Bu gün ölkəmizdə istənilən şəxsə sual versən ki, Azərbaycanda neçə iqlim qurşağı var, o adam tərəddüd etmədən “dünyada olan 11 iqlim qurşağının 9-u Azərbaycandadır” cavabını verəcək.
Dərsliklərdə, elmi-kütləvi məqalələrdə, KİV-də Azərbaycandakı iqlim qurşağının sayının 9 olduğu qeyd edilir. Azərbaycanda 9 iqlim qurşağının olması müxtəlif nəşrlərdə və elektron resurslarda əks olunub. Amma uzun müddət dövriyyədə olan və insanların şüurunda özünə yer tutan bu informasiyanın yalan olduğunu iddia edən alimlər var. Vaxtilə Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) Coğrafiya İnstitutunun alimlərinin və digər coğrafiyaçı alimlərin “Azərbaycanda 9 iqlim qurşağı var” iddiasının blef olduğunu elə bu institutun öz əməkdaşları üzə çıxarıblar.
“Azərbaycan ərazisinin 65 faizi subtropik, 32 faizi mülayim, 3 faizi isə soyuq iqlim qurşağına aiddir”
AMEA Coğrafiya İnstitutunun direktor müavini, coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru Məhərrəm Həsənov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Azərbaycanda 9 iqlim qurşağının olması ilə bağlı deyilənlər həqiqəti əks etdirmir. Onun qənaətinə görə, uzun illərdir bu istiqamətdə aparılan elmi-tədqiqat işləri ölkəmizdə 9 iqlim qurşağının olması məsələsini alt-üst edir. “Bəzi mənbələrdə Azərbaycanda 9 iqlim qurşağının olduğu yazılır. Amma, əslində, Azərbaycan ərazisi 3 iqlim qurşağında yerləşir. Azərbaycan ərazisinin 65 faizi subtropik, 32 faizi mülayim, 3 faizi isə soyuq iqlim qurşağına aiddir.
M.Həsənov qeyd etdi ki, Azərbaycandakı 3 iqlim qurşağının daxilində 8 iqlim tipi var: “Bunlar yarımsəhra və quru çöl iqlimi, qışı quraq keçən mülayim-isti iqlim, yayı quraq keçən mülayim-isti iqlim, qışı quraq keçən soyuq iqlim, yayı quraq keçən soyuq iqlim, yağıntısı bərabər paylanan mülayim-isti iqlim, bütün fəsillərdə bol yağıntılı soyuq iqlim və dağlıq tundra iqlimidir”.
M.Həsənov vurğuladı ki, bəzən mövcud iqlim qurşağının sayı ilə yanaşı, iqlim tiplərinin sayı barədə də səhv fikirlər yazılır. O bildirdi ki, ölkəmizdəki yarımsəhra və quru çöl iqlim tipi iki yerə (qışı soyuq, yayı isti, quraq keçən yarımsəhra və quru çöl və qışı mülayim, yayı isti, quraq keçən yarımsəhra və quru çöl) bölünür. Onların hər biri ayrıca iqlim tipi kimi qəbul edilir və beləliklə də, yanlış olaraq, ölkəmizdə 9 iqlim tipinin olduğunu söyləyirlər. Birinci yarımtip Naxçıvan MR-in Arazboyu maili düzənliklərində, ikinci yarımtip isə Kür-Araz ovalığı, Qobustan, Ceyrançöl, Samur-Dəvəçi ovalığı və s. yerlərdə müşahidə edilir. Alimin sözlərinə görə, iqlim tiplərinin sayı ilə bağlı yaranmış səhv fikir artıq bəzi mənbələrdən qaldırılır.
Müsahibimiz məlumat verdi ki, Azərbaycanda 9 iqlim qurşağının olması ilə bağlı yanlış informasiyalar ötən əsrin 30-cu illərində meydana gəlib və bu günədək qeyri-elmi nəticə kimi dövriyyədə olub: “Bilirsiniz, Azərbaycanda 9 iqlim qurşağının olması ilə bağlı yanlış fikirlər XX əsrin 30-cu illərində meydana çıxıb. Deməzdim ki, alimlər bunu savadsızlıqdan ediblər. Həmin dövrdə texnika güclü inkişaf etməmişdi, bu sahədə tədqiqatlar aparılması və doğru qənaətə gəlinməsi üçün lazımi cihazlar, stansiyalar yox idi, ona görə də alimlər belə qənaətə gəlmişdilər ki, Azərbaycanda 9 iqlim qurşağı var. Əslində isə belə deyil. Uzun illərdir apardığımız elmi-tədqiqat işləri nəticəsində biz bu qənaətə gəldik”.
Qeyd edək ki, bu məsələ dərsliklərin çoxunda da köhnə qayda ilə qeyd edilib. Mütəxəssisin sözlərinə görə, artıq bu yanlış yanaşma tədricən aradan qaldırılmaqdadır. O vurğuladı ki, kurrikulum əsasında hazırlanan yeni dərsliklərdə də iqlim tiplərinin sayı artıq 9 deyil, 8 göstəriləcək və bütün yanlışlıqlar aradam qaldırılacaq: “Vaxtilə meydana atılan 9 iqlim qurşağı söhbətini əsasən mətbuat daha çox işlədib. Hətta AzTV-də də verilişlərdə bu cür işlənir. Amma bilmək lazımdır ki, Azərbaycanda 9 iqlim qurşağı yoxdur. Bizdə 9 iqlim qurşağı olsaydı, gərək ekvatora qədər gedib çataydıq. Belə deyil. Bu yanlış məlumatdır” - deyə M.Həsənov bildirdi.
İradə SARIYEVA
