” helikopterlərindən birini vurub, lakin o, qaçmağı bacarıb. Şturmanın axtarışı bir gündən çox çəkib. “Iran International” nəşrinin mənbələrinə görə, əməliyyat təkcə Amerikanın deyil, həm də İsrail xüsusi təyinatlılarının müdaxiləsini tələb edib. Onlar əlavə ediblər ki, İsrail iki elit bölməni - Şaldag və Sayeret Matkalıəraziyə yerləşdirib. Tehran ABŞ-İsrail axtarış-xilasetmə əməliyyatının qarşısını aldığını iddia edir. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) mərkəzi qərargahından Xatam əl-Ənbiya bildirib ki, "İsfahanın cənubundakı tərk edilmiş hava limanından dezinformasiya əməliyyatı və qaçış kimi planlaşdırılan sözdə Amerika hərbi xilasetmə əməliyyatı tamamilə dayandırılıb".
F-15E heyətinin xilas edilməsi Tehranın Trampın sülh razılaşması təklifinə cavab verməsi və müharibənin başlanğıcından bəri iranlılar tərəfindən qismən blokadaya alınmış həyati əhəmiyyətli gəmiçilik arteriyası olan Hörmüz boğazını açması üçün son tarixdən iki gün əvvəl baş verib. İran razılaşmanı rədd edərsə, ABŞ İranın enerji infrastrukturuna hücumlar etməklə hədələyir. Mənbələr “The Wall Street Journal”a bildiriblər ki, Tehran rəsmi olaraq regional vasitəçilərə ABŞ rəsmiləri ilə danışıqlar aparmaq istəmədiyini və ABŞ tələblərini qəbuledilməz hesab etdiyini bildirib. Amerika kəşfiyyat icması da İslam Respublikasının Amerika tələblərini yerinə yetirməyəcəyinə əmindir. Onların qiymətləndirmələrinə görə, İranın Hörmüz boğazını yaxın zamanda açması ehtimalı azdır, çünki bu həyati əhəmiyyətli Yaxın Şərq gəmiçilik arteriyasına nəzarət Vaşinqton üzərində yeganə real təsir vasitəsidir. Bundan əlavə, ABŞ təhlükəsizlik agentlikləri hesab edir ki, Tehran yüksək enerji qiymətlərini qorumaq və beləliklə müharibəyə son qoymaq üçün ərazidə gəmiçilik üzərində təzyiqi artırmağa davam edəcək. Alternativ yolu - Bab əl-Məndəb boğazını bağlamağı vəd edən Yəmən husilərinin təhdidlərinə əməl edib-etməyəcəyi hələlik məlum deyil. Buna baxmayaraq, 5 apreldə Tramp sosial mediada son dərəcə emosional bir mesaj paylaşdı: "İranda çərşənbə axşamı 'Elektrik Stansiyaları Günü' və 'Körpü Günü' hamısı bir araya gələcək. Siz heç vaxt belə bir şey görməmisiniz!!! Lənətə gəlmiş boğazı açın, dəlilər, yoxsa cəhənnəmdə yaşayın". Tehran, Trampın İran neft ixracının əhəmiyyətli bir hissəsinin keçdiyi Xarq adası yaxınlığında məhdud quru əməliyyatına başlamasına hazırlaşır. Mənbələrin "The Wall Street Journal"a verdiyi məlumata görə, İran qüvvələri ərazidə hava hücumundan müdafiəni gücləndirir və sahil boyunca minalar yerləşdirir. Tehran həmçinin qüvvələrini gücləndirmək üçün könüllülərə çağırış elan edib. ABŞ-ın yerüstü əməliyyatının digər mümkün hədəfi 12 günlük müharibədən sonra İslam Respublikasının nüvə obyektlərinin dağıntıları altında qalan yüksək zənginləşdirilmiş uranın qalıqlarıdır. MAQATE direktoru Rafael Qrossinin sözlərinə görə, inkişaf etmiş nüvə materialının əhəmiyyətli bir hissəsi, ehtimal ki, İsfahanda, yeraltı tunellər şəbəkəsində qalır. Lakin Qrossi bu uranın çıxarılması əməliyyatının mənasız olduğuna inanır. O bildirib ki, yüksək zənginləşdirilmiş uranın bir hissəsi çıxarılsa belə, iranlıların "yenə də bir neçə döyüş başlığı istehsal etmək üçün kifayət qədər materialı olacaq". Diqqətəlayiq haldır ki, bir ay davam edən döyüşlərdən sonra İran atəş gücünün əhəmiyyətli bir hissəsini saxlayır. CNN-in istinad etdiyi ABŞ kəşfiyyatının hesablamalarına görə, ABŞ-İsrail hərbi hədəflərə gündəlik zərbələr endirməsinə baxmayaraq, İslam Respublikasının raket buraxıcılarının təxminən yarısı toxunulmaz qalır. Eyni zamanda, ABŞ təhlükəsizlik agentlikləri hesab edir ki, İran ucuz döyüş dronlarının arsenalının 50%-ni saxlayır. Kəşfiyyat hesabatları həmçinin göstərir ki, İranın sahil raket sistemlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi toxunulmaz qalır və bu da İslam Respublikasının adalarını və sahil xəttini müdafiə etmək qabiliyyətini nümayiş etdirir.
Tahir TAĞIYEV
