ABŞ və İran arasında Hörmüz boğazında hərbi qarşıdurma risqi yenidən artır. Bütün bunlara səbəb İranın dəniz qüvvələrinin Hörmüz boğazında iki neft tankerini ələ keçirməyə cəhd etməsi və Oman sahilləri yaxınlığında beynəlxalq sularda onlardan birinə atəş açmasıdır.
Bundan sonra bəlli olub ki, ABŞ maraqlarını və regionda naviqasiya təhlükəsizliyini qorumaq üçün F-35 və F-16 qırıcıları ilə birlikdə “USS Thomas Hubner” təyyarədaşıyan gəmisini Hörmüz boğazına göndərəcək. Pentaqonun məlumatına əsasən, Hörmüz boğazında son vaxtlar baş vermiş insidentlərə cavab olaraq, ABŞ müdafiə naziri Lloyd Ostin “USS Thomas Hubner” təyyarədaşıyan gəmisi, F-35 və F-16 qırıcılarının ABŞ Mərkəzi Komandanlığının ərazisinə yerləşdirilməsinə göstəriş verib. ABŞ Hörmüz boğazında və ona bitişik sularda vəziyyətə nəzarət etmək imkanını genişləndirmək niyyətindədir. İranın müdafiə naziri, briqada generalı Məhəmməd Rza Aştiyani ABŞ-ın Hörmüz boğazına əlavə döyüş təyyarələri və döyüş gəmiləri göndərmək qərarı ilə bağlı suala belə cavab verib: “ABŞ öz işini görür, lakin İran İslam Respublikası güclüdür və heç kim bizi təhdid edə bilməz”. Bu fonda rəsmi İRNA xəbər agentliyinin məlumatına görə, Birləşmiş Ştatların addımına cavab olaraq İran Hərbi Hava Qüvvələrinin təlimlərinə başlayıb. “Fədayian Velyat-11” və ya “Ali Rəhbərin Fədailəri-11” adlı təlimlərdə İranın Hərbi Hava Qüvvələrinın 11 bazasının iştirak etdiyi bildirilir. Təlimlərin bir hissəsi strateji Hörmüz boğazının mənsəbindəki Bəndər-Abbas limanının cənubunda yerləşən aviabazada baş tutur. Təlimlərdə 90-dan çox qırıcı, bombardmançı və pilotsuz təyyarə iştirak edir. Qeyd edək ki, Hörmüz boğazı isə Yaxın Şərqin neft hasilatçısı ölkələrinin Asiya, Avropa, Şimali Amerika və digərlərinə neft göndərdiyi kritik bir marşrutdur. Boğazın ən dar hissəsinin eni 33 kilometrdir. Bu su kanalının hər iki tərəfində 3 kilometrlik ixrac marşrutu mövcuddur. Dünya üzrə gündəlik neft istehlakının beşdə biri Hörmüz boğazından daşınır. Neft İxrac edən Ölkələr Birliyindəki (OPEC) Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, İraq və İrandan ixrac edilərək Hörmüz boğazı vasitəsilə başqa ölkələrə çatdırılır. Dünyanın ən böyük maye qaz ixracatçısı Qətərin istehsal etdiyi təbii maye qazın, demək olar ki, hamısı bu marşrutla göndərilir.
Hörmüz boğazı ABŞ və İranın qarşı-qarşıya gəldiyi bir çox tarixi hadisəyə səhnə olub. 1988-ci ildə ABŞ-a məxsus hərbi gəmi "USS Vincennes" İranın sərnişin təyyarəsini vurub, təyyarədəki 290 nəfər həlak olub. Rəsmi Vaşinqton onun səhvən hərbi təyyarə bilərək hədəfə alındığını açıqladı. 2008-ci ildə isə ABŞ bəyan etdi ki, İrana aid gəmilər ABŞ-ın üç hərbi gəmisinə yaxınlaşaraq onları təhdid edib. İran İnqilab Keşikçilərinin o vaxt rəhbəri olan Məhəmməd Əl-Cəfəri hücuma məruz qalacaqları təqdirdə boğazdakı gəmiləri tutacaqlarını açıqladı. 2012-ci ildə rəsmi Tehran İranın neft gəmilərini hədəfə almaqda günahlandırdığı ABŞ və Avropanın sanksiyalarına Hörmüz boğazını blokada altına almaq təhdidilə cavab verdi. 2015-ci ildə İran bir qazma platformasına ziyan vurduğu səbəbilə Sinqapur bayraqlı tankeri hədəf aldı, bir konteyner gəmisini isə ələ keçirdi. 2018-ci ilin iyul ayında İran prezidenti Həsən Ruhani bu ölkənin neft ixracatını sıfıra endirmək təklifini səsləndirən ABŞ-ı Hörmüz boğazındakı neft nəqlinə problemlər yaratmaqla hədələdi. İran İnqilab Keşikçilərinin bir rəsmisi isə, İrandan neft ixracı durdurulacağı təqdirdə, Hörmüz boğazındakı ixracatını tamamilə əngəlləyəcəklərilə bağlı xəbərdarlıq etdi. İndi də eyni insidentlərin təkrarlnam ehtimalı var. Amma bu dəfə ABŞ-ın cəmləşdirdiyi hərbi qüvvə insidentin qanlı savaşa çevrilmə ehtimalını xeyli yüksəldir. Qeyd edək ki, ABŞ və İsrail İranla mümkün hərbi qarşıdurmaya hazırlıq üçün birgə təlimləri intensivləşdirib. Elə bu günlərdə İsrail ABŞ Mərkəzi Komandanlığı ilə birlikdə “Juniper Oak” adlı üçüncü birgə hava təlimini keçirib. Məlumata görə, təlimlərin keçirilməsi İsrailin strateji müttəfiqi ilə əməkdaşlığını gücləndirmək məqsədi daşıyır.
Əsas diqqətin İrana yönəldiyi bildirilən bu taktiki hazırlıqda uzaq məsafəli uçuşlar və şərti düşmənin tanış olmayan ərazisinə hücumun simulyasiyası həyata keçirilib. Rəsmi Təl-Əviv molla rejiminin nüvə silahına sahib olmasına imkan verməyəcəyini bəyan edib. İsrail ordusunun istefada olan polkovniki İtamar Yaarın sözlərinə görə, İran rejimi nüvə sınağı partlayışı həyata keçirməyə çox yaxındır, lakin onun əsl nüvə dövlətinə çevrilməsinə hələ çox vaxt lazımdır. İran hələ ki, təyyarələr üçün nüvə bombası və ya raketlər üçün nüvə başlığı yarada bilmir. Amma İranın buna can atması İsraili daha qəti hərəkət eməyə vadar edir. Bu məsələdə İsrail ABŞ-ın onun yanında olmasına da diqqət edir.
Tahir TAĞIYEV
